Η αντιπολίτευση εκτιμά ότι καταγράφεται πρόοδος στις διαπραγματεύσεις για τη συγκρότηση κυβέρνησης υπό τον πρώην αρχηγό του ισραηλινού στρατού, Γκάντι Άιζενκοτ. Ο ίδιος δήλωσε σήμερα Παρασκευή 6 Νοεμβρίου ότι έχουν σημειωθεί σημαντικές εξελίξεις και ότι αναμένει να λάβει από τον πρόεδρο της χώρας, Ισαάκ Χέρτζογκ, την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης, όταν εκείνος ανακοινώσει την απόφασή του την Κυριακή.
«Έχουμε σημειώσει σημαντική πρόοδο και έχουμε πετύχει υπερβάσεις, με διακριτικό τρόπο και χωρίς τυμπανοκρουσίες, ενώ πολλά εξακολουθούν να εξελίσσονται στο παρασκήνιο», ανέφερε ο Άιζενκοτ σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα Χ. Αισιόδοξος εμφανίστηκε και ο Γιαΐρ Γκολάν, επικεφαλής της ισραηλινής Αριστεράς και μέλος του αντιπολιτευτικού μπλοκ, κάνοντας λόγο για «σοβαρή δουλειά» προς την κατεύθυνση σχηματισμού κυβερνητικού συνασπισμού.
Η πολιτική κινητικότητα έρχεται μετά τις εκλογές της 27ης Οκτωβρίου, στις οποίες ούτε ο Νετανιάχου ούτε ο Άιζενκοτ εξασφάλισαν την απαιτούμενη κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Στις διαβουλεύσεις με τον Χέρτζογκ, εκπρόσωποι κομμάτων που συγκεντρώνουν συνολικά 67 βουλευτές υπέδειξαν τον Άιζενκοτ για την πρωθυπουργία, έναντι 46 που τάχθηκαν υπέρ του Νετανιάχου. Παρά το προβάδισμα, ο πρόεδρος θα πραγματοποιήσει πρόσθετες επαφές προτού αναθέσει την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης.
Η αριθμητική, πάντως, δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε βιώσιμη κυβερνητική πλειοψηφία. Το αντινετανιάχου μπλοκ αποτελείται από τέσσερα εβραϊκά κόμματα με 48 έδρες και δύο αραβικά κόμματα με συνολικά 19 έδρες. Και τα έξι υπέδειξαν τον Άιζενκοτ, ωστόσο τρία από τα εβραϊκά κόμματα αρνούνται μέχρι στιγμής να συνεργαστούν με τις αραβικές παρατάξεις.
Σε αυτό το αδιέξοδο έρχεται να δώσει διέξοδο η αλλαγή στάσης του Λίμπερμαν, επικεφαλής του κόμματος Ισραέλ Μπεϊτενού, το οποίο εξασφάλισε επτά έδρες. Ο ίδιος ξεκαθάρισε ότι εξακολουθεί να αποκλείει τη συνεργασία με τα αραβικά κόμματα, αλλά τάχθηκε υπέρ της έναρξης διαπραγματεύσεων με τους υπερορθόδοξους. Όπως ανέφερε, οι πολιτικές δυνάμεις πρέπει να συμβιβαστούν, καθώς «αν προσπαθήσουμε να τα έχουμε όλα, κινδυνεύουμε να μη λάβουμε τίποτα».
Σύμφωνα με δημοσιογραφικές πληροφορίες, ο Λίμπερμαν θεωρεί προτιμότερη μια συνεργασία με τα υπερορθόδοξα κόμματα από μια κυβέρνηση που θα εξαρτάται από την υποστήριξη των αραβικών παρατάξεων. Στα σενάρια που εξετάζονται περιλαμβάνεται ακόμη και συμφωνία εναλλαγής στην πρωθυπουργία μεταξύ του ίδιου και του Άιζενκοτ, καθώς και διαπραγματεύσεις για το πλαίσιο στράτευσης των υπερορθόδοξων.
Το αγκάθι της στρατιωτικής θητείας
Η εξαίρεση των υπερορθόδοξων Εβραίων από τη στρατιωτική θητεία αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες εστίες κοινωνικής και πολιτικής αντιπαράθεσης στο Ισραήλ. Η δυσαρέσκεια έχει ενταθεί, καθώς πολλοί έφεδροι καλούνται να υπηρετήσουν επανειλημμένα λόγω των πολεμικών επιχειρήσεων που διεξάγει η χώρα από την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023.
Ο Νετανιάχου, παρότι ο ίδιος έχει κοσμικό τρόπο ζωής, στηρίχθηκε επί χρόνια στα υπερορθόδοξα κόμματα, αποδεχόμενος τη δυνατότητα των μελών της κοινότητας να φοιτούν σε θρησκευτικές σχολές αντί να υπηρετούν στον στρατό. Δεν κατάφερε, ωστόσο, να κατοχυρώσει νομοθετικά την εξαίρεσή τους, προκαλώντας την αποχώρηση των δύο βασικών υπερορθόδοξων κομμάτων από την κυβέρνησή του, χωρίς αυτά να επιδιώξουν την ανατροπή του.
Η κοινότητα αντιπροσωπεύει περίπου το 14% του πληθυσμού και διαθέτει σημαντική εκλογική επιρροή. Τα κόμματα Ενωμένος Ιουδαϊσμός της Τορά και Σας διαθέτουν συνολικά 13 έδρες, αριθμός που θα μπορούσε να αποδειχθεί καθοριστικός για τη συγκρότηση κυβέρνησης υπό τον Άιζενκοτ. Ενδεικτική της μετατόπισης είναι η στάση του πρώτου, το οποίο δεν υπέδειξε τον Νετανιάχου για την πρωθυπουργία, χωρίς ωστόσο να στηρίξει ρητά τον Άιζενκοτ. Εκπρόσωπός του χαιρέτισε τη διάθεση συμβιβασμού του Λίμπερμαν, σημειώνοντας ότι οι ραβίνοι θα εξετάσουν οποιαδήποτε επίσημη πρόταση συνεργασίας.
Οι αραβικές παρατάξεις και το ζήτημα της Χαμάς
Παράλληλα, η στήριξη των αραβικών κομμάτων προς τον Άιζενκοτ παραμένει κρίσιμη, αλλά συνοδεύεται από πολιτικές διαφωνίες. Ο επικεφαλής του κόμματος Ραάμ, Μανσούρ Αμπάς, δήλωσε ότι η συμμετοχή της παράταξής του σε μια κυβέρνηση δεν θα εμπόδιζε τη λήψη μέτρων για την ασφάλεια των Ισραηλινών πολιτών. Δεν αναγνώρισε ρητά τη Χαμάς ως τρομοκρατική οργάνωση, παρότι έχει καταδικάσει επανειλημμένα την τρομοκρατία και τη βία και έχει ζητήσει τον αφοπλισμό της οργάνωσης και την απομάκρυνσή της από την εξουσία.
Η αναγνώριση της Χαμάς ως τρομοκρατικής οργάνωσης αποτελεί, άλλωστε, έναν από τους όρους που έχει θέσει ο Άιζενκοτ για τη συμμετοχή κομμάτων στην κυβέρνηση που επιδιώκει να σχηματίσει.
Από την πλευρά του, ο επικεφαλής της Κοινής Λίστας, Γιούσεφ Τζαμπαρέν, υποστήριξε ότι η στήριξη του Άιζενκοτ αντανακλά την επιθυμία των Αράβων ψηφοφόρων για πολιτική αλλαγή, παρά τις διαφωνίες τους μαζί του. «Δεν επιλέγουμε ανάμεσα στο καλό και στο καλύτερο, αλλά ανάμεσα σε αυτό που θεωρούμε κακό και σε κάτι ακόμη χειρότερο», ανέφερε. Η Κοινή Λίστα, που διαθέτει 11 έδρες, ξεκαθάρισε ότι θα μπορούσε να στηρίξει μια κυβέρνηση μειοψηφίας από την αντιπολίτευση, χωρίς να συμμετάσχει σε αυτήν.
Την ίδια ώρα, το κόμμα Μπεγιαχάντ απέρριψε το ενδεχόμενο κυβέρνησης εθνικής ενότητας με τον Νετανιάχου, επικαλούμενο έλλειψη εμπιστοσύνης και διαφωνίες ως προς τις δημοκρατικές αρχές. Η βουλευτής Μεράβ Κοέν χαρακτήρισε τον Άιζενκοτ ικανό να σχηματίσει κυβέρνηση, αλλά τόνισε ότι οποιαδήποτε συνεργασία προϋποθέτει αξιοπιστία.
Η πρόταση του Λικούντ για κυβέρνηση ενότητας
Από την πλευρά του, το Λικούντ του Νετανιάχου κάλεσε τα κόμματα της αντιπολίτευσης να συμμετάσχουν σε μια ευρεία κυβέρνηση εθνικής ενότητας, αποκλείοντας ωστόσο τη στήριξη από αραβικές παρατάξεις τις οποίες κατηγόρησε ότι υποστηρίζουν την τρομοκρατία. Η υπουργός Μεταφορών Μίρι Ρεγκέβ χαρακτήρισε το αντιπολιτευτικό μπλοκ του Άιζενκοτ «μπλοκ της καταστροφής», προκαλώντας την αντίδραση του Χέρτζογκ, ο οποίος επισήμανε ότι δεν μπορεί να γίνεται λόγος για προσέγγιση όταν συνοδεύεται από τέτοιους χαρακτηρισμούς.
Παράλληλα, το νέο κοινοβούλιο αναμένεται να εκλέξει νέο πρόεδρο μετά την ορκωμοσία του στις 10 Νοεμβρίου, εξέλιξη που θα μπορούσε να αποτελέσει ακόμη ένα πλήγμα για το Λικούντ. Ο πρόεδρος της Κνεσέτ έχει σημαντική επιρροή στη λειτουργία του σώματος και στον καθορισμό της νομοθετικής ατζέντας.
Το βασικό ζητούμενο για την αντιπολίτευση παραμένει η συγκρότηση μιας σταθερής κυβέρνησης που θα μπορέσει να τερματίσει την πολιτική κυριαρχία του Νετανιάχου, χωρίς να οδηγήσει τη χώρα σε νέο εκλογικό κύκλο. Η αλλαγή στάσης του Λίμπερμαν ενδέχεται να διευκολύνει αυτή την προσπάθεια, ωστόσο οι διαφωνίες για τη στρατιωτική θητεία, τη συνεργασία με τα αραβικά κόμματα και τη διαχείριση της ασφάλειας εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικά εμπόδια.
