Συγκεκριμένα δύο οδικές διανοίξεις, σε εκτός σχεδίου περιοχές του νησιού, προκάλεσαν την κινητοποίηση του Συνηγόρου του Πολίτη αλλά και την ανησυχία κατοίκων, οι οποίοι, μέσω του πληρεξούσιου δικηγόρου τους, Γιώργου Λιόλιου, καταγγέλλουν παράνομες παρεμβάσεις σε περιοχές που διέπονται από αυστηρότατο καθεστώς προστασίας.
Η αναφορά κατατέθηκε στις 28 Ιανουαρίου 2025 και αφορά δύο διανοιχθείσες οδούς: η πρώτη στη θέση Σκουριαλού ή Φιδιές, κοντά στον οικισμό Βαθύ, και η δεύτερη στη θέση Δίστρατα ή Πρόβαρμα, άνωθεν της περιοχής Γλυφό, κοντά στον Φάρο.
Σύμφωνα με τον δικηγόρο Γιώργο Λιόλιο, πρόκειται για διανοίξεις που πραγματοποιήθηκαν χωρίς νόμιμες εγκρίσεις, με σκοπό να εξυπηρετήσουν την ανέγερση κατοικιών ή τουριστικών καταλυμάτων. Μάλιστα, οι κατασκευές αυτές διαθέτουν ήδη οικοδομικές άδειες, παρά το γεγονός ότι οι δρόμοι που οδηγούν σε αυτές δεν αποτελούν τμήμα του εγκεκριμένου οδικού δικτύου.
Το θέμα δεν περιορίζεται σε πολεοδομική παράβαση. Στην περίπτωση της θέσης Δίστρατα, όπως καταγγέλλεται, η διάνοιξη δρόμου κατέστρεψε τμήμα του αρχαίου και προστατευόμενου μονοπατιού 2, που ξεκινά από το ιστορικό Κάστρο και καταλήγει στον Φάρο. Παράλληλα, στην περιοχή Φιδιές ο νέος δρόμος διασχίζει κηρυγμένη περιοχή Natura 2000 (GR 4220008), γεγονός που επιτείνει τη σοβαρότητα της παρέμβασης.
Η υπόθεση αυτή κινητοποίησε τον Συνήγορο του Πολίτη, που λειτουργεί ως ανεξάρτητη αρχή ελέγχου διοικητικών πράξεων και παραλείψεων.
Στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του, ο Συνήγορος έχει ήδη απευθυνθεί επίσημα σε όλους τους συναρμόδιους φορείς ζητώντας συγκεκριμένες απαντήσεις και ενέργειες.
Συγκεκριμένα ζητείται από τον Δήμο Σίφνου να διευκρινίσει αν οι οδοί βρίσκονται σε δημοτική έκταση και ποιος ευθύνεται για τη διάνοιξή τους. Οι Δασικές Υπηρεσίες καλούνται να απαντήσουν αν οι παρεμβάσεις έγιναν εντός δασικής περιοχής και αν τηρήθηκαν οι διαδικασίες που προβλέπει ο δασικός νόμος. Από την Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου ζητείται αυτοψία για περιβαλλοντική υποβάθμιση, ενώ ο ΟΦΥΠΕΚΑ καλείται να γνωμοδοτήσει επί της επέμβασης στην περιοχή Natura.
Η νομοθεσία είναι σαφής και δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών. Στη Σίφνο ισχύει από το 2002 προεδρικό διάταγμα που απαγορεύει την ανέγερση κατοικιών σε γήπεδα χωρίς πρόσωπο σε δημόσια οδό, καθώς και τη δημιουργία δρόμων σε απόσταση μικρότερη των 25 μέτρων από μονοπάτια ή ρέματα. Επιπλέον, το νησί έχει χαρακτηριστεί στο σύνολό του ως Τοπίο Ιδιαιτέρου Φυσικού Κάλλους, με οριοθετημένη περιοχή του νησιού η οποία έχει ενταχθεί στο δίκτυο Natura 2000 (GR 4220008) και η οποία κατατάσσεται στην κατηγορία ΕΖΔ – «Ειδικές Ζώνες Διατήρησης» για τη διατήρηση των ειδών και των τύπων οικοτόπων ενωσιακής σημασίας βάσει της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ.
Η περιοχή αυτή έχει έκταση 20.919 στρέμματα εκ των οποίων το 9,9% της έκτασης είναι θαλάσσια και χαρακτηρίστηκε με το Νόμο 3937/2011 : «Διατήρηση της βιοποικιλότητας και άλλες διατάξεις». Καμία διάνοιξη δρόμου δεν μπορεί να νομιμοποιηθεί χωρίς να προβλέπεται στον χωροταξικό σχεδιασμό, ούτε να θεωρείται «αγροτική» ή «δημοτική» επειδή εξυπηρετεί ιδιώτες.
Η κατάσταση γίνεται ακόμα πιο σοβαρή όταν εμπλέκονται αρχαιολογικά μνημεία, όπως το καταστραμμένο μονοπάτι. Η ισχύουσα νομοθεσία για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς απαγορεύει οποιαδήποτε επέμβαση που μπορεί να προκαλέσει άμεση ή έμμεση βλάβη σε μνημείο — ακόμα και αν πρόκειται για επεμβάσεις μικρής έκτασης. Σε τέτοιες περιπτώσεις απαιτείται έγκριση του Υπουργείου Πολιτισμού και γνώμη του αρμόδιου Συμβουλίου.
Η προσφυγή των κατοίκων και η παρέμβαση του Συνηγόρου του Πολίτη επαναφέρουν στην επικαιρότητα το ζήτημα της ανεξέλεγκτης δόμησης σε νησιωτικούς προορισμούς, και μάλιστα σε περιοχές με ιδιαίτερο φυσικό, αρχιτεκτονικό και πολιτιστικό χαρακτήρα. Όπως επισημαίνουν νομικές αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας, τα νησιά αποτελούν ευαίσθητα οικοσυστήματα, που αποσταθεροποιούνται εύκολα από εξωγενείς επεμβάσεις.
Την ώρα που το Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο του νησιού βρίσκεται ακόμα στα χαρτιά, και ενώ ο Δήμος έχει αναγνωρίσει την ανάγκη αναθεώρησης των όρων δόμησης, η ανησυχία των κατοίκων εντείνεται.
Η υπόθεση της Σίφνου δεν είναι απλώς ένα τοπικό συμβάν. Είναι σύμπτωμα ενός βαθύτερου προβλήματος: της πίεσης για δόμηση χωρίς σχεδιασμό, της διαβρωτικής ισχύος της ιδιωτικής σκοπιμότητας και της απουσίας ουσιαστικής προστασίας για το κοινό αγαθό.
Ο Συνήγορος του Πολίτη, με την τεκμηριωμένη παρέμβασή του, υπενθυμίζει ότι ο νόμος δεν είναι προαιρετικός και ότι η προστασία του περιβάλλοντος και της πολιτιστικής κληρονομιάς δεν είναι υπόθεση διακριτικής ευχέρειας, αλλά συνταγματική υποχρέωση.
