«Το Ιράν είχε να αντιμετωπίσει πολύ αδύναμη και αναποτελεσματική ηγεσία εκ μέρους των Ηνωμένων Πολιτειών και άλλων χωρών, που του επέτρεψε να κάνει ό,τι ήθελε», δήλωσε ο Τραμπ σε συνέντευξή του στο NBC News.

Όταν ρωτήθηκε γιατί η Τεχεράνη εξακολουθεί να καθυστερεί τις διαπραγματεύσεις, παρά το γεγονός ότι –όπως ο ίδιος υποστηρίζει– επιθυμεί διακαώς μια συμφωνία, ο Αμερικανός πρόεδρος απάντησε πως «αυτά τα πράγματα χρειάζονται χρόνο» και πρόσθεσε ότι η υπόθεση «θα έπρεπε να είχε λυθεί εδώ και χρόνια».

Στη συνέχεια αναφέρθηκε στην πυρηνική συμφωνία του 2015, γνωστή ως Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA), από την οποία οι ΗΠΑ αποχώρησαν το 2018 με δική του απόφαση.

«Εκείνη η συμφωνία ισοδυναμούσε ουσιαστικά με το να δώσεις στο Ιράν ένα πυρηνικό όπλο. Ήταν μια φρικτή συμφωνία του Μπαράκ Ομπάμα», υποστήριξε ο Τραμπ.

Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Αμερικανός πρόεδρος επικρίνει το JCPOA. Ήδη από τον Απρίλιο είχε διαβεβαιώσει μέσω Truth Social ότι η συμφωνία που επιδιώκει σήμερα η κυβέρνησή του με το Ιράν θα είναι «πολύ καλύτερη» και θα επιτευχθεί «σχετικά γρήγορα».

Ωστόσο, καθώς η σύγκρουση με το Ιράν έχει πλέον εισέλθει στον τέταρτο μήνα χωρίς προοπτική άμεσης διευθέτησης, οι επικριτές του επισημαίνουν ότι δεν έχει ακόμη επιτευχθεί ούτε μια προσωρινή συμφωνία, πόσο μάλλον μια οριστική λύση για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.

Ο Τραμπ υποστηρίζει συχνά ότι, εάν δεν είχε αποσύρει τις ΗΠΑ από το JCPOA, το Ιράν θα είχε ήδη αποκτήσει και πιθανώς χρησιμοποιήσει πυρηνικά όπλα. Ωστόσο, πολλοί ειδικοί σε θέματα εθνικής ασφάλειας εκτιμούν ότι, παρά τις αδυναμίες της, η συμφωνία του 2015 πέτυχε τον βασικό της στόχο: να επιβραδύνει την πυρηνική πρόοδο του Ιράν και να επιτρέψει εκτεταμένους διεθνείς ελέγχους.

Μετά την αμερικανική αποχώρηση από τη συμφωνία, η Τεχεράνη παραβίασε σταδιακά αρκετούς από τους περιορισμούς που είχαν τεθεί, αυξάνοντας σημαντικά τον εμπλουτισμό ουρανίου και περιορίζοντας μέρος της διαφάνειας που προέβλεπε το πλαίσιο του JCPOA.

Σε ερώτηση γιατί δεν διαπραγματεύτηκε μια καλύτερη συμφωνία κατά την πρώτη θητεία του, ο Τραμπ απάντησε ότι «αυτές οι διαδικασίες απαιτούν χρόνια».

Τι προέβλεπε η συμφωνία του 2015

Η συμφωνία μεταξύ του Ιράν και των έξι μεγάλων δυνάμεων – ΗΠΑ, Βρετανίας, Γαλλίας, Γερμανίας, Ρωσίας και Κίνας – οριστικοποιήθηκε τον Ιούλιο του 2015.

Προέβλεπε αυστηρούς περιορισμούς στο ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, ενισχυμένους μηχανισμούς επιθεώρησης και επαλήθευσης από τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (IAEA), καθώς και σταδιακή άρση ορισμένων διεθνών κυρώσεων.

Μεταξύ άλλων, το Ιράν δεσμευόταν να διατηρεί περιορισμένα αποθέματα ουρανίου χαμηλού εμπλουτισμού για διάστημα 15 ετών, να μειώσει τον αριθμό των φυγοκεντρητών του και να μην αναπτύσσει υποδομές που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την παραγωγή πυρηνικών όπλων.

Σύμφωνα με τον Έρνεστ Μόνιζ, υπουργό Ενέργειας των ΗΠΑ κατά την περίοδο υπογραφής της συμφωνίας, το σημαντικότερο στοιχείο του JCPOA ήταν το πρωτοφανές σύστημα επιθεωρήσεων και διαφάνειας.

«Η βασική αρχή ήταν “μην εμπιστεύεσαι, επαλήθευε”», τόνισε, υποστηρίζοντας ότι οι σημερινές συνθήκες είναι λιγότερο ευνοϊκές από εκείνες που επικρατούσαν πριν από μία δεκαετία.

Οι επικρίσεις και η σημερινή πραγματικότητα

Οι επικριτές της συμφωνίας θεωρούσαν ότι η κυβέρνηση Ομπάμα παρείχε υπερβολικές παραχωρήσεις στο Ιράν, ενώ άφηνε εκτός πλαισίου ζητήματα όπως το βαλλιστικό πυραυλικό πρόγραμμα της χώρας και η υποστήριξή της σε ένοπλες οργανώσεις της Μέσης Ανατολής.

Από την άλλη πλευρά, ειδικοί στον έλεγχο των εξοπλισμών υποστηρίζουν ότι το JCPOA ήταν ένα αποτελεσματικό και επαληθεύσιμο εργαλείο περιορισμού της πυρηνικής δραστηριότητας της Τεχεράνης.

Σήμερα, σχεδόν μια δεκαετία μετά την υπογραφή του, η συμφωνία θεωρείται ουσιαστικά ανενεργή. Το ζητούμενο πλέον είναι εάν μπορεί να επιτευχθεί ένα νέο πλαίσιο που θα ανταποκρίνεται στις πολύ πιο σύνθετες συνθήκες του 2026.

Όπως σημειώνουν αναλυτές, μια νέα συμφωνία θα πρέπει να αντιμετωπίσει όχι μόνο τις τεχνολογικές εξελίξεις που έχει πετύχει το Ιράν μετά την κατάρρευση του JCPOA, αλλά και το αυξημένο επίπεδο δυσπιστίας που έχει δημιουργηθεί τα τελευταία χρόνια μεταξύ των δύο πλευρών.