Την έκθεση παρουσίασαν στις Βρυξέλλες η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ για την Εξωτερική Πολιτική, Κάγια Κάλας, και η Επίτροπος Διεύρυνσης, Μάρτα Κος. Σύμφωνα με την Κομισιόν, οι τέσσερις χώρες έχουν προχωρήσει με πρωτοφανή ταχύτητα στο άνοιγμα διαπραγματευτικών ενοτήτων και στην προσωρινή ολοκλήρωση κεφαλαίων. Μάλιστα, η Επιτροπή παρουσίασε ενδεικτικούς οδικούς χάρτες για καθεμία, με συγκεκριμένα ορόσημα για το επόμενο έτος.
Η πρόεδρος της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, υπογράμμισε ότι η πρόοδος των υποψήφιων χωρών επιτρέπει πλέον να μετατραπεί η προοπτική της διεύρυνσης σε απτό στόχο, με σαφέστερο χρονοδιάγραμμα και πλαίσιο για τις επόμενες διαπραγματεύσεις.
Η έκθεση επισημαίνει ότι η ταχύτητα της ενταξιακής διαδικασίας εξαρτάται πρωτίστως από την πρόοδο στους τομείς της δημοκρατίας, του κράτους δικαίου και των θεμελιωδών δικαιωμάτων, αλλά και από τις επιλογές των υποψήφιων χωρών στην ασφάλεια, την άμυνα και την οικονομική σύγκλιση.
Παράλληλα, η Επιτροπή προτείνει ένα κοινό πλαίσιο σταδιακής ενσωμάτωσης των υποψήφιων χωρών στην ΕΕ, πριν από την πλήρη ένταξή τους. Στόχος είναι η στενότερη συνεργασία σε στρατηγικούς τομείς, όπως η ενέργεια, οι μεταφορές, η ψηφιακή πολιτική και η άμυνα, ώστε να ενισχυθεί η ανθεκτικότητα της Ένωσης και να περιοριστούν οι ευπάθειές της.
Οι τέσσερις χώρες που προχωρούν ταχύτερα
Μαυροβούνιο: Κοντά στην ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων
Το Μαυροβούνιο βρίσκεται στο πιο προχωρημένο στάδιο της ενταξιακής διαδικασίας, έχοντας ολοκληρώσει προσωρινά 21 διαπραγματευτικά κεφάλαια. Εφόσον συμφωνήσουν τα κράτη-μέλη, θα μπορούσε να ολοκληρώσει προσωρινά και τα υπόλοιπα έως το τέλος του έτους. Η προετοιμασία της Συνθήκης Προσχώρησης βρίσκεται ήδη σε προχωρημένο στάδιο, ενώ η Επιτροπή έχει παρουσιάσει χρηματοδοτικό πακέτο για την ένταξη της χώρας. Ωστόσο, η διατήρηση της μεταρρυθμιστικής δυναμικής και η ευρεία πολιτική συναίνεση παραμένουν απαραίτητες προϋποθέσεις.
Αλβανία: Στόχος η ολοκλήρωση έως το 2027
Η Αλβανία έχει ανοίξει και την τελευταία διαπραγματευτική ενότητα, ενώ έχει εκπληρώσει τα ενδιάμεσα κριτήρια για τα κεφάλαια που αφορούν το κράτος δικαίου, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για την προσωρινή ολοκλήρωση τεσσάρων από αυτά. Η Κομισιόν θεωρεί εφικτό τον στόχο της ολοκλήρωσης των διαπραγματεύσεων έως το 2027, υπό την προϋπόθεση ότι θα συνεχιστούν οι μεταρρυθμίσεις και θα ενισχυθεί ο πολιτικός διάλογος. Η έκθεση αναφέρεται, επίσης, στη μεγαλύτερη κινητοποίηση πολιτών που έχει καταγραφεί στη χώρα από τη μετάβασή της στη δημοκρατία, επισημαίνοντας ότι η ευρωπαϊκή πορεία απαιτεί ευρύτερη κοινωνική συμμετοχή.
Μολδαβία: Προοπτική ολοκλήρωσης έως τις αρχές του 2028
Η Μολδαβία άνοιξε τέσσερις διαπραγματευτικές ενότητες μέσα στο τελευταίο έτος και, σύμφωνα με την αξιολόγηση της Επιτροπής, πληροί τις προϋποθέσεις για το άνοιγμα και των υπόλοιπων. Έχει ενισχύσει την εναρμόνιση της νομοθεσίας της με το ευρωπαϊκό κεκτημένο και έχει σημειώσει πρόοδο στις μεταρρυθμίσεις για το κράτος δικαίου, καθώς και στην εκπλήρωση των ενδιάμεσων κριτηρίων της θεμελιώδους διαπραγματευτικής ενότητας. Η διατήρηση του σημερινού ρυθμού θεωρείται καθοριστική για την επίτευξη του στόχου ολοκλήρωσης των διαπραγματεύσεων έως τις αρχές του 2028.
Ουκρανία: Μεταρρυθμίσεις παρά τον πόλεμο
Παρά τη ρωσική εισβολή, η Ουκρανία εξακολουθεί να προωθεί την ενταξιακή της πορεία και άνοιξε τέσσερις διαπραγματευτικές ενότητες κατά το τελευταίο έτος. Η Επιτροπή εκτιμά ότι πληροί τις προϋποθέσεις για το άνοιγμα όλων των υπόλοιπων ενοτήτων, ενώ σημειώνει ότι το θεσμικό πλαίσιο κατά της διαφθοράς εξακολουθεί να λειτουργεί αποτελεσματικά και οι αρμόδιοι φορείς διατηρούν, συνολικά, την ανεξαρτησία τους.
Το επόμενο βήμα είναι η εκπλήρωση των ενδιάμεσων κριτηρίων για το κράτος δικαίου και η εφαρμογή των οδικών χαρτών για τη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών και τη μεταρρύθμιση της δημόσιας διοίκησης. Απαιτείται, επίσης, η υλοποίηση του σχεδίου δράσης για τις εθνικές μειονότητες. Η Ουκρανία έχει θέσει ως στόχο την ολοκλήρωση των ενταξιακών διαπραγματεύσεων έως το τέλος του 2028, κάτι που, σύμφωνα με την Κομισιόν, προϋποθέτει επιτάχυνση των μεταρρυθμίσεων.
Στασιμότητα και οπισθοδρόμηση για άλλες υποψήφιες χώρες
Σερβία: Απουσία ουσιαστικής προόδου
Σε αντίθεση με τις παραπάνω χώρες, η Σερβία δεν σημείωσε ουσιαστική πρόοδο. Η περίοδος αναφοράς χαρακτηρίστηκε από εντεινόμενη κοινωνική πόλωση και αρνητικές εξελίξεις σε ζητήματα που συνδέονται με τις θεμελιώδεις αρχές της ευρωπαϊκής πορείας. Παρά την πρόοδο στην τεχνική εναρμόνιση της νομοθεσίας, η ευθυγράμμιση με την κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφάλειας της ΕΕ παραμένει περιορισμένη.
Η Επιτροπή ζητεί από τη νέα κυβέρνηση να δώσει προτεραιότητα στη δημοκρατία, τη δικαιοσύνη και τα θεμελιώδη δικαιώματα, να αποκαταστήσει τον δημοκρατικό διάλογο και να προωθήσει τις σχέσεις καλής γειτονίας και την εξομάλυνση των σχέσεων με τους εταίρους της.
Βόρεια Μακεδονία: Αγκάθι οι συνταγματικές αλλαγές
Η Βόρεια Μακεδονία έχει προχωρήσει σε ορισμένες μεταρρυθμίσεις, μεταξύ άλλων στο πλαίσιο της Μεταρρυθμιστικής Ατζέντας της, καταγράφοντας καλές επιδόσεις στη σχετική ευρωπαϊκή χρηματοδοτική διευκόλυνση. Ωστόσο, δεν έχει ακόμη υλοποιήσει τις συνταγματικές τροποποιήσεις για τις οποίες έχει δεσμευθεί. Η Κομισιόν επισημαίνει ότι απαιτούνται περαιτέρω βήματα για την ενίσχυση του κράτους δικαίου και την εκπλήρωση των κριτηρίων που θα επιτρέψουν την έναρξη των διαπραγματεύσεων.
Βοσνία και Ερζεγοβίνη: Απομάκρυνση από την ευρωπαϊκή προοπτική
Παρά τις δημόσιες διακηρύξεις υπέρ της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, η Βοσνία και Ερζεγοβίνη απομακρύνθηκε περαιτέρω από την ενταξιακή της πορεία. Η πολιτική αντιπαράθεση, η διχαστική ρητορική και οι αντιευρωπαϊκές τοποθετήσεις εντάθηκαν ενόψει των εκλογών. Η Επιτροπή ζητεί από τη χώρα να συγκροτήσει άμεσα τα αρμόδια πολιτικά όργανα μετά την εκλογική διαδικασία και να επανεκκινήσει τις μεταρρυθμίσεις που συνδέονται με την ΕΕ.
Κόσοβο: Παραμένει η θεσμική και μεταρρυθμιστική στασιμότητα
Η μεταρρυθμιστική πορεία του Κοσόβου παρέμεινε στάσιμη εξαιτίας της παρατεταμένης θεσμικής κρίσης, η οποία εκτονώθηκε έπειτα από πολιτική συμφωνία για την εκλογή προέδρου. Παρά την πρόοδο στην καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος και την πλήρη ευθυγράμμιση με την κοινή εξωτερική πολιτική της ΕΕ, η Επιτροπή καταγράφει ανησυχίες για τη λειτουργία της δικαιοσύνης και τον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Μετά τη μεταβίβαση της τοπικής διακυβέρνησης στο βόρειο Κόσοβο, η ΕΕ ήρε τα μέτρα που είχε επιβάλει και επανέφερε τη χρηματοδοτική βοήθεια. Ωστόσο, ζητεί την επιτάχυνση των μεταρρυθμίσεων και την εφαρμογή των δεσμεύσεων που απορρέουν από τον διάλογο υπό την αιγίδα της.
Τουρκία: Εντείνονται οι ανησυχίες για τη δημοκρατία
Η Τουρκία εξακολουθεί να θεωρείται υποψήφια χώρα και σημαντικός εταίρος της ΕΕ, με τις δύο πλευρές να διατηρούν συνεργασία σε τομείς αμοιβαίου ενδιαφέροντος. Ωστόσο, η Επιτροπή εκφράζει αυξανόμενη ανησυχία για τις δικαστικές ενέργειες σε βάρος αιρετών αξιωματούχων, στελεχών της αντιπολίτευσης και εκπροσώπων της κοινωνίας των πολιτών. Όπως επισημαίνει, το χάσμα ανάμεσα στη διακηρυγμένη ευρωπαϊκή φιλοδοξία της Άγκυρας και την οπισθοδρόμηση στα δημοκρατικά κριτήρια διευρύνεται, ενώ οι λόγοι που οδήγησαν στην αναστολή των ενταξιακών διαπραγματεύσεων το 2018 παραμένουν.
Γεωργία: Η ενταξιακή διαδικασία σε αναστολή
Η ενταξιακή πορεία της Γεωργίας βρίσκεται de facto σε αναστολή, με την Επιτροπή να τη χαρακτηρίζει υποψήφια χώρα μόνο κατ' όνομα. Η κυβέρνηση δεν έχει εκπληρώσει τα εννέα βήματα που είχαν τεθεί ως προϋπόθεση για την απόκτηση του καθεστώτος υποψήφιας χώρας, ενώ, σύμφωνα με την έκθεση, οι πολιτικές της υπονομεύουν τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου, τα θεμελιώδη δικαιώματα και τη δράση της κοινωνίας των πολιτών.
Η Κομισιόν προειδοποιεί ότι, εάν οι αρχές δεν αλλάξουν πορεία και δεν επαναβεβαιώσουν τη δέσμευσή τους στις ευρωπαϊκές αξίες, η χώρα θα συνεχίσει να στερείται τα οφέλη της προενταξιακής διαδικασίας. Διευκρινίζει, πάντως, ότι η στήριξή της στην ανεξαρτησία, την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της Γεωργίας, καθώς και στις ευρωπαϊκές φιλοδοξίες των πολιτών της, παραμένει αμετάβλητη.
