Τα δεδομένα διαβιβάστηκαν στη Βουλή στο πλαίσιο του κοινοβουλευτικού ελέγχου και καταγράφουν το προφίλ 681 ανθρώπων, αναδεικνύοντας παράλληλα τον χρόνιο χαρακτήρα του φαινομένου και τις οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες που συνδέονται με την απώλεια κατοικίας.
Από τους 681 συμμετέχοντες, οι 384 εντοπίστηκαν στον δρόμο, ενώ οι υπόλοιποι 297 καταγράφηκαν μέσω φορέων. Επισημαίνεται ότι στην έρευνα δεν περιλαμβάνονται άνθρωποι που διαμένουν σταθερά σε διαμερίσματα ή σε δομές υποστηριζόμενης διαβίωσης.
Ηλικιακή και κοινωνική εικόνα των αστέγων
Οι άνδρες αντιστοιχούν στο 71% του δείγματος και οι γυναίκες στο 29%, ενώ το 69,9% των καταγεγραμμένων είναι Έλληνες πολίτες.
Ως προς την ηλικιακή κατανομή, το 62% είναι άνω των 50 ετών, ενώ το ποσοστό των ατόμων κάτω των 30 ετών δεν ξεπερνά το 8%. Παράλληλα, το 65,8% δήλωσε ότι ζει μόνο του.
Τα ευρήματα καταδεικνύουν, επίσης, ότι για αρκετούς ανθρώπους η έλλειψη στέγης αποτελεί μια παρατεταμένη κατάσταση. Συγκεκριμένα, το 31,6% ανέφερε ότι βρίσκεται χωρίς αυτόνομη στέγαση για περισσότερα από πέντε χρόνια, ενώ το 24,9% αντιμετωπίζει αντίστοιχη συνθήκη για διάστημα από δύο έως πέντε χρόνια.
Σε ό,τι αφορά τους λόγους απώλειας της κατοικίας, το 72,2% επικαλέστηκε οικονομικές δυσκολίες, το 37,9% προβλήματα υγείας ή εξαρτήσεων και το 30,2% οικογενειακά προβλήματα. Οι παράγοντες αυτοί αποτυπώνουν τη σύνθετη διάσταση της αστεγίας, καθώς η απώλεια στέγης μπορεί να συνδέεται με περισσότερες από μία αιτίες οικονομικής και κοινωνικής ευαλωτότητας.
Μιχαηλίδου: Βασικό πεδίο κοινωνικής πολιτικής η αντιμετώπιση της αστεγίας
Στο έγγραφο που διαβιβάστηκε στη Βουλή, η υπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, Δόμνα Μιχαηλίδου, χαρακτηρίζει την αντιμετώπιση της αστεγίας και του στεγαστικού αποκλεισμού βασικό πεδίο της κοινωνικής πολιτικής.
Όπως επισημαίνει, προτεραιότητα αποτελεί η διασφάλιση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, η πρόσβαση σε κατάλληλη κατοικία και η κοινωνική επανένταξη των ατόμων και των οικογενειών που αντιμετωπίζουν συνθήκες έλλειψης ή επισφαλούς στέγασης.
Στο πλαίσιο αυτό, το υπουργείο σχεδιάζει και υποστηρίζει προγράμματα στεγαστικής συνδρομής και κοινωνικής προστασίας, σε συνεργασία με τους αρμόδιους φορείς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και οργανισμούς κοινωνικής φροντίδας. Η υπουργός διευκρινίζει ότι οι τοπικές παρεμβάσεις και οι υπηρεσίες υποστήριξης αστέγων στον Δήμο Αθηναίων παρέχονται από τους αρμόδιους φορείς, σύμφωνα με τις αρμοδιότητες που προβλέπει η νομοθεσία.
«Στέγαση και Εργασία για τους Αστέγους»: Επιδότηση ενοικίου για 24 μήνες
Κεντρική θέση στις παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση της αστεγίας έχει το πρόγραμμα «Στέγαση και Εργασία για τους Αστέγους», το οποίο απευθύνεται σε άτομα και οικογένειες που δεν διαθέτουν κατοικία ή διαβιούν σε συνθήκες επισφαλούς στέγασης.
Βασικός σκοπός του είναι η εξασφάλιση στέγης, η παροχή ψυχοκοινωνικής υποστήριξης και η ενίσχυση της κοινωνικής και επαγγελματικής επανένταξης των ωφελουμένων.
Το πρόγραμμα έχει θεσμοθετηθεί ως μόνιμη δημόσια πολιτική με το άρθρο 15 του ν. 4756/2020 (Α΄ 235), προβλέποντας την υλοποίησή του ανά διετία με χρηματοδότηση από τον κρατικό προϋπολογισμό. Η σχετική διάταξη τροποποιήθηκε με το άρθρο 3 του ν. 5107/2024 (Α΄ 64).
Η παρέμβαση στηρίζεται σε τρεις βασικούς άξονες:
Στεγαστική συνδρομή: Επιδότηση ενοικίου για 24 μήνες, καθώς και κάλυψη δαπανών για την οικοσκευή και άλλες λειτουργικές ανάγκες του νοικοκυριού.
Κοινωνική υποστήριξη: Παροχή υπηρεσιών υποστήριξης και διασύνδεση των ωφελουμένων με συμπληρωματικές κοινωνικές παροχές, όπως το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα και το Επίδομα Στέγασης.
Επαγγελματική επανένταξη: Υπηρεσίες ενεργοποίησης, κατάρτισης και προώθησης στην απασχόληση, μέσω επιδότησης εργασίας, κάλυψης μη μισθολογικού κόστους, ενίσχυσης για τη δημιουργία επιχείρησης και προγραμμάτων κατάρτισης.
Την εφαρμογή του αναλαμβάνουν δήμοι, σε συνεργασία με νομικά πρόσωπά τους ή πιστοποιημένα μη κερδοσκοπικά νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου.
Στο πλαίσιο της πρόσκλησης του 2024, η οποία εκδόθηκε βάσει της Κοινής Υπουργικής Απόφασης 1301/2024 (Β΄ 4766) και της Πρόσκλησης Υποβολής Αιτήσεων Χρηματοδότησης 1482/2024, εγκρίθηκαν 41 αιτήσεις, συνολικού προϋπολογισμού 20 εκατ. ευρώ.
Στους δικαιούχους περιλαμβάνονται 89 δήμοι, τρία Κέντρα Κοινωνικής Πρόνοιας και ο Εθνικός Οργανισμός Πρόληψης και Αντιμετώπισης των Εξαρτήσεων. Με βάση τα εγκεκριμένα σχέδια, προβλέπεται η ένταξη 879 νοικοκυριών, με συνολικά 1.560 ωφελούμενους.
Ειδικότερα, στον Δήμο Αθηναίων, το πρόγραμμα «Στέγαση και Εργασία για τους Αστέγους ΙΙΙ» υλοποιείται με δικαιούχο τον δήμο και διαχειριστή την Εταιρεία Ανάπτυξης και Τουριστικής Προβολής Αθηνών (ΕΑΤΑ). Το εγκεκριμένο σχέδιο προβλέπει την ένταξη 46 νοικοκυριών, με συνολικά 60 ωφελούμενους, ενώ ο προϋπολογισμός του ανέρχεται σε 1.120.000 ευρώ.
{https://exchange.glomex.com/video/v-dmhyokny62ht?integrationId=eexbs1jkg0kofln}
«Κάλυψη»: Στέγη για 49 νοικοκυριά στην Αθήνα
Μία ακόμη παρέμβαση είναι το πρόγραμμα «Κάλυψη», το οποίο θεσπίστηκε με τον ν. 5006/2022 (Α΄ 239) και αξιοποιεί διαμερίσματα που είχαν χρησιμοποιηθεί στο πρόγραμμα «ΕΣΤΙΑ», προκειμένου να διατεθούν για κοινωνική μίσθωση.
Απευθύνεται σε νέους ηλικίας 25 έως 39 ετών, οι οποίοι είναι δικαιούχοι του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος και δεν διαθέτουν ιδιόκτητη πρώτη κατοικία.
Για την υλοποίησή του, το υπουργείο συνεργάζεται με δήμους ή συμπράξεις δήμων μέσω προγραμματικών συμβάσεων. Παράλληλα, οι δήμοι έχουν τη δυνατότητα να συνεργάζονται με νομικά πρόσωπά τους, συμπεριλαμβανομένων των αναπτυξιακών εταιρειών των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Τη διαχείριση και την παρακολούθηση του προγράμματος, καθώς και την καταβολή της χρηματοδότησης στους συμβαλλόμενους φορείς, έχει αναλάβει ο Οργανισμός Προνοιακών Επιδομάτων και Κοινωνικής Αλληλεγγύης (ΟΠΕΚΑ).
Σύμφωνα με τα στοιχεία που διαβιβάστηκαν στη Βουλή, στην Αθήνα έχουν εξασφαλίσει κατοικία μέσω του προγράμματος 49 νοικοκυριά, με συνολικά 99 ωφελούμενους.
Πιλοτικό πρόγραμμα οικονομικά προσιτής κατοικίας σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη
Παράλληλα, υλοποιείται πιλοτικό πρόγραμμα Οικονομικά Προσιτής Κατοικίας στους Δήμους Αθηναίων και Θεσσαλονίκης, με χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.
Η πρωτοβουλία εντάσσεται στον σχεδιασμό για την ανάπτυξη ενός συστήματος κοινωνικής κατοικίας και αποσκοπεί στην πρόληψη και την αντιμετώπιση του στεγαστικού αποκλεισμού ευάλωτων ομάδων, οι οποίες κινδυνεύουν να μείνουν χωρίς στέγη ή ήδη βρίσκονται σε αντίστοιχη κατάσταση.
Κεντρικό εργαλείο είναι η αξιοποίηση μέρους του αδρανούς ιδιωτικού και δημόσιου στεγαστικού αποθέματος. Ειδικότερα, προβλέπεται η παροχή κινήτρων σε ιδιοκτήτες ακινήτων, ώστε να εντάξουν τις κατοικίες τους σε δίκτυο κοινωνικής μίσθωσης. Τα διαμερίσματα θα διατίθενται στη συνέχεια σε ευάλωτα νοικοκυριά με μακροχρόνιες μισθώσεις και μειωμένο ενοίκιο.
Η χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης καλύπτει την ανακαίνιση συνολικά 50 διαμερισμάτων, εκ των οποίων τα 10 βρίσκονται στην Αθήνα και τα 40 στη Θεσσαλονίκη, καθώς και την παροχή τεχνικής υποστήριξης για την υλοποίηση του προγράμματος.
Αντίθετα, τα μισθώματα, ο οικιακός εξοπλισμός και οι λογαριασμοί επιβαρύνουν τους ίδιους τους δικαιούχους. Για την κάλυψη αυτών των δαπανών μπορούν να χρησιμοποιούν ίδιους πόρους ή να αξιοποιούν άλλα προγράμματα κοινωνικής στήριξης, εφόσον πληρούν τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
Ειδικά στην Αθήνα, η παρέμβαση προβλέπει την παροχή κινήτρων στους ιδιοκτήτες για την πραγματοποίηση εργασιών ανακαίνισης, την προμήθεια υλικών και την κάλυψη σχετικών υπηρεσιών. Ως αντάλλαγμα, οι κατοικίες διατίθενται στους ωφελούμενους με μίσθωμα χαμηλότερο από τη μέση τιμή της αγοράς.
Υπνωτήρια, κέντρα ημέρας και ξενώνες μεταβατικής φιλοξενίας
Σημαντικό σκέλος της πολιτικής για την αντιμετώπιση της αστεγίας αποτελεί η λειτουργία δομών φιλοξενίας και υποστήριξης. Το σχετικό θεσμικό πλαίσιο καθορίζεται από την Κοινή Υπουργική Απόφαση Δ23/οικ.19061-1457/2016 (Β΄ 1336), η οποία ορίζει τις ελάχιστες προδιαγραφές λειτουργίας για τα Υπνωτήρια, τα Ανοικτά Κέντρα Ημέρας Αστέγων, τους Ξενώνες Μεταβατικής Φιλοξενίας και τα Υποστηριζόμενα Διαμερίσματα.
Παράλληλα, λειτουργεί η ηλεκτρονική πλατφόρμα διασύνδεσης των φορέων που παρέχουν υπηρεσίες σε αστέγους, στη διεύθυνση astegoi.gov.gr/referral.
Μέσω της πλατφόρμας είναι δυνατή η ηλεκτρονική υποβολή και διαχείριση στεγαστικών αιτημάτων, καθώς και η παρακολούθηση της διαθεσιμότητας των κλινών, ανάλογα με το προφίλ και τις ανάγκες κάθε αιτούντος. Το σύστημα παρέχει, επίσης, τη δυνατότητα εξαγωγής στατιστικών στοιχείων για την παρακολούθηση και την αποτύπωση των στεγαστικών αναγκών.
Στον Δήμο Αθηναίων λειτουργούν, σύμφωνα με τα στοιχεία του υπουργείου, τρία Υπνωτήρια Αστέγων, δύο Ανοικτά Κέντρα Ημέρας Αστέγων και τρεις Ξενώνες Μεταβατικής Φιλοξενίας Αστέγων.
Η συνεργασία των φορέων για την αντιμετώπιση του φαινομένου
Το υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας υπογραμμίζει ότι συμμετέχει στην πρόληψη και την αντιμετώπιση της αστεγίας μέσω του σχεδιασμού και της υποστήριξης προγραμμάτων στεγαστικής συνδρομής, κοινωνικής προστασίας και επανένταξης.
Όπως επισημαίνεται, η αντιμετώπιση της αστεγίας απαιτεί συντονισμένη συνεργασία με τον Δήμο Αθηναίων και τους υπόλοιπους αρμόδιους φορείς, καθέναν στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων του.
Κεντρικός στόχος, σύμφωνα με την υπουργό, είναι οι διαθέσιμες παρεμβάσεις να ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων που βρίσκονται χωρίς στέγη, ενισχύοντας την πρόσβασή τους σε σταθερή κατοικία και υπηρεσίες κοινωνικής υποστήριξης.
