Ο Simon Sebag-Montefiore, ιστορικός και συγγραφέας του βιβλίου «The Cauldron: the Making of the Modern Middle East», αναλύει την κατάσταση σε ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο στη Wall Street Journal.
Λίγες ημέρες πριν από αυτό που τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα χαρακτήρισαν τρομοκρατική επίθεση σε πτήση από το Ντουμπάι προς το Τελ Αβίβ, ο πρόεδρος των ΗΑΕ Μοχάμεντ μπιν Ζαγέντ αναγνώρισε δημοσίως, για πρώτη φορά, την επίσκεψη του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου — μήνες αφότου τα ΗΑΕ είχαν αναπτύξει τεχνολογία Iron Dome και ισραηλινούς στρατιωτικούς στη χώρα για να αποκρούσουν ιρανικές επιθέσεις. Οι Συμφωνίες του Αβραάμ παραμένουν απολύτως ζωντανές.
Τον Αύγουστο, η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία και το Πακιστάν υπέγραψαν την Κοινή Αμυντική Συμφωνία της Μέκκας, ένα σύμφωνο αμοιβαίας άμυνας τύπου ΝΑΤΟ, το οποίο ήδη δοκιμάζεται — μάλλον αδέξια — μετά την κατάληψη των ακτών της Ερυθράς Θάλασσας από τους Χούθι και τις επιθέσεις ιρακινών πολιτοφυλακών στον αγωγό που διασχίζει το Βασίλειο από την ανατολή προς τη δύση.
Τον ίδιο μήνα, η Ελλάδα υπέγραψε αμυντική συμφωνία ύψους 3,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων με το Ισραήλ — τη μεγαλύτερη συμφωνία εξαγωγής όπλων στην ιστορία του Ισραήλ — η οποία προβλέπει την παροχή στην Ελλάδα ενός δικτύου αεράμυνας και αντιπυραυλικής προστασίας, του «Achilles Shield». Το Ισραήλ συνεργάζεται επίσης οικονομικά και στρατιωτικά με τον Ινδό πρωθυπουργό Ναρέντρα Μόντι, ο οποίος πραγματοποίησε θερμή επίσκεψη στο Ισραήλ τον Φεβρουάριο.
Τον Μάρτιο, ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι περιόδευσε στην Αραβική Χερσόνησο και υπέγραψε ιστορικές συμφωνίες ασφαλείας με τη Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ και το Κατάρ για την παροχή ομάδων αναχαίτισης drones.
Έπειτα υπάρχει το θέατρο της Ανατολικής Αφρικής, όπου εντείνεται ένας νέος αγώνας για την εξουσία. Περιλαμβάνει τον καταστροφικό εμφύλιο πόλεμο στο Σουδάν, στον οποίο εμπλέκονται περισσότερες από μισή ντουζίνα χώρες της Μέσης Ανατολής, οι οποίες ανταγωνίζονται για την εξουσία, την πρόσβαση και τους πόρους στις ακτές της Ερυθράς Θάλασσας και στο εσωτερικό της Αφρικής. Σε αυτές περιλαμβάνονται τα ΗΑΕ, τα οποία σε προηγούμενο στάδιο της σύγκρουσης υποστήριξαν τη μία πλευρά, ενώ ιρανικά drones εμφανίστηκαν στην άλλη. Οι δυνάμεις της Μέσης Ανατολής στηρίζουν επίσης έναν νέο πόλεμο που ξεσπά στην Αιθιοπία.
Από τις 7 Οκτωβρίου και τον πόλεμο Ισραήλ–Χαμάς στη Γάζα, οι εντάσεις στην περιοχή έχουν κλιμακωθεί, ύστερα από χρόνια σχετικής ηρεμίας. Οι τρεις μεγάλες δυνάμεις είναι εντατικά παρούσες σε όλα αυτά τα θέατρα: οι ΗΠΑ πιέζουν την ιρανική οικονομία με αυξανόμενη επιτυχία. Η Ρωσία παρέχει στο Ιράν ακριβείς πληροφορίες από υπηρεσίες πληροφοριών, ώστε να πλήττει τις αμερικανικές δυνάμεις. Η Κίνα στηρίζει το Ιράν — παρέχοντας επίσης πληροφορίες για αμερικανικές εγκαταστάσεις — ενώ ταυτόχρονα προστατεύει τις νέες σχέσεις της με Αμερικανούς συμμάχους όπως η Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ. Άλλωστε, η Κίνα αγοράζει περίπου το 90% του ιρανικού πετρελαίου, ενώ το ένα τρίτο προέρχεται από τις αραβικές μοναρχίες.
Αν αυτό ακούγεται περίπλοκο, είναι. Η εξωτερική πολιτική σε αυτόν τον αλληλένδετο και ταχύτατα μεταβαλλόμενο κόσμο απαιτεί περισσότερη σαφήνεια, συνοχή και αυτοσυγκράτηση από ποτέ — οι αντιπαλότητες και οι συγκρούσεις της Μέσης Ανατολής δεν εξαπλώνονται απλώς στις γειτονικές περιοχές, αλλά συγχωνεύονται σε ένα ενιαίο θέατρο που εκτείνεται από τις αμμουδιές του Σαχέλ έως τον Κόλπο της Βεγγάλης.
Οι τρεις μεγάλες στρατιωτικές δυνάμεις της Μέσης Ανατολής — η Τουρκία, το Ιράν και το Ισραήλ — ελίσσονται για να καταλάβουν κυρίαρχη θέση: το Ιράν προσπαθεί να επιβιώσει, αν όχι να αποκτήσει τον έλεγχο του Κόλπου. Η Τουρκία ελπίζει να εξασφαλίσει μια νεοοθωμανική παρουσία στη Συρία. Και το Ισραήλ επιδιώκει την ασφάλεια χωρίς να εγκαταλείψει το θρησκευτικο-εθνικιστικό σχέδιο των σημερινών εξτρεμιστών υπουργών του, οι οποίοι ενδέχεται να απομακρυνθούν από την επικείμενη εκλογική αναμέτρηση.
Εν τω μεταξύ, το πάμπλουτα εξοπλισμένο αλλά ευάλωτο σαουδαραβικό βασίλειο αγωνίζεται να προστατεύσει την τεράστια επικράτειά του, τις εύθραυστες πετρελαϊκές του εγκαταστάσεις και την ηγετική του θέση στον σουνιτικό κόσμο. Το Πακιστάν, ένας νέος διεκδικητής, φιλοδοξεί εδώ και πολύ καιρό να λειτουργήσει ως διαιτητής της ισλαμικής ισχύος.
Όλες αυτές οι χώρες ανταγωνίζονται στο νέο πολυπρόσωπο τουρνουά, χωρίς πλέον να περιορίζονται από τις παλιές παραδόσεις και τα παλιά συστήματα, και καμία δύναμη δεν διαθέτει ηγεμονία — όλες είναι λιγότερο ισχυρές απ’ όσο φαίνονται. Η Μέση Ανατολή είναι, μεταξύ άλλων, σαν ο εγκέφαλος του παγκόσμιου νευρικού συστήματος: τα εκτεθειμένα νεύρα της — οι εμπορικοί δρόμοι και οι πετρελαιαγωγοί — την καθιστούν ιδιαίτερα ευαίσθητη σε ό,τι συμβαίνει στο υπόλοιπο σώμα.
Αυτό σημαίνει ότι συγκυριακές εξελίξεις σε ασαφείς ή απομακρυσμένες συγκρούσεις από μικρές δυνάμεις, όπως οι Χούθι, μπορούν να ασκήσουν επιρροή πολύ μεγαλύτερη από το πραγματικό τους μέγεθος.
Οι νέες συνδέσεις στη Μέση Ανατολή αφορούν λιγότερο την αντιπαράθεση Σουνιτών εναντίον Σιιτών ή Δύσης εναντίον Ισλάμ και περισσότερο τη σύγκρουση ανάμεσα στην ανοιχτή, φιλοδυτική εκδοχή του Ισλάμ, όπως εκπροσωπείται από τους συμμάχους των ΗΠΑ — τη Σαουδική Αραβία, την Αίγυπτο και τα ΗΑΕ — και την κλειστή, αντιδυτική, ριζοσπαστική εκδοχή της αντίστασης που εκπροσωπούν το Ιράν και οι υποτελείς του.
Η συμβατική σοφία εξακολουθεί να βλέπει τη Μέση Ανατολή με τον τρόπο που λειτουργούσε από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Αντίθετα, αυτό που βλέπουμε είναι μια τοτεμική επανασύνδεση, στην οποία τα κράτη ενδιαφέρονται λιγότερο για την παράδοση, την ιδεολογία και τη θεολογία και περισσότερο για τα ψυχρά συμφέροντα της ασφάλειας, της ισχύος, της τεχνολογίας και της οικονομίας.
Όμως θα οδηγήσουν τελικά οι νέες συγκλίσεις σε ολόκληρο τον κόσμο σε μια νέα ισορροπία που θα φέρει σταθερότητα — ή σε μια θανατηφόρα διασύνδεση συγκρούσεων που θα μπορούσε γρήγορα να μετατραπεί σε μια ανεξέλεγκτη πυρκαγιά πλανητικών διαστάσεων;
ΟΠΩΣ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΕΙΤΕ τι συμβαίνει, είναι πολύ πιθανό να αναρωτιέστε: Τι δουλειά έχουν το Σουδάν, η Ελλάδα, το Αζερμπαϊτζάν και η Ινδία σε ένα άρθρο για τη Μέση Ανατολή; Για να γίνει αυτό κατανοητό, είναι σαφές ότι έξι διαφορετικά θέατρα συγκλίνουν σήμερα στην περιοχή.
Σύγκλιση 1
Η ρωσική συμμαχία με το Ιράν και οι πρόσφατες συμφωνίες που έκανε ο Ζελένσκι με τις δυνάμεις του Κόλπου τον Αύγουστο αποκαλύπτουν τη σύγκλιση του ρωσο-ουκρανικού θεάτρου με εκείνο του Ιράν–Ισραήλ–ΗΠΑ–Κόλπου.
Σύγκλιση 2
Η δεύτερη αφορά τον Καύκασο και την Κεντρική Ασία. Ο στάσιμος πόλεμος της Ρωσίας έχει επιτρέψει στην Τουρκία να συμμαχήσει με τον τουρκόφωνο, μουσουλμανικό και πλούσιο σε πετρέλαιο αδελφό της, το Αζερμπαϊτζάν — το οποίο έχει κυβερνηθεί κατά περιόδους από Πέρσες και Ρομανόφ και έχει πολεμήσει αρκετούς πολέμους με την Αρμενία.
Το Αζερμπαϊτζάν βρίσκεται κοντά τόσο στο Ισραήλ όσο και στην Τουρκία, δύο χώρες των οποίων οι εντάσεις αυξάνονται.
Και τώρα που το Αζερμπαϊτζάν βρίσκεται κοντά στην Τουρκία — σύμμαχο του Πακιστάν — ο εχθρός του, η Αρμενία, εξοπλίζεται από την Ινδία, εχθρό του Πακιστάν.
Εν τω μεταξύ, στην Κεντρική Ασία, το Ουζμπεκιστάν βρίσκεται επίσης κοντά στην Τουρκία, ενώ το πλούσιο σε πετρέλαιο Καζακστάν — που επιδιώκει να επιβεβαιώσει την ανεξαρτησία του από τη Ρωσία και τη γειτονική Κίνα — βρίσκεται κοντά στο Ισραήλ και εντάσσεται στις Συμφωνίες του Αβραάμ που δημιούργησαν οι ΗΠΑ.
Σύγκλιση 3
Η τρίτη σύγκλιση είναι αυτό που αποκαλώ «Βυζαντινό Θέατρο»: η Τουρκία υπήρξε ανέκαθεν μια κομβική δύναμη-γέφυρα ανάμεσα στην Ευρώπη και την Ασία, τον χριστιανικό κόσμο και το Ισλάμ, ενώ οι στενές σχέσεις της με την ΕΕ και η συμμετοχή της στο ΝΑΤΟ την καθιστούν εδώ και δεκαετίες σύμμαχο των ΗΠΑ.
Όμως, υπό τον ισλαμιστή πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, διεκδικεί τη στρατιωτική και οικονομική της ισχύ, την ισλαμιστική της αποστολή και την οθωμανική της κληρονομιά. Η φιλοδοξία της είναι να προβάλει την επιρροή της τόσο στη Νότια Ευρώπη όσο και στη Μέση Ανατολή — και έρχεται αντιμέτωπη όχι μόνο με το Ισραήλ, αλλά και με έναν πιο παραδοσιακό εχθρό, την Ελλάδα.
Σήμερα, οι θαλάσσιες διαφορές μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας και οι ανακαλύψεις φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο έχουν οδηγήσει την Ελλάδα σε μια στενότερη στρατηγική συμμαχία με το Ισραήλ, με το οποίο γρήγορα βρήκαν κοινό έδαφος.
Σύγκλιση 4
Το πιο επικίνδυνο θέατρο βρίσκεται στη Νότια Ασία. Το Πακιστάν και η Ινδία, αμφότερες πυρηνικές δυνάμεις, είναι εχθροί από την αιματηρή διχοτόμηση του 1947, η οποία τις χώρισε με βάση θρησκευτικές γραμμές. Έκτοτε έχουν διεξαγάγει πέντε πολέμους — τον πιο πρόσφατο το 2025.
Η Ισλαμική Δημοκρατία του Πακιστάν είναι ένα χρόνια ασταθές κράτος-φρουρά, με επιδεικτικούς παλαδίνους και φεουδαρχικές πολιτικές δυναστείες να ανταγωνίζονται τον λαϊκό ισλαμισμό, με αυξανόμενα χρέη, οικονομική στασιμότητα, εσωτερική καταστολή και δύο αιματηρές εξεγέρσεις. Δεν έχει μόνο μια αντιπαλότητα με την Ινδία που μπορεί να ανάψει ανά πάσα στιγμή, αλλά και έναν νέο μικρό πόλεμο με τον αχάριστο σύμμαχό του στο Αφγανιστάν, τους Ταλιμπάν, τους οποίους βομβαρδίζει εδώ και μία εβδομάδα.
Παραδοσιακά, το Πακιστάν ισορροπούσε ανάμεσα σε δύο προστάτες: την Κίνα και τις ΗΠΑ. Πρόσφατα, το Πακιστάν μετέτρεψε την εύνοια του Τραμπ — ο Τραμπ έχει αποκαλέσει τον αρχηγό των πακιστανικών ενόπλων δυνάμεων, Ασίμ Μουνίρ, «τον αγαπημένο μου στρατάρχη» — σε επιρροή μέσω της διαμεσολάβησης με το Ιράν, επιχειρηματικών συναλλαγών και της νέας συμμαχίας με τους Σαουδάραβες και τους Τούρκους.
Ταυτόχρονα, η Ινδία, το πολυπληθέστερο κράτος του κόσμου και μια πιθανή υπερδύναμη, ισορροπεί ανάμεσα στη βαθύτερη σύμπλευσή της με το Ισραήλ — όπου ο ινδουιστικός εθνικισμός της βρίσκει ορισμένες συγγένειες με τον ισραηλινό εθνικισμό — και στους παραδοσιακούς δεσμούς της με το Ιράν και την εξάρτησή της από το ιρανικό πετρέλαιο, καθώς και στη φιλία της με τη Ρωσία, που αντανακλά την παλιά σοβιετική συμμαχία.
Το σχέδιό της για τον Οικονομικό Διάδρομο Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης (IMEC), ο οποίος συνδέει την Ινδία, τον Κόλπο και την ΕΕ, αναμενόταν να συμπεριλάβει και το Ισραήλ, αλλά τέθηκε σε αναμονή εξαιτίας των πολέμων που ξέσπασαν στις 7 Οκτωβρίου. Προσφέροντας ένα διαφορετικό όραμα από τη συμμαχία της Μέκκας, μπορεί τελικά να επανενεργοποιηθεί, δημιουργώντας μια νέα οικονομική ευρασιατική περιοχή.
Σύγκλιση 5
Η Ανατολική Αφρική και η Ερυθρά Θάλασσα βρίσκονται ήδη στη δίνη βίαιων νεοϊμπεριαλιστικών συγκρούσεων. Σε αυτόν τον αγώνα για την Αφρική, οι αυτοκρατορίες δεν είναι πλέον ευρωπαϊκές αλλά μεσανατολικές και αφρικανικές. Τώρα, το Ισραήλ, η Τουρκία, η Αίγυπτος, το Ιράν και οι χώρες του Κόλπου επενδύουν περισσότερο στο να αναδείξουν νικητές και ηττημένους στην περιοχή.
Σύγκλιση 6
Το Σαχέλ είναι η περιοχή που εκτείνεται από τα ανατολικά προς τα δυτικά κατά μήκος του νοτιότερου τμήματος της Βόρειας Αφρικής, όπου πολιορκημένες χούντες νεαρών αξιωματικών πολεμούν τζιχαντιστικές πολιτοφυλακές σε μια ζώνη αποτυχημένων κρατών, οι οποίες παραδοσιακά υποστηρίζονταν από την πρώην αυτοκρατορική δύναμη, τη Γαλλία, και πιο πρόσφατα από τη Ρωσία και τους μισθοφόρους της.
Αν ή όταν ένα από αυτά τα κράτη καταρρεύσει, οι τζιχαντιστές θα μπορούσαν να κινηθούν προς τα νότια, στη Νιγηρία, ή προς τα βόρεια, για να ενωθούν με τον εμφύλιο πόλεμο στη Λιβύη και ακόμη και να απειλήσουν την τεταμένη και ανήσυχη τάξη της Αιγύπτου.
ΠΡΟΣ ΤΟ ΠΑΡΟΝ, ΑΥΤΕΣ ΟΙ συγκλίσεις σημαίνουν ότι ακόμη και η ίδια η ονομασία «Μέση Ανατολή» μπορεί σύντομα να καταστεί παρωχημένη — τόσο οι επιχειρήσεις όσο και η πολιτική χρειάζεται να συντονίσουν τις στρατηγικές τους για μια ευρύτερη περιοχή.
Το να την αποκαλούμε «Δυτική Ασία» παραβλέπει την Αφρική και την Ευρώπη. Η χρήση του μοντέρνου όρου SWANA, που σημαίνει «Νοτιοδυτική Ασία – Βόρεια Αφρική», δεν περιλαμβάνει τα θέατρα του Βυζαντίου, της Κεντρικής Ασίας, της Ανατολικής Αφρικής και, βεβαίως, της Νότιας Ασίας.
Εγώ προτιμώ κάτι σαν το SEMESTEA, που θα συνένωνε τη Νότια Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή, τη Σαχάρα, τη Νότια Ασία και την Ανατολική Αφρική.
Ό,τι κι αν επικρατήσει, μία από τις λίγες απολαύσεις της σημερινής ανησυχητικής γεωπολιτικής είναι η δημιουργία νέων ακρωνυμίων. Ας απολαύσουμε τουλάχιστον αυτό.
Είναι σημαντικό να αντιληφθούμε τη ρευστότητα της περιοχής σήμερα: αυτές οι νέες συνδέσεις είναι ευέλικτες και αλληλοεπικαλυπτόμενες. Το Σύμφωνο της Μέκκας δεν αποκλείει τις ακόμη πολύ ενεργές Συμφωνίες του Αβραάμ ούτε έναν διάδρομο Ινδίας–Αραβίας–Ισραήλ.
Ο μεγάλος κίνδυνος είναι ο πόλεμος Ρωσίας–Ουκρανίας να συγχωνευθεί με τον πόλεμο ΗΠΑ–Ιράν–Ισραήλ και με οποιαδήποτε σύγκρουση Ινδίας–Πακιστάν: αν οι πυρκαγιές σε αυτά τα ξεχωριστά μέτωπα ενωθούν σε αυτό που οι πυρολόγοι αποκαλούν flashover — δηλαδή ταχεία μετάδοση της φωτιάς από το ένα σημείο στο άλλο — τότε μια φωτιά μετατρέπεται σε κόλαση που θα μπορούσε να εξελιχθεί σε παγκόσμιο πόλεμο.
Ανέκαθεν ίσχυε ότι οποιαδήποτε υπερδύναμη επιδιώκει πλανητική ισχύ σε πολλαπλά μέτωπα πρέπει να έχει παρουσία στη Μέση Ανατολή, είτε πρόκειται για τις υπερδυνάμεις του Ψυχρού Πολέμου, είτε για τους Ευρωπαίους, είτε για τους Οθωμανούς.
Σήμερα, η Κίνα δεν είναι ακόμη έτοιμη για πλήρη εμπλοκή, όμως η συγκέντρωση ενός πολεμικού στόλου από μέρους της καθιστά δελεαστικό για το Πεκίνο να εκμεταλλευτεί τα σφάλματα των ΗΠΑ. Αξίζει να σημειωθεί πόσο συχνά ο Σι Τζινπίνγκ αναφέρεται στον ευνούχο ναύαρχο Τζενγκ Χε και στους θησαυροφόρους στόλους της δυναστείας των Μινγκ, οι οποίοι επισκέφθηκαν την Αραβία και την Ανατολική Αφρική μεταξύ 1405 και 1433.
Οι Σαουδάραβες και οι ανήσυχες δυνάμεις της περιοχής θέλουν την Κίνα — τον σημαντικότερο επιχειρηματικό εταίρο — να εμπλακεί στην περιοχή, ακόμη κι αν γνωρίζουν ότι το Πεκίνο δεν μπορεί να αντικαταστήσει την Ουάσινγκτον ως αξιόπιστος εταίρος ασφαλείας.
Οι σημερινές συγκρούσεις — οι πόλεμοι της 7ης Οκτωβρίου, στους οποίους περιλαμβάνεται και ο πόλεμος εναντίον του Ιράν — είναι απίθανο να τελειώσουν καθαρά για κάποιο διάστημα, έστω και μόνο επειδή το Ιράν στερείται ενιαίας ηγεσίας μετά την 37χρονη διακυβέρνηση του Αλί Χαμενεΐ.
Η ειρωνεία είναι ότι οι ιρανικές επιθέσεις εναντίον αραβικών κρατών έχουν καταστήσει την αμερικανική παρουσία ακόμη πιο αναγκαία για πολλά κράτη της περιοχής. Κανείς δεν εμπιστεύεται την Αμερική, αλλά πολλοί λαχταρούν απεγνωσμένα την παρουσία και την προστασία της. Κατά παρόμοιο τρόπο, οι ίδιες αυτές εξελίξεις καθιστούν το Ισραήλ, με όλα τα ελαττώματά του, στρατηγικά ελκυστικότερο για τις αραβικές δυνάμεις από ποτέ.
Στις πρόσφατες διαπραγματεύσεις, οι ΗΠΑ, υπό την επιρροή των αντιπαλοτήτων της αυλής του Τραμπ, φαίνεται να ακολουθούν διαφορετικές, ακόμη και αντιφατικές πολιτικές απέναντι στην Τουρκία, τον Λίβανο και το Ιράν.
Ωστόσο, όσο παρορμητική κι αν φάνηκε η έναρξη του πολέμου τον Φεβρουάριο, η επιχείρηση στη Βενεζουέλα και ο βομβαρδισμός των πυρηνικών εγκαταστάσεων του Ιράν το 2025 έδειξαν ότι αυτή η κυβέρνηση μπορεί να ενεργεί με μυστικότητα και συγκέντρωση.
Και τώρα, επτά μήνες μετά την έναρξη του πολέμου με το Ιράν, ο αποκλεισμός του Ιράν από τον Τραμπ φαίνεται να λειτουργεί. Οι προμήθειες πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ και άλλων πηγών, συμπεριλαμβανομένου του αγωγού της Σαουδικής Αραβίας από την ανατολή προς τη δύση, αυξάνονται προς τα προπολεμικά επίπεδα — προς το παρόν. Πώς θα αντιδράσει η Φρουρά της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν; Δεν υπάρχει τίποτα πιο επικίνδυνο από μια πληγωμένη τίγρη.
Όπως κι αν τελειώσει αυτή η κατάσταση, η αυξανόμενη σύγκλιση των θεάτρων και ο κίνδυνος ενός flashover σημαίνουν ότι μια μετρημένη και συνεκτική Αμερική είναι πιο απαραίτητη από ποτέ — είναι η μόνη δύναμη που έχει τη δυνατότητα να διαχειριστεί αυτόν τον νέο, ολοένα και πιο επικίνδυνο κόσμο που συγκλίνει.
