Όπως αναφέρεται από το υπουργείο, με τα 2 θαλάσσια πάρκα αυξάνεται η προστασία στο 36,2% των χωρικών υδάτων και εκπληρώνεται, με αυτόν τον τρόπο, η δέσμευση της χώρας μας για τη διεύρυνση του δικτύου θαλάσσιων προστατευμένων περιοχών, στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας 30x30.
Με βάση, επίσης, το ΥΠΕΝ, τα θαλάσσια πάρκα, τα οποία είναι δίκτυα διασυνδεδεμένων προστατευόμενων περιοχών, προσφέρουν σημαντικά πλεονεκτήματα σε σχέση με τις μεμονωμένες προστατευόμενες περιοχές, κυρίως λόγω της ευρύτερης οικολογικής, διοικητικής και κοινωνικοοικονομικής προσέγγισης. Η δημιουργία των πάρκων επιτρέπει την πιο ολοκληρωμένη διαχείριση των προστατευόμενων περιοχών. Αντιμετωπίζει το χώρο με ενιαίο τρόπο και επομένως δίνει τη δυνατότητα ορθότερης ρύθμισης των επιτρεπόμενων χρήσεων και δραστηριοτήτων εντάσσοντας και τους κατοίκους ως βασική παράμετρο για την αποτελεσματική προστασία του φυσικού περιβάλλοντος.
Τα πάρκα μπορούν να προστατεύσουν καλύτερα τα είδη, τους οικοτόπους και τα οικοσυστήματα, να βελτιώσουν τη διαχείριση της αλιείας, να υποστηρίξουν τις τοπικές κοινότητες και να διευκολύνουν την επιστημονική έρευνα εξασφαλίζοντας προνομιακή πρόσβαση σε χρηματοδότηση και διεθνείς συνεργασίες. Δημιουργώντας ένα μεγαλύτερο και πιο ολοκληρωμένο σύστημα, τα θαλάσσια πάρκα μπορούν, επίσης, να διαχειριστούν πιο αποτελεσματικά το «φαινόμενο της διάχυσης» (σε σχέση με μεμονωμένες προστατευόμενες περιοχές). Αποτέλεσμα αυτού είναι οι προστατευόμενες περιοχές να συμβάλλουν στην υγεία των γύρω οικοσυστημάτων μέσω της μετανάστευσης ψαριών και προνυμφών.
Συγκεκριμένα:
Οικολογικά πλεονεκτήματα
1. Συνοχή οικοσυστημάτων: Ένα ενιαίο πάρκο διατηρεί την ακεραιότητα ολόκληρων θαλάσσιων οικοσυστημάτων.
Παράδειγμα: Το Θαλάσσιο Πάρκο Αλοννήσου - Βόρειων Σποράδων (Ελλάδα) προστατεύει τη μεσογειακή φώκια, προσφέροντάς της καταφύγιο.
2. Προστασία μεταναστευτικών/κινούμενων ειδών: Ενιαία πάρκα διασφαλίζουν την αδιάλειπτη προστασία ειδών που κινούνται σε μεγάλες αποστάσεις.
Παράδειγμα: Το Pelagos Sanctuary στη Μεσόγειο προστατεύει δελφίνια και φάλαινες σε 87.500 km².
3. Ανθεκτικότητα οικοσυστημάτων: Με την προστασία μεγαλύτερης ποικιλίας ενδιαιτημάτων, τα ενιαία θαλάσσια πάρκα χτίζουν ανθεκτικότερα οικοσυστήματα, ικανά να ανταπεξέλθουν στις περιβαλλοντικές αλλαγές, όπως η κλιματική αλλαγή και η ρύπανση.
Παράδειγμα: Το Great Barrier Reef Marine Park (Αυστραλία) λειτουργεί ως παγκόσμιο παράδειγμα ανθεκτικότητας.
4. Διατήρηση της θαλάσσιας βιοποικιλότητας: Η προστασία μεγαλύτερης ποικιλίας ειδών και ενδιαιτημάτων ενισχύει τη συνολική βιοποικιλότητα των θαλάσσιων οικοσυστημάτων.
5. Βελτιωμένη Διαχείριση Αλιείας: Τα πάρκα λειτουργούν ως περιοχές αναπαραγωγής και νηπιακά πεδία «nurseries», με αποτέλεσμα την αύξηση της βιομάζας των ιχθυαποθεμάτων που «εξαπλώνονται» σε γειτονικές περιοχές. Τα θαλάσσια πάρκα μπορούν να βοηθήσουν στην αναπλήρωση των ιχθυαποθεμάτων στις γύρω περιοχές μέσω του φαινομένου της διάχυσης, συμβάλλοντας σε πιο βιώσιμες αλιευτικές πρακτικές.
Παράδειγμα: Έχει καταγραφεί στο Galápagos Marine Reserve και σε περιοχές της Μεσογείου.
6. Αποκατάσταση Οικοσυστημάτων: Τα θαλάσσια πάρκα μπορούν να διαδραματίσουν κρίσιμο ρόλο στην αποκατάσταση υποβαθμισμένων θαλάσσιων οικοσυστημάτων, παρέχοντας καταφύγιο σε είδη και προωθώντας την αποκατάσταση των φυσικών οικοτόπων.
Διοικητικά και Διαχειριστικά Πλεονεκτήματα
1. Ολοκληρωμένη διαχείριση: Ενιαία σχέδια δράσης και συντονισμός όλων των εμπλεκόμενων φορέων.
Παράδειγμα: Το Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου λειτουργεί εφαρμόζοντας αρχές ολοκληρωμένης διαχείρισης με ενιαίο φορέα διαχείρισης (τώρα μονάδα του ΟΦΥΠΕΚΑ) για την Caretta caretta.
2. Μειωμένο διοικητικό κόστος: Περιορίζεται η πολυδιάσπαση της διοίκησης της διαχείρισης και εξοικονομούνται πόροι.
Παράδειγμα: Το δίκτυο Natura 2000 της Ε.Ε. ενοποιεί περιοχές κάτω από κοινό πλαίσιο.
3. Επιστημονική έρευνα και παρακολούθηση: Η μεγαλύτερη κλίμακα των ενιαίων θαλάσσιων πάρκων επιτρέπει πιο ολοκληρωμένες επιστημονικές μελέτες και συστηματική παρακολούθηση της βιοποικιλότητας και των επιπτώσεων των απειλών στα είδη και τους οικοτόπους, όπως η κλιματική αλλαγή και της η αλιεία.
Παράδειγμα: Στο Papahānaumokuākea (ΗΠΑ), η έρευνα αποτελεί βασικό πυλώνα διαχείρισης.
Κοινωνικοοικονομικά Πλεονεκτήματα
1. Οικοτουρισμός: Τα μεγάλα πάρκα προσελκύουν επισκέπτες και ενισχύουν το βιώσιμο τουριστικό προϊόν. Δίνουν ταυτότητα στον χώρο (αφορά πιο πολύ τους μόνιμους κατοίκους) και μεγαλύτερη αναγνωρισιμότητα (αφορά πιο πολύ τους επισκέπτες).
Παράδειγμα: Το Parc National de Port-Cros στη Γαλλία συνδυάζει προστασία και τουριστική ανάπτυξη.
2. Συμμετοχή τοπικών κοινωνιών: Τα θαλάσσια πάρκα ενισχύουν την τοπική συμμετοχή μέσω εκπαιδευτικών προγραμμάτων, βιώσιμων πρακτικών και συνεκτικής διαχείρισης, ενισχύοντας την αίσθηση ευθύνης και συμμετοχικότητας στην προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος.
Παράδειγμα: Στη Scandola (Κορσική), οι τοπικές κοινότητες συμμετέχουν ενεργά στη διαχείριση.
Όπως τονίζεται, τα ενιαία θαλάσσια πάρκα αποτελούν μια σύγχρονη, αποτελεσματική και ολιστική στρατηγική προστασίας της θάλασσας, της νησιωτικής και παράκτιας ζώνης, καθώς διασφαλίζουν την οικολογική συνοχή, βελτιώνουν τη διαχείριση και δημιουργούν κοινωνικά και οικονομικά οφέλη. Παρέχουν ένα δυνατό εργαλείο προστασίας της βιοποικιλότητας, ενισχύοντας ταυτόχρονα τη βιωσιμότητα των θαλάσσιων πόρων και των τοπικών κοινοτήτων.
Ποιο είναι το νομικό πλαίσιο και τι δεσμεύσεις έχει αναλάβει η Πολιτεία;
Το θεσμικό πλαίσιο καθορίζεται από:
- Το ν. 1650/1986
- Την Οδηγία 92/43/ΕΟΚ (Natura 2000) και την Οδηγία 2009/147/ΕΚ περί της διατηρήσεως των αγρίων πτηνών
- Τη Συνθήκη της Βαρκελώνης
- Τη Συνθήκη της Βέρνης
- Την ACCOBAMS
- Την Ευρωπαϊκή Στρατηγική για την Βιοποικιλότητα έως το 2030
- Την Εθνική Στρατηγική για τη Βιοποικιλότητα
- Το Παγκόσμιο Πλαίσιο για τη Βιοποικιλότητα Kunming-Montreal
- Το Σχέδιο Δράσης της ΕΕ για την Προστασία και Αποκατάσταση των Θαλάσσιων Οικοσυστημάτων για Βιώσιμη και Ανθεκτική Αλιεία [COM(2023) 102 final]
- Τον Κανονισμό ΕΕ 2019/1241 σχετικά με τη διατήρηση αλιευτικών πόρων και την προστασία θαλάσσιων οικοσυστημάτων μέσω τεχνικών μέτρων
- Τις δεσμεύσεις του Διεθνούς Συνεδρίου Our Ocean - An Ocean of Potential 2024:
- Δέσμευση 01 για την απαγόρευση της αλιείας με τράτα σε όλες τις Θαλάσσιες Προστατευόμενες Περιοχές (ΘΠΠ) της Ελλάδας έως το 2030, ξεκινώντας από τα θαλάσσια εθνικά πάρκα έως το 2026.
- Δέσμευση 02 για τη θέσπιση 2 νέων εθνικών θαλασσίων πάρκων σε Ιόνιο και Αιγαίο
Η σημασία των δύο νέων Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων σε διεθνές επίπεδο
Σε ότι αφορά στην αξία του για την προστατευόμενη ορνιθοπανίδα, αρκεί να αναφερθεί για το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Νοτίου Αιγαίου 1 – Νότιες Κυκλάδες, ότι το ένα στα δέκα θαλασσοπούλια και μαυροπετρίτες της χώρας μας, αναπαράγονται στην περιοχή. Ειδικότερα, το πάρκο έχει παγκόσμια σημασία για ορισμένα είδη ορνιθοπανίδας. Συγκεκριμένα, σε παγκόσμιο επίπεδο, πέραν της αξίας του για τα ενδημικά είδη, υποστηρίζει περίπου το 14,25% του παγκόσμιου πληθυσμού του Μαυροπετρίτη, 5% του παγκόσμιου πληθυσμού του Μύχου. Σε εθνικό επίπεδο το ΕΘΠΝA1 - Νότιες ΚΥΚΛΑΔΕΣ φιλοξενεί τους βιοτόπους αναπαραγωγής για το 17,7% του εθνικού πληθυσμού του Μαυροπετρίτη, το 12,5% του εθνικού πληθυσμού Μύχου, το 11% του Αρτέμη, το 36% του Αιγαιόγλαρου και το 13% του εθνικού πληθυσμού του Θαλασσοκόρακα.
Προστασία
Σε σχέση με το πώς θα προστατεύονται αποτελεσματικά τα Εθνικά Θαλάσσια Πάρκα από παράνομες αλιευτικές ή κυνηγετικές δραστηριότητες, κάτι που συχνά «αξιοποιείται» από την Τουρκία ώστε να αμφισβητήσει κυριαρχία.
Έτσι, με βάση το ΥΠΕΝ, τα πάρκα θα προστατεύονται:
- Με περιπολίες και ελέγχους από τις αρμόδιες αρχές Λιμενικό, Δασική Υπηρεσία και ΟΦΥΠΕΚΑ καθώς και με περιπολίες μεικτών κλιμακίων. Τα στελέχη του ΟΦΥΠΕΚΑ θα ενισχυθούν περαιτέρω με την απόκτηση προανακριτικών καθηκόντων.
- Με περιπολίες και ελέγχους από την Θηροφυλακή.
- Με Μνημόνια Συνεργασίας με περιβαλλοντικές οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στην μελέτη και επιτήρηση θαλάσσιων περιοχών. Στην περιοχή του Θαλάσσιου Πάρκου Αλοννήσου υπάρχει συνεργασία με την Sea Shepards Global.
- Με ενσωμάτωση GPS σε τράτες και παρακολούθηση της κίνησής τους (στοιχεία VMS). Η κίνηση των σκαφών θα διασταυρώνεται από δορυφορικά δεδομένα από την Google που θα παρέχονται δωρεάν μέσω της συνεργασίας με την Global Fishing Watch η οποία χρηματοδοτείται από το Ίδρυμα Αθ. Λασκαρίδης και της εκπαίδευσης στη χρήση του συστήματος από το λιμενικό. Έχει υπογραφεί μνημόνιο συνεργασίας από όλα τα εμπλεκόμενα μέρη.
- Με δορυφορικές εικόνες πολύ υψηλής ευκρίνειας και συνεχούς λήψης που θα προμηθευτεί ο ΟΦΥΠΕΚΑ από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.
- Επίσης, ολοκληρώνονται μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης δυο διαγωνισμοί που αφορούν σκάφη για την επιτήρηση και εποπτεία των θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών αλλά και την προμήθεια εξοπλισμού (περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, ιπτάμενα και υποθαλάσσια drones, radar, σκάφη κ.λπ.) για τη δημιουργία ολοκληρωμένου συστήματος παρακολούθησης και εποπτείας των Θαλάσσιων Προστατευόμενων Περιοχών.
Να σημειωθεί ότι με βάση πάντα του ΥΠΕΝ, συμβάλλουν τα Εθνικά Θαλάσσια Πάρκα στην τοπική οικονομία καθώς ενισχύουν και την τοπική οικονομία. Δηλαδή επιφέρουν:
1. Διαφοροποίηση και ενίσχυση του τουριστικού προϊόντος μέσω του οικοτουρισμού. Τα θαλάσσια πάρκα προσελκύουν επισκέπτες που ενδιαφέρονται για τη φύση και τη θαλάσσια ζωή, όπως δύτες, περιηγητές και φυσιολάτρες. Αυτό οδηγεί σε αύξηση της επισκεψιμότητας της περιοχής, δημιουργεί θέσεις εργασίας (π.χ. ξεναγοί, οδηγοί σκαφών) και ενισχύει τις τοπικές επιχειρήσεις
2. Αλιεία με μακροπρόθεσμα οφέλη. Η προστασία ειδών και οικοσυστημάτων μέσα στα θαλάσσια πάρκα, επιτρέπει την αναπαραγωγή ψαριών και άλλων θαλάσσιων οργανισμών και έτσι ενισχύει τα ιχθυαποθέματα και εκτός του πάρκου, υποστηρίζοντας τη βιώσιμη αλιεία και την εισοδηματική ασφάλεια των ντόπιων ψαράδων.
3. Δημιουργία νέων θέσεων εργασίας για επιστημονικό προσωπικό (π.χ. βιολόγοι, ωκεανογράφοι) αλλά και επόπτες, τεχνικό και εκπαιδευτικό προσωπικό για προγράμματα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και ευαισθητοποίησης.
4. Προώθηση τοπικών προϊόντων. Τα θαλάσσια πάρκα δίνουν ταυτότητα στον χώρο και μεγαλύτερη αναγνωρισιμότητα και έτσι ενισχύεται η αγορά τοπικών προϊόντων.
