Αυτός ήταν και ο κεντρικός άξονας της ημερίδας «Η Σίφνος σήμερα… αύριο;», που διοργάνωσε ο Δήμος Σίφνου στο Ίδρυμα Πρόκου στις 18 Μαΐου, υπό την αιγίδα της Γενικής Γραμματείας Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής.
Στο πάνελ συμμετείχαν εκπρόσωποι της κυβέρνησης, του νομικού και πανεπιστημιακού κόσμου, αρχιτέκτονες, πολιτικοί μηχανικοί, επιστήμονες και ενεργοί πολίτες, σε μια προσπάθεια συντονισμένου προβληματισμού για τη διαχείριση των κρίσιμων προκλήσεων.
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε η εκτός σχεδίου δόμηση και η έντονη κινητικότητα επενδυτών που επιδιώκουν να προλάβουν την εφαρμογή των νέων πολεοδομικών σχεδίων. Όπως επισημάνθηκε από πολλές πλευρές, η υφιστάμενη νομοθεσία είναι επαρκής για την προστασία του τοπίου – αυτό που απουσιάζει είναι η σταθερή, συστηματική εφαρμογή της.
Έγινε ιδιαίτερη αναφορά σε αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας, οι οποίες παραμένουν ανεφάρμοστες, καθώς και σε αδυναμία άσκησης ουσιαστικού ελέγχου σε καταγγελλόμενες περιπτώσεις αυθαιρεσιών. Η συχνή επίκληση μη αρμοδιότητας από τις αστυνομικές αρχές αποτυπώνει μια πραγματικότητα αμηχανίας και αδράνειας, την οποία πλέον αναγνωρίζουν ανοιχτά και οι θεσμικοί παράγοντες του τόπου.
Η προειδοποίηση των ειδικών
Η χρονική συγκυρία χαρακτηρίζεται ως κρίσιμη και πιθανώς καταληκτική. Όπως τόνισε η πρώην αντιπρόεδρος του ΣτΕ και Πρόεδρος του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας, Μαρία Καραμανώφ, το θεσμικό οπλοστάσιο υπάρχει – αυτό που λείπει είναι η βούληση και η συνέπεια στην επιβολή του.
Ο Καθηγητής Χρηματοοικονομικής του LSE και Πρόεδρος του κινήματος «Save Ios», Δημήτρης Βαγιανός, υπογράμμισε τη μακροπρόθεσμη οικονομική υποβάθμιση που επιφέρει η άναρχη ανάπτυξη, κάνοντας λόγο για επενδύσεις χωρίς κοινωνικό αποτύπωμα και με ημερομηνία λήξης.
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο ομότιμος καθηγητής του Χαροκόπειου Πανεπιστημίου Κωστής Χατζημιχάλης έθεσε το ζήτημα της υπερφόρτωσης νησιών που δεν έχουν ούτε τις υποδομές ούτε τους μηχανισμούς να αντέξουν τη διαρκή επέκταση του δομημένου χώρου.
Τοπική κοινωνία: ενημερωμένη και σε εγρήγορση
Αξιοσημείωτη ήταν η συμμετοχή και η στάση των τοπικών φορέων. Η Δήμαρχος Σίφνου, Μαρία Ναδάλη, μίλησε για την ανάγκη ουσιαστικής εφαρμογής των νόμων, λέγοντας χαρακτηριστικά: «Δεν ζητάμε χάρη. Απαιτούμε τον σεβασμό του νόμου. Το κράτος οφείλει να δράσει. Όχι αύριο. Σήμερα».
Η δήλωσή της αποτυπώνει την πίεση που δέχονται οι τοπικές αρχές να διαχειριστούν σύνθετα προβλήματα με ελλιπή στήριξη, την ώρα που η δυναμική του νησιού αυξάνει τις απαιτήσεις για θεσμική παρουσία και διοικητική επάρκεια.
Η συζήτηση κατέληξε σε μια σειρά προτάσεων, με κυριότερες:
- Άμεση αναστολή έκδοσης οικοδομικών αδειών εκτός σχεδίου, έως την ολοκλήρωση των Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων.
- Πλήρης εφαρμογή της νομολογίας του ΣτΕ και ενίσχυση των μηχανισμών ελέγχου και εποπτείας.
- Απόδοση ευθυνών σε περιπτώσεις αδράνειας ή μη συμμόρφωσης με τις υφιστάμενες αποφάσεις.
- Αναγνώριση του φυσικού και πολιτιστικού τοπίου ως στοιχείου αναπτυξιακής στρατηγικής, και όχι ως προσκόμματος.
Το μήνυμα ήταν σαφές: χωρίς ενεργό ρυθμιστικό πλαίσιο και αποτελεσματική εποπτεία, η πορεία αλλοίωσης θα συνεχιστεί με επιταχυνόμενο ρυθμό.
Ένα έτος οριακής σημασίας
Ο Γενικός Γραμματέας Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής, Μανώλης Κουτουλάκης, υπογράμμισε την ανάγκη συνεργασίας μεταξύ των επιπέδων διακυβέρνησης, καθώς και την ετοιμότητα του Υπουργείου να στηρίξει παρεμβάσεις που ενισχύουν τη βιωσιμότητα των νησιών.
Ωστόσο, όπως σημείωσε με έμφαση η συντονίστρια της ημερίδας, χωροτάκτης της ΕΛΛΕΤ Μόνικα Θέμου, το 2025 ίσως είναι το τελευταίο έτος που επιτρέπει αναστροφή. Μετά, η έννοια της “προστασίας” θα έχει μετατραπεί σε διαχείριση μιας ήδη μεταλλαγμένης πραγματικότητας.
Γιώργος Σ. Σκορδίλης
