Οι κατευθύνσεις αυτές περιλαμβάνονται σε εννεασέλιδη επιστολή της προς τους Ευρωπαίους ηγέτες, ενόψει της Συνόδου Κορυφής που θα πραγματοποιηθεί στις 15 και 16 Οκτωβρίου στις Βρυξέλλες.
Στην επιστολή, η πρόεδρος της Επιτροπής επισημαίνει ότι οι παράτυπες διελεύσεις στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν υποχωρήσει στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2021. Ειδικότερα, καταγράφεται μείωση κατά 55% την τελευταία διετία και κατά περισσότερο από ένα τρίτο το 2026. Παράλληλα, σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει, υποχωρούν οι αιτήσεις ασύλου και οι μη επιτρεπόμενες δευτερογενείς μετακινήσεις εντός της Ένωσης, ενώ οι επιστροφές παρουσιάζουν αυξητική τάση.
Παρά τη βελτίωση των συνολικών δεικτών, η Φον ντερ Λάιεν προειδοποιεί ότι οι μεταναστευτικές πιέσεις εξακολουθούν να αποτελούν πρόκληση για την ΕΕ. Όπως σημειώνει, τα γεγονότα του καλοκαιριού, με χαρακτηριστικό παράδειγμα την κρίση στη Θεούτα, ανέδειξαν πόσο γρήγορα οι αιφνίδιες μαζικές αφίξεις μπορούν να επιβαρύνουν τα εξωτερικά σύνορα, με σοβαρές ανθρωπιστικές συνέπειες. Οι πιέσεις παραμένουν ενεργές από τη Μεσόγειο έως τα ανατολικά σύνορα της Ένωσης.
Οι πέντε προτεραιότητες της Κομισιόν
1. Πλήρης εφαρμογή του Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο
Πρώτη προτεραιότητα αποτελεί η πλήρης εφαρμογή του Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο. Η πρόεδρος της Επιτροπής καλεί τα κράτη-μέλη να εφαρμόσουν τους συμφωνημένους κανόνες σχετικά με την ευθύνη εξέτασης των αιτήσεων ασύλου και τη μεταφορά αιτούντων μεταξύ των χωρών της ΕΕ.
Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι η δίκαιη κατανομή των ευθυνών πρέπει να συμβαδίζει με την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη. Ζητούμενο είναι επίσης ο περιορισμός των μη επιτρεπόμενων δευτερογενών μετακινήσεων και η αποκατάσταση της πλήρους λειτουργίας της ζώνης Σένγκεν.
2. Ενίσχυση της Frontex και προστασία των εξωτερικών συνόρων
Δεύτερος άξονας είναι η ενίσχυση των επιχειρησιακών δυνατοτήτων της Frontex και η αποτελεσματικότερη επιτήρηση των εξωτερικών συνόρων. Στον σχεδιασμό περιλαμβάνονται η Ευρωπαϊκή Εφεδρεία Συνοριοφυλακής και Επιστροφών, η δημιουργία δύναμης ταχείας αντίδρασης για περιόδους κρίσης και η συγκρότηση Κέντρου Συντονισμού Επιστροφών.
Παράλληλα, η Επιτροπή προωθεί σχέδιο πέντε σημείων για την πρόληψη και την αντιμετώπιση αιφνίδιων μαζικών αφίξεων. Το σχέδιο δίνει έμφαση στην επιτήρηση των συνόρων, στους μηχανισμούς έγκαιρης προειδοποίησης, στη συνεργασία με τρίτες χώρες, καθώς και στην αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης και των δικτύων διακίνησης μεταναστών.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο Σύστημα Εισόδου-Εξόδου (EES), μέσω του οποίου έχουν καταγραφεί περισσότερες από 204 εκατομμύρια είσοδοι και έξοδοι, πάνω από 69.000 αρνήσεις εισόδου και περισσότερες από 1.750 περιπτώσεις ατόμων που κρίθηκαν ότι συνιστούν απειλή για την εσωτερική ασφάλεια. Τα κράτη-μέλη που δεν έχουν ολοκληρώσει την εφαρμογή του συστήματος καλούνται να το πράξουν έως το τέλος του έτους.
3. Νέο πλαίσιο για την αντιμετώπιση έκτακτων μεταναστευτικών κρίσεων
Τρίτη προτεραιότητα είναι η διαμόρφωση ενός νέου ευρωπαϊκού πλαισίου για την αντιμετώπιση έκτακτων καταστάσεων. Σύμφωνα με την επιστολή, η Επιτροπή θα συνεργαστεί με τα κράτη-μέλη για τη δημιουργία μηχανισμού που θα συμπληρώνει τους υφιστάμενους κανόνες διαχείρισης κρίσεων.
Το νέο πλαίσιο θα αποσκοπεί στην παροχή μεγαλύτερης ευελιξίας στη διαχείριση των συνόρων, καθώς και στις συνήθεις διαδικασίες ασύλου και επιστροφών, όταν απαιτείται άμεση αντίδραση και οι ισχύοντες κανόνες δεν επαρκούν.
Στόχος είναι η αντιμετώπιση εξαιρετικών περιστάσεων που ενδέχεται να απειλήσουν την ακεραιότητα των εξωτερικών συνόρων, τη δημόσια τάξη και την εσωτερική ασφάλεια, καθώς και περιπτώσεων εργαλειοποίησης της μετανάστευσης.
4. Επιτάχυνση των επιστροφών και δημιουργία κόμβων σε τρίτες χώρες
Η αύξηση των επιστροφών όσων δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ αποτελεί έναν ακόμη βασικό στόχο. Η Φον ντερ Λάιεν χαρακτηρίζει «υπερβολικά χαμηλό» το ποσοστό επιστροφών, το οποίο διαμορφώνεται στο 32%, παρά την αύξηση που έχει καταγραφεί τα τελευταία χρόνια.
Για τον σκοπό αυτό, ζητά την ταχεία εφαρμογή του νέου κανονισμού για τις επιστροφές, ο οποίος θα καθορίζει κοινούς ευρωπαϊκούς κανόνες. Μεταξύ άλλων, θα παρέχει τη νομική βάση για τη δημιουργία κόμβων επιστροφών (return hubs) σε τρίτες χώρες, με την προϋπόθεση του σεβασμού του ευρωπαϊκού και διεθνούς δικαίου, καθώς και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η Επιτροπή προαναγγέλλει επίσης πρόταση για την ψηφιοποίηση των διαδικασιών επιστροφής, ενώ η πρόεδρος της Επιτροπής ζητά ενίσχυση της συνεργασίας με τις χώρες προέλευσης, προκειμένου να διευκολυνθεί η επανεισδοχή των υπηκόων τους.
5. Ενίσχυση της συνεργασίας με τρίτες χώρες
Πέμπτος άξονας είναι η ενδυνάμωση της εξωτερικής διάστασης της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής, μέσω στενότερων συνεργασιών με τις χώρες προέλευσης και διέλευσης μεταναστών.
Οι συμπράξεις αυτές αποσκοπούν στην πρόληψη της παράτυπης μετανάστευσης, στην καταπολέμηση των δικτύων διακίνησης και στην ανάπτυξη νόμιμων οδών μετανάστευσης.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται στη Λιβύη, την οποία η επιστολή περιγράφει ως την κυριότερη χώρα αναχώρησης μεταναστών που επιχειρούν να εισέλθουν παράτυπα στην ΕΕ. Η Επιτροπή προτίθεται να συνεχίσει τη συνεργασία με τη χώρα, μεταξύ άλλων μέσω του επικείμενου τεχνικού διαλόγου ΕΕ–Λιβύης.
Στο επίκεντρο της συνεργασίας αναμένεται να βρεθούν η ενίσχυση της διαχείρισης των συνόρων, οι επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης και η αντιμετώπιση των δικτύων διακίνησης μεταναστών.
Με την επιστολή προς τους Ευρωπαίους ηγέτες, η Φον ντερ Λάιεν θέτει το πλαίσιο των προτεραιοτήτων της Επιτροπής ενόψει της Συνόδου Κορυφής, με βασικό ζητούμενο τον συνδυασμό της αποτελεσματικότερης διαχείρισης των συνόρων, της εφαρμογής των κοινών ευρωπαϊκών κανόνων και της ενίσχυσης της συνεργασίας με τρίτες χώρες.
