Τα πλοία δυτικών συμφερόντων δείχνουν αυξημένη επιφυλακτικότητα απέναντι στη διέλευση από το κρίσιμο θαλάσσιο πέρασμα, το οποίο παραμένει ακόμη υπό ιρανικό έλεγχο, παρά τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ, τις προηγούμενες ημέρες, περί συμφωνίας και ανοίγματος του Ορμούζ.

Σε αυτό το πλαίσιο, κάθε συνεργασία με το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) για την εξασφάλιση ασφαλούς διέλευσης δημιουργεί σοβαρό ρίσκο παραβίασης των αμερικανικών κυρώσεων, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο το περιβάλλον λειτουργίας.

Ένα πέρασμα που θα μείνει «κομμένο στα δύο»

Το σενάριο που διαμορφώνεται θεωρείται πρωτοφανές για τη διεθνή οικονομία, καθώς η ελεύθερη ναυσιπλοΐα στο συγκεκριμένο πέρασμα δεν είχε αμφισβητηθεί σε τέτοια έκταση στο παρελθόν, και η εκτίμηση ότι το Ιράν διατηρεί πλέον de facto έλεγχο στο Ορμούζ φαίνεται να κερδίζει έδαφος σε διπλωματικούς και ενεργειακούς κύκλους.

Ο Άμος Χόχσταϊν, πρώην ανώτερος σύμβουλος ενέργειας και εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ, δήλωσε χαρακτηριστικά στο CNBC πως «ό,τι και να προβλέπει μια μελλοντική συμφωνία, οι Ιρανοί θα ελέγχουν το Στενό του Ορμούζ στο άμεσο μέλλον» και σημπλήρωσε: «Όλοι στην περιοχή το γνωρίζουν αυτό».

Παράλληλα, η Χελίμα Κροφτ, επικεφαλής παγκόσμιας στρατηγικής εμπορευμάτων στην RBC Capital Markets, εκτιμά ότι οποιοδήποτε τέλος στη σύγκρουση αφήνει επιχειρησιακό έλεγχο στην Τεχεράνη θα μεταφραστεί σε αισθητά χαμηλότερες ροές.

Σύμφωνα με τον Richard Meade, αρχισυντάκτη του Lloyd’s List, ακόμη και στο πιο ευνοϊκό σενάριο η ναυτιλιακή κίνηση δεν θα επανέλθει παρά μόνο στο 60%–70% των επιπέδων πριν από τον πόλεμο. Τα πλοία κινεζικών συμφερόντων αναμένεται να συνεχίσουν να διέρχονται χωρίς περιορισμούς, ενώ τα δυτικά πλοία πιθανότατα θα χρειάζονται ειδικές διμερείς συμφωνίες με το Ιράν για να εξασφαλίσουν πρόσβαση.

Όπως επισημαίνει ο Meade, η εξέλιξη αυτή δεν οδηγεί σε ένα άμεσο οικονομικό σοκ, αλλά διαμορφώνει μια πιο μακροχρόνια και δύσκολα αναστρέψιμη συνθήκη: ένα ουσιαστικά «διχασμένο» στενό, στο οποίο η διέλευση θα καθορίζεται από πολιτικές συμμαχίες και όχι από τις αρχές του διεθνούς δικαίου της θάλασσας.

Εναλλακτικές διαδρομές

Η εμπειρία της Ερυθράς Θάλασσας και του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ – όπου εξαιτίας των επιθέσεων των Χούθι με πυραύλους τον Νοέμβριο του 2023 μειώθηκε η ημερήσια κίνηση από 75 σε 31 πλοία μέσα σε δύο μήνες – δείχνει ότι ακόμη και περιορισμένης έντασης επιθέσεις μπορούν να αλλάξουν μακροχρόνια τις ναυτιλιακές ροές. Ο λόγος γι’ αυτό πως οι εταιρείες αποφεύγουν περιοχές υψηλού ρίσκου ακόμη και μετά τη λήξη των εχθροπραξιών. Χαρακτηριστικό είναι πως στην περιοχή, ακόμη και σήμερα, η κίνηση δεν έχει αποκατασταθεί πλήρως.

Όπως επισημαίνει ο Tomer Raanan, αναλυτής θαλάσσιων κινδύνων στο Lloyd’s List, το βασικό δίδαγμα είναι ότι δεν απαιτείται ένας τεράστιος στόλος για να προκληθεί μακροχρόνια αναστάτωση σε ένα στρατηγικό πέρασμα. Παρά το γεγονός ότι οι Χούθι έχουν σταματήσει τις επιθέσεις, οι πλοιοκτήτες παραμένουν εξαιρετικά επιφυλακτικοί.

Στην περίπτωση του Ορμούζ, όμως, υπάρχει κι ένα επιπρόσθετο πρόβλημα: η απουσία εύκολων εναλλακτικών διαδρομών· γεγονός που εντείνει τη στρατηγική σημασία του περάσματος. Έτσι, παρά τις προσπάθειες για νέους αγωγούς και εναλλακτικές οδούς, η σημασία του Ορμούζ παραμένει κρίσιμη για το παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα – ιδίως από τη στιγμή που από εκεί διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου και LNG.

Παρόλο που η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα χρησιμοποιούν χερσαίους αγωγούς για να διοχετεύσουν εκατομμύρια βαρέλια προς την Ερυθρά Θάλασσα και τον Κόλπο του Ομάν, οι υποδομές αυτές δεν επαρκούν για να καλύψουν το κενό.

Παράλληλα, η επιστροφή στην κανονικότητα αναμένεται να καθυστερήσει πολύ και εξαιτίας της ανησυχίας και του φόβου των πλοίων, ενώ θα υπάρχει πάντα και ο κίνδυνος αναζωπύρωσης του πολέμου, εάν δεν βρεθεί οριστική λύση για το πυρηνικό και βαλλιστικό πρόγραμμα του Ιράν.

Με αυτά τα δεδομένα, ο συνδυασμός γεωπολιτικής αστάθειας και περιορισμένων εναλλακτικών οδηγεί σε προβλέψεις για διατήρηση υψηλών τιμών ενέργειας, με τους αναλυτές να θεωρούν πιθανή μια μακρά περίοδο αναπροσαρμογής της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου.

Σύμφωνα με τον Daan Struyven της Goldman Sachs, οι τιμές του πετρελαίου Brent αναμένεται να διατηρηθούν σε υψηλά επίπεδα έως το τέταρτο τρίμηνο λόγω της απώλειας εφοδιασμού. Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στο πετρέλαιο· το LNG, η φύση του οποίου βασίζεται στη θαλάσσια μεταφορά, καθώς και τα λιπάσματα, δεν μπορούν να εξυπηρετηθούν από το υπάρχον δίκτυο αγωγών.

Ο Υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ, Κρις Ράιτ, πάντως, εκτιμά ότι μακροπρόθεσμα η γεωπολιτική βαρύτητα του Ορμούζ θα μειωθεί. Πιο συγκεκριμένα, ο ίδιος έχει δηλώσει πως «το χαρτί του αποκλεισμού, το Ιράν μπορεί να το παίξει ουσιαστικά μόνο μία φορά», εκτιμώντας ότι «στο μέλλον θα υπάρξουν νέες διαδρομές για την έξοδο της ενέργειας από τον Περσικό Κόλπο».

«Θα δούμε μια σταδιακή μείωση της σημασίας του Στενού, αλλά όχι της σημασίας της παραγωγής ενέργειας αυτών των χωρών», είπε ακόμη.