Σύμφωνα με το υπουργείο Εσωτερικών, ο νέος Κώδικας αποτελεί μια εκτεταμένη νομοθετική παρέμβαση, καθώς συγκεντρώνει, εκσυγχρονίζει και ενοποιεί σχεδόν 2.000 διάσπαρτες νομοθετικές διατάξεις που ρυθμίζουν σήμερα τη λειτουργία των δήμων και των περιφερειών.

Με τον νέο Κώδικα, το υπουργείο Εσωτερικών επιδιώκει τη συνολική αναδιοργάνωση του θεσμικού πλαισίου της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με έμφαση στη διαφάνεια, την αποτελεσματικότητα, την ψηφιοποίηση και την ενίσχυση της συμμετοχής των πολιτών.

Βασικός στόχος της μεταρρύθμισης είναι η δημιουργία ενός ενιαίου και συνεκτικού πλαισίου λειτουργίας για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, το οποίο, όπως επισημαίνεται, θα επιλύσει προβλήματα πολυνομίας και αλληλοεπικαλύψεων αρμοδιοτήτων.

Ειδικά για τις περιφέρειες, σημειώνεται ότι 15 χρόνια μετά τη θεσμοθέτησή τους δεν διέθεταν ενιαίο νομοθετικό πλαίσιο, με αποτέλεσμα να εφαρμόζονται παράλληλα διατάξεις που αφορούσαν τόσο τις πρώην κρατικές περιφέρειες όσο και το καθεστώς των αιρετών νομαρχιών, αλλά και τις κεντρικές κρατικές υπηρεσίες.

Αυτό, σύμφωνα με την κυβέρνηση δημιουργούσε συχνά ασάφειες ως προς τις αρμοδιότητες και δυσχέρειες στη διοικητική αποτελεσματικότητα, τις οποίες ο νέος Κώδικας φιλοδοξεί να αντιμετωπίσει.

Οι δέκα βασικές κατευθύνσεις των αλλαγών

Το υπουργείο Εσωτερικών έχει παρουσιάσει τις σημαντικότερες θεσμικές παρεμβάσεις που εισάγονται μέσω του Κώδικα, οι οποίες συνοψίζονται ως εξής:

1. Ενιαίο πλαίσιο λειτουργίας δήμων και περιφερειών

Θεσμοθετείται ενιαίος κανόνας λειτουργίας για την Τοπική Αυτοδιοίκηση, με στόχο την άρση των αλληλοεπικαλύψεων και την αποφυγή κατακερματισμού αρμοδιοτήτων μεταξύ διαφορετικών διοικητικών επιπέδων.

2. Ενίσχυση της συμμετοχής των πολιτών

Εισάγεται η δυνατότητα διεξαγωγής συμβουλευτικών δημοτικών δημοψηφισμάτων με ηλεκτρονική ψηφοφορία, υπό συγκεκριμένες θεσμικές εγγυήσεις. Παράλληλα, αναβαθμίζονται τα συμβούλια νέων με σαφές πλαίσιο εκλογής και ηλεκτρονικές διαδικασίες.

3. Διαφάνεια και λογοδοσία

Προβλέπεται ενίσχυση της δημοσιοποίησης αποφάσεων, αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων και αναβάθμιση των μηχανισμών ελέγχου, με στόχο τη βελτίωση της διαφάνειας και της εμπιστοσύνης των πολιτών.

4. Αναδιοργάνωση της διοικητικής δομής

Αποσαφηνίζονται οι αρμοδιότητες των συλλογικών οργάνων των δήμων και περιφερειών, όπως τα συμβούλια και οι επιτροπές, με σκοπό τη βελτίωση της λειτουργικότητας και την αποφυγή συγκρούσεων αρμοδιοτήτων.

5. Εξορθολογισμός οικονομικής λειτουργίας

Εισάγονται ρυθμίσεις για την ενίσχυση της αποτελεσματικότητας και της διαφάνειας των οικονομικών υπηρεσιών, ώστε να περιοριστούν τα περιθώρια ασαφειών και διαφορετικών ερμηνειών.

6. Σύστημα ελέγχου νομιμότητας

Θεσπίζεται αυστηρά αντικειμενικός έλεγχος νομιμότητας των πράξεων της αυτοδιοίκησης, αποκλειστικά ως προς τη νομιμότητα και όχι τη σκοπιμότητα, μέσω ειδικού πληροφοριακού συστήματος και της Αυτοτελούς Υπηρεσίας Ελέγχου Νομιμότητας ΟΤΑ.

7. Καταστατική θέση αιρετών

Καθορίζεται με σαφήνεια το καθεστώς των αιρετών, συμπεριλαμβανομένων των αποδοχών, των εξόδων παράστασης, καθώς και των ρυθμίσεων για την επαγγελματική τους δραστηριότητα κατά τη διάρκεια της θητείας τους.

8. Κατανομή αρμοδιοτήτων στην πολυεπίπεδη διακυβέρνηση

Γίνεται συστηματική καταγραφή των αρμοδιοτήτων δήμων και περιφερειών, ώστε να διασφαλιστεί σαφής διαχωρισμός μεταξύ των επιπέδων διοίκησης και να ενισχυθεί η συνεργασία τους.

9. Αλλαγές στο εκλογικό σύστημα της αυτοδιοίκησης

Προβλέπεται κατάργηση του δεύτερου γύρου στις αυτοδιοικητικές εκλογές, καθώς και δυνατότητα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας σε ειδικά εκλογικά κέντρα με παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου, με στόχο την αύξηση της συμμετοχής και τη θεσμική νομιμοποίηση.

10. Ψηφιακός μετασχηματισμός

Εισάγεται πλαίσιο για την ανάπτυξη ψηφιακών εφαρμογών που θα υποστηρίζουν τόσο τη συμμετοχή των πολιτών στη λήψη αποφάσεων όσο και την καθημερινή εξυπηρέτησή τους από τις υπηρεσίες της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με διαλειτουργικά πληροφοριακά συστήματα.