Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα που προκύπτει από την έρευνα που διενέργησε η ProRata για λογαριασμό του Ινστιτούτου Εναλλακτικών Ερευνών ΕΝΑ, σε δείγμα 1.200 κατοίκων της Αθήνας.
Τα ευρήματα οδηγούν στη διαπίστωση πως η ακραία ζέστη δεν είναι κοινωνικά ουδέτερη, αλλά επηρεάζει δυσανάλογα τους πολίτες που, ενώ ζουν σε περιοχές με αυξημένη θερμική επιβάρυνση, διαθέτουν λιγότερους πόρους για να προστατευτούν από αυτήν και περιορισμένη πρόσβαση σε ποιοτικούς δημόσιους χώρους.
Αρχικά, όπως προκύπτει από την έρευνα, το 81% των ερωτηθέντων θεωρεί πως η ζέστη έχει επιδεινωθεί τα τελευταία χρόνια, ενώ το 88% εκτιμά ότι θα αυξηθεί περισσότερο την επόμενη δεκαετία.
Ακόμη πιο αποθαρρυντικό είναι πως σχεδόν 9 στους 10 πολίτες (85%) απαντούν ότι η σκίαση στη γειτονιά τους είναι ανεπαρκής, ενώ το 75% δηλώνει ότι δεν διαθέτει επαρκείς χώρους πρασίνου κοντά του ή ότι αυτοί δεν καλύπτουν τις ανάγκες του.
Μάλιστα, μόλις το 5% δηλώνει ότι επισκέπτεται δροσερούς δημόσιους χώρους για την αντιμετώπιση της ζέστης, ενώ το 65% ζητά περισσότερο πράσινο και σκίαση στους δημόσιους χώρους και το 81% θεωρεί ότι η ευθύνη για την προστασία από τον καύσωνα ανήκει (κυρίως ή με έμφαση) στις δημόσιες αρχές.
Ως προς τα ατομικά μέτρα προστασίας από τη θερμική επιβάρυνση, σχεδόν 5 στους 10 (47%) απαντούν ότι αναγκάζονται να περιορίσουν τη χρήση κλιματιστικού για οικονομικούς λόγους, ενώ το ίδιο ποσοστό φτάνει στο 59% στα χαμηλότερα εισοδήματα.
Ωστόσο, όπως σημειώνεται και στη σχετική έρευνα, όταν σχεδόν οι μισοί πολίτες περιορίζουν τη χρήση κλιματισμού για οικονομικούς λόγους και η έκθεση στη ζέστη εντοπίζεται κυρίως στις μετακινήσεις και στους δημόσιους χώρους, η προστασία από τον καύσωνα αναδεικνύεται σε ζήτημα δημόσιας πολιτικής, κοινωνικής συνοχής και αστικής ανθεκτικότητας.
Σε αυτό το πλαίσιο, το αίτημα των πολιτών προς τις δημόσιες αρχές είναι να αναλάβουν πιο ενεργό ρόλο για πιο δροσερές γειτονιές, περισσότερο πράσινο και σκίαση, ασφαλείς διαδρομές και στοχευμένες παρεμβάσεις που θα επιτρέπουν σε όλους να ζουν και να κινούνται στην πόλη με ασφάλεια κατά τις περιόδους ακραίας ζέστης.
Η κλιματική κρίση ως κοινωνική ανισότητα
Η ενεργειακή φτώχεια – δηλαδή ο αποκλεισμός ή η ανεπαρκής πρόσβαση των νοικοκυριών σε υπηρεσίες ενέργειας όπως θέρμανση, ψύξη, φωτισμός – αποτελεί σημείο αιχμής τόσο στην Ελλάδα, όσο και γενικότερα στην ΝΑ Ευρώπη, όπου πολλά νοικοκυριά αδυνατούν να ικανοποιήσουν τις υψηλές ενεργειακές ανάγκες που προκύπτουν από ενεργειακά μη αποδοτικές κατοικίες, ενώ σημαντικό ρόλο παίζει και η περιορισμένη πρόσβαση σε διαφοροποιημένο ενεργειακό εφοδιασμό.
Μάλιστα, σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο για την Ενεργειακή Φτώχεια, εκτιμάται ότι περισσότερα από 54 εκατομμύρια νοικοκυριά στην ΕΕ, δηλαδή το 11% του πληθυσμού, έρχονται αντιμέτωπα με το φαινόμενο και τις επιπτώσεις της ενεργειακής φτώχειας.
Στην Ελλάδα, το 2020, το 17,1% των νοικοκυριών αδυνατούσαν να διατηρήσουν την κατοικία τους επαρκώς ζεστή, ακολουθώντας τη Βουλγαρία: 27,5%, τη Λιθουανία: 23,1%, την Κύπρο: 20,9% και την Πορτογαλία: 17,5%, ενώ ο μέσος όρος στην ΕΕ κυμαινόταν στο 8,2%. Το ποσοστό αυτό κατατάσσει τη χώρα μας 5η στην ενεργειακή φτώχεια μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το ζήτημα αυτό είχε τεθεί και στις αρχές του έτους μέσα από ειδική μελέτη που είχε εκπονήσει το Ινστιτούτο Ενέργειας ΝΑ Ευρώπης για τις Ενεργειακές Τάσεις και Επενδυτικές Προοπτικές στη ΝΑ Ευρώπη. Όπως ανέφερε ο Πρόεδρος και Εκτελεστικός Διευθυντής του ΙΕΝΕ κ. Κωστής Σταμπολής, οι διαφορές στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας ενός της ΝΑ Ευρώπης γίνονται τα τελευταία χρόνια όλο και πιο φανερές, εντείνοντας τα ζητήματα της ενεργειακής φτώχειας και ασφάλειας και καθιστώντας επείγουσα την ανάγκη για ωρίμανση της αγοράς και ανάπτυξη υποδομών, όπως είναι ένα ισορροπημένο ενεργειακό μείγμα.
Μεταξύ άλλων, αυτό θα επιτευχθεί – όπως σημείωσε ο κ. Σταμπόλης – με την ενίσχυση των δικτύων ΑΠΕ, της αποθήκευσης ενέργειας και της περιφερειακής διασυνδεσιμότητας στην περιοχή.
Σε παρόμοιο συμπέρασμα είχε καταλήξει και έρευνα του Eteron, τονίζοντας πως καθώς το φαινόμενο της ενεργειακής φτώχειας είναι πολυπαραγοντικό, θα πρέπει να αντιμετωπιστεί μέσα από ένα κατάλληλο μείγμα κοινωνικών, ενεργειακών και περιβαλλοντικών πολιτικών, με στόχο τη βιώσιμη ανάπτυξη των πόλεων μέσα από παρεμβάσεις που δεν θα αφήνουν στο περιθώριο κατοίκους με χαμηλότερα εισοδήματα.
