Κατά την αποχώρηση από τα γραφεία, ο συνιδρυτής της εφημερίδας, Ντμίτρι Μουράτοφ, απηύθυνε έκκληση για την προάσπιση της ελευθερίας του λόγου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Ρωσία, εν μέσω του πολέμου στην Ουκρανία. Όπως ανέφερε, όσοι τάσσονται υπέρ της ειρήνης στη χώρα δεν έχουν πλέον τη δυνατότητα να επιλέγουν ελεύθερα τι θα διαβάσουν, ενώ εκτίμησε ότι οι συνταγματικές εγγυήσεις για τα πολιτικά και ατομικά δικαιώματα έχουν ουσιαστικά πάψει να λειτουργούν.
Το κλείσιμο της Novaya Gazeta σηματοδοτεί την απώλεια ενός από τα πλέον επιδραστικά ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης της Ρωσίας. Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, σχολίασε ότι πρόκειται για μέρος μιας «διαδικασίας εναλλαγής» στον χώρο των μέσων ενημέρωσης, τον οποίο χαρακτήρισε ιδιαίτερα ανταγωνιστικό.
Η ιστορία της εφημερίδας και οι απώλειες
Η Novaya Gazeta ιδρύθηκε το 1993 από τον Ντμίτρι Μουράτοφ και τον τελευταίο ηγέτη της Σοβιετικής Ένωσης, Μιχαήλ Γκορμπατσόφ. Η αρχική χρηματοδότηση προήλθε από τα χρήματα του Νόμπελ Ειρήνης που είχε απονεμηθεί στον Γκορμπατσόφ το 1990. Με βασική επιρροή το πνεύμα της «γκλάσνοστ», δηλαδή της διαφάνειας και της ελευθερίας της έκφρασης, η εφημερίδα απέκτησε σημαντική θέση στη ρωσική δημοσιογραφία, δημοσιεύοντας έρευνες για υποθέσεις διαφθοράς και ασκώντας κριτική στην πολιτική εξουσία.
Η πορεία της σημαδεύτηκε και από σοβαρές απώλειες, καθώς έξι δημοσιογράφοι της δολοφονήθηκαν με την πάροδο των ετών. Μεταξύ αυτών ήταν η ερευνητική δημοσιογράφος Άννα Πολιτκόφσκαγια. Ο Μουράτοφ τιμήθηκε το 2021 με το Νόμπελ Ειρήνης, από κοινού με τη δημοσιογράφο Μαρία Ρέσα, για τη συμβολή του στην υπεράσπιση της ελευθερίας της έκφρασης.
Μετά τη ρωσική εισβολή πλήρους κλίμακας στην Ουκρανία, το 2022, και την αυστηροποίηση της λογοκρισίας, η εφημερίδα αναγκάστηκε να αναστείλει την έντυπη έκδοσή της. Διατήρησε, ωστόσο, την παρουσία της στο διαδίκτυο, προσφέροντας χώρο σε ανεξάρτητους δημοσιογράφους που επέλεξαν να συνεχίσουν να εργάζονται εντός της χώρας.
Η απόφαση για τη διακοπή της λειτουργίας της είχε προαναγγελθεί στα τέλη Οκτωβρίου. Όπως είχε ανακοινώσει τότε η εφημερίδα, η συνέχιση της δραστηριότητάς της είχε καταστεί αδύνατη μετά τον χαρακτηρισμό της ως «ξένος πράκτορας» από τις ρωσικές αρχές και την εντολή εκκένωσης των γραφείων της. Επιπλέον, οι τράπεζες σταμάτησαν να διεκπεραιώνουν τις δωρεές των αναγνωστών, οι οποίες αποτελούσαν βασική πηγή χρηματοδότησής της.
Μουράτοφ: Να διαχωριστούν οι ρωσικές αρχές από τους πολίτες
Στις δηλώσεις του, ο Μουράτοφ τόνισε ότι η ευθύνη για τον πόλεμο και τους περιορισμούς στην ελευθερία της έκφρασης βαρύνει τη ρωσική ηγεσία και όχι το σύνολο της κοινωνίας. Κάλεσε, μάλιστα, να μη συγχέονται οι επιλογές του Κρεμλίνου με τη στάση των Ρώσων πολιτών, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στη νεότερη γενιά.
Παράλληλα, ζήτησε μια ευρύτερη συμφωνία για κατάπαυση του πυρός στην Ουκρανία, μετά την εξαήμερη εκεχειρία που επιτεύχθηκε στα τέλη Οκτωβρίου σε συγκεκριμένη περιοχή, με τη μεσολάβηση της πρώτης κυρίας των ΗΠΑ, Μελάνια Τραμπ. Επιπλέον, απηύθυνε έκκληση για την απελευθέρωση περίπου 4.000 ανθρώπων που, σύμφωνα με τον ίδιο, κρατούνται ως πολιτικοί κρατούμενοι στη Ρωσία.
Η ρωσική κυβέρνηση, από την πλευρά της, υπερασπίζεται τους περιορισμούς στην ενημέρωση, αρνείται ότι υπάρχουν πολιτικοί κρατούμενοι και υποστηρίζει ότι οι διώξεις αφορούν πρόσωπα που εμπλέκονται σε ανατρεπτικές ενέργειες, στο πλαίσιο των αναγκών που δημιουργεί ο πόλεμος.
Μέχρι στιγμής δεν έχει διευκρινιστεί εάν η δημοσιογραφική ομάδα θα επιχειρήσει να συνεχίσει τη δραστηριότητά της υπό διαφορετική μορφή. Σε εκτενές δημοσίευμα στην ιστοσελίδα της, όπου περιγράφονται οι τελευταίες ημέρες πριν από το κλείσιμο, η δημοσιογράφος Ιρίνα Βορόμπιοβα υποστήριξε ότι το πνεύμα της εφημερίδας θα παραμείνει ζωντανό, σαν ένας «αγαθός ιός» που εξαπλώνεται σε όσους υπήρξαν μέρος της. «Ούτε πυρηνική έκρηξη δεν θα μπορούσε να το καταστρέψει. Θα συνεχίσει να ζει μέσα σε όλους όσοι αποτέλεσαν μέρος του», ανέφερε χαρακτηριστικά.
