Της Νατάσας Παπαδημητροπούλου
Για πολλά χρόνια οι άνδρες εξασφάλιζαν καλύτερες θέσεις και έπαιρναν περισσότερες ευκαιρίες στην αγορά εργασίας, ακόμα κι αν οι γυναίκες που τους ανταγωνίζονταν είχαν καλύτερη εκπαίδευση. Πλέον, η τάση δείχνει να αλλάζει.
Σε αυξανόμενο αριθμό χωρών, όχι μόνο μειώνεται το χάσμα σε κοινωνικο-οικονομικό και κατ’ επέκταση εργασιακό επίπεδο, αλλά φαίνεται να μεγαλώνει προς την αντίθετη κατεύθυνση. Οι γυναίκες δηλαδή παίρνουν το πάνω χέρι… Τι συμβαίνει, όμως, στην Ελλάδα; Το Reporter ζήτησε τη συμβολή της Γενικής Γραμματείας Ισότητας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για να σκιαγραφήσει την εικόνα όσον αφορά το επίπεδο εκπαίδευσης των δύο φύλων, αλλά και το πώς αυτό αντικατοπτρίζεται στην αγορά εργασίας.
ΠΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΕΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΑ ΠΤΥΧΙΑ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, το 2022 οι γυναίκες αντιπροσώπευαν το 49,6% των φοιτητών, ενώ οι άνδρες το 50,4%. Παρόλα αυτά, όσον αφορά τα ποσοστά ολοκλήρωσης των σπουδών, υπάρχει σαφής… προσπέραση των γυναικών, αφού το 59,9% των αποφοίτων είναι γυναίκες, έναντι 40,1% που είναι άνδρες. Η διαφορά είναι πιο χαώδης και η πλάστιγγα γέρνει σαφώς υπέρ των γυναικών όσον αφορά την απόκτηση μεταπτυχιακού τίτλου σπουδών. Το 62,3% των μεταπτυχιακών φοιτητών είναι γυναίκες, με το 37,7% άνδρες, ενώ όσον αφορά τα ποσοστά αποφοίτησης, 64% είναι γένους θηλυκού, έναντι 36% που είναι άνδρες.
Σε επίπεδο διδακτορικού, η εικόνα είναι πιο ισορροπημένη, με τις γυναίκες στο 48,4% και τους άνδρες στο 51.6% (49,6% έναντι 50,4% αντίστοιχα όσον αφορά την επίτευξη του στόχου). «Κλειδί» και το αντικείμενο Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η σύγκριση των δύο φύλων όσον αφορά το αντικείμενο των σπουδών. Από τα στοιχεία είναι σαφές ότι στην ανώτερη δευτεροβάθμια εκπαίδευση επαγγελματικής κατεύθυνσης, το 2022 οι άνδρες αντιπροσώπευαν το 63%, έναντι 37% των γυναικών. Οι άνδρες προτιμούν τα τεχνικά πεδία, όπως μηχανική και τεχνολογίες πληροφορικής, ενώ οι γυναίκες επιλέγουν περισσότερο ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες. Οι γυναίκες κυριαρχούν σε πεδία όπως η εκπαίδευση (75% γυναίκες) και οι ιατρικές επιστήμες (67% γυναίκες), ενώ οι άνδρες προτιμούν τα πεδία των φυσικών επιστημών, της μηχανικής και των τεχνολογιών πληροφορικής, με ποσοστά που ξεπερνούν το 60%.
ΑΝΙΣΟΤΗΤΕΣ
Η εκπροσώπηση ανδρών και γυναικών στα πεδία STEM (Science Technology, Engineering, Mathematics) παρουσιάζει αξιοσημείωτες έμφυλες ανισότητες στην Ελλάδα. Τα πεδία αυτά, που συνδέονται με υψηλή επαγγελματική ζήτηση και καλύτερες απολαβές, εξακολουθούν να προσελκύουν κατά κύριο λόγο άνδρες, με τις γυναίκες να παραμένουν υποεκπροσωπούμενες.
Αναλυτικότερα, στα επαγγελματικά προγράμματα που σχετίζονται με STEM οι άνδρες αποτέλεσαν το 88,5% των αποφοίτων το 2022, ενώ οι γυναίκες μόλις το 11,5%. Στα μεταδευτεροβάθμια επαγγελματικά προγράμματα, η ανισότητα είναι ακόμα πιο έντονη, αφού οι άνδρες κάλυψαν το 90% των αποφοίτων σε STEM, έναντι μόλις 10% των γυναικών. Στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, η εκπροσώπηση των γυναικών στα πεδία STEM βελτιώνεται αλλά παραμένει άνιση. Στα προπτυχιακά προγράμματα σε φυσικές επιστήμες, μαθηματικά και μηχανική, οι άνδρες αποτελούσαν το 2022 το 59,3% των αποφοίτων, ενώ οι γυναίκες μόλις το 40,7%. Στα μεταπτυχιακά προγράμματα, η ανισότητα μειώνεται ελαφρώς, με το 54% των αποφοίτων να είναι άνδρες και το 46% γυναίκες.
Στα διδακτορικά προγράμματα, η ανισότητα γίνεται ξανά εμφανής, καθώς οι άνδρες καλύπτουν το 64% των αποφοίτων σε STEM πεδία, έναντι μόλις 36% των γυναικών.
ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΜΦΥΛΟ ΧΑΣΜΑ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Παρά την εκπαιδευτική πρόοδο, στην Ελλάδα οι γυναίκες παραμένουν λιγότερο παρούσες στην αγορά εργασίας και συχνά απασχολούνται σε λιγότερο καλά αμειβόμενες θέσεις. Το 2023, το ποσοστό απασχόλησης των γυναικών (20-64 ετών) ήταν 57,6%, ενώ των ανδρών ήταν 77,4%. Η διαφορά αυτή του 19,8% αντιπροσωπεύει το έμφυλο χάσμα απασχόλησης, βάσει της Έρευνας Εργατικού Δυναμικού της ΕΕ. Βέβαια, το «όπλο» των πτυχίων αποδεικνύεται ζωτικής σημασίας για τις γυναίκες, αφού εκείνες με τριτοβάθμια εκπαίδευση έχουν υψηλότερο ποσοστό απασχόλησης (75,6%) σε σύγκριση με όσες έχουν μόνο υποχρεωτική εκπαίδευση (29,2%). Στον αντίποδα οι άνδρες, ανεξαρτήτως επιπέδου εκπαίδευσης, έχουν υψηλότερα ποσοστά απασχόλησης. Για παράδειγμα, οι άνδρες με τριτοβάθμια εκπαίδευση φτάνουν το 83,3%.
Η ανεργία στις γυναίκες, αν και μειώνεται, παραμένει υψηλότερη από εκείνη των ανδρών. Το 2023, η ανεργία στις γυναίκες 20-64 ετών ήταν 14,3% έναντι μόλις 8,3% των ανδρών.
ΤΑ ΕΠΙΠΛΕΟΝ ΕΜΠΟΔΙΑ
Από τα στοιχεία, λοιπόν, είναι σαφές ότι στη χώρα μας δεν έχει επιτευχθεί ισότητα των φύλων στην απασχόληση, παρά το γεγονός ότι είναι σαφές ότι οι γυναίκες είναι πιο μορφωμένες. Σύμφωνα με τα στοιχεία πολλών σχετικών φορέων, οι γυναίκες κερδίζουν κατά μέσο όρο 15%-20% λιγότερα από τους άνδρες για παρόμοιες θέσεις εργασίας. Επίσης, μόλις το 30% των θέσεων διοίκησης σε εταιρείες καλύπτονται από γυναίκες, παρά την υψηλή τους εκπαίδευση. Όπως αναφέρουν το Ίδρυμα L’ Oreal και η UNESCO που συνεργάζονται για την ενδυνάμωση περισσότερων γυναικών επιστημόνων, παγκοσμίως, μόνο το 33,3% των ερευνητών είναι γυναίκες.
Η «γυάλινη οροφή» παραμένει πραγματικότητα στον τομέα της επιστημονικής έρευνας, καθώς οι γυναίκες καταλαμβάνουν μόνο το 11% των ανώτατων ακαδημαϊκών θέσεων στην Ευρώπη και λιγότερο από 4% των Βραβείων Νόμπελ Επιστήμης έχουν απονεμηθεί σε γυναίκες.
Συνεπώς, οι γυναίκες έχουν να «παλέψουν» τα κοινωνικά στερεότυπα, τη περιορισμένη εκπροσώπηση σε ανδρικά κυριαρχούμενα επαγγέλματα, αλλά συχνά και τα ανεπαρκή μέτρα στήριξης, όπως πολιτικές για τη συμφιλίωση επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής.
ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΠΑΠΑΚΩΣΤΑ: ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΕΣ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΕΣ ΓΙΑ ΝΑ «ΣΠΆΣΟΥΝ» ΟΙ ΓΥΝΑΊΚΕΣ ΤΙΣ «ΓΥΑΛΙΝΕΣ ΟΡΟΦΕΣ»
«Οι ανώτερες σπουδές, αναμφισβήτητα, έχουν παράσχει στις γυναίκες κρίσιμες δεξιότητες, γνώσεις και διαπιστευτήρια, επιτρέποντάς τους να εισέλθουν σε επαγγέλματα που ιστορικά ήταν απρόσιτα. Σε τομείς όπως η νομική επιστήμη, η ιατρική, ο ακαδημαϊκός χώρος και η τεχνολογία, οι γυναίκες αποδεικνύουν ξανά και ξανά ότι το ταλέντο και η αποφασιστικότητα δεν εξαρτώνται από το φύλο. Και έτσι επιβεβαιώνουν πως όταν έχουν ίση πρόσβαση στην εκπαίδευση, γίνονται “αρχιτέκτονες” της αλλαγής, της καινοτομίας και της ανάπτυξης.
Βέβαια, η σκληρή αλήθεια είναι ότι η εκπαίδευση από μόνη της, αν και απαραίτητη, δεν μπορεί να καταργήσει τις διαρθρωτικές ανισότητες. Η τάση της αγοράς εργασίας να υποτιμά τους “γυναικοκρατούμενους” τομείς, η υποεκπροσώπηση των γυναικών σε ρόλους λήψης αποφάσεων και οι κοινωνικές νόρμες που επιφορτίζουν δυσανάλογα τις γυναίκες για ανάληψη ευθυνών φροντίδας εντός των οικογενειών παραμένουν σημαντικά εμπόδια. Η γεφύρωση του χάσματος απαιτεί συστημική μεταρρύθμιση, πολιτισμικές αλλαγές και ακλόνητη πολιτική βούληση», επισημαίνει στο Reporter Magazine η υφυπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, Κατερίνα Παπακώστα.
Η κα. Παπακώστα αναφέρεται και στις πρωτοβουλίες της Κυβέρνησης με στόχο την καλύτερη και δικαιότερη ένταξη των γυναικών στην αγορά εργασίας: «Η Κυβέρνηση υλοποιεί μια σειρά μέτρων που στοχεύουν στην ισορροπία επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής και στην αλλαγή των στερεοτύπων που φέρνουν τις γυναίκες αντιμέτωπες με “γυάλινες οροφές”, με στόχο την καλύτερη ένταξή τους στην αγορά εργασίας. Με το πρόγραμμα “Νταντάδες της γειτονιάς”, στοχεύει στη βελτίωση της καθημερινότητας των εργαζόμενων γονέων, στη διευκόλυνση αναζήτησης εργασίας, στη μείωση της ανεργίας των επαγγελματιών του χώρου της προσχολικής αγωγής, καθώς επίσης και στη δημιουργία ευκαιριών απασχόλησης κυρίως για γυναίκες με πολυετή εμπειρία στον τομέα της φύλαξης παιδιών. Επενδύει επίσης στην ισότητα, αφού οι γυναίκες, όντας δυσανάλογα επιφορτισμένες με τις οικογενειακές υποχρεώσεις, όπως η φύλαξη των παιδιών, θα έχουν πλέον τον χρόνο να αφιερωθούν παράλληλα, σε μια λαμπρή καριέρα.
Με το έργο Σήμα Ισότητας επιβραβεύονται οι επιχειρήσεις που εφαρμόζουν πολιτικές και πρακτικές που προωθούν την ισότητα των φύλων. Είναι ένα εργαλείο που αναγνωρίζει και επιβραβεύει τις προσπάθειες των εταιρειών να δημιουργήσουν ένα περιβάλλον εργασίας όπου όλοι οι εργαζόμενοι, ανεξαρτήτως φύλου, έχουν ίσες ευκαιρίες. Επιπλέον, υπάρχουν πολλά προγράμματα της ΔΥΠΑ που στοχεύουν στην ενίσχυση της γυναικείας απασχόλησης, με μια σειρά από πρωτοβουλίες που έχουν ως στόχο την ενίσχυση της συμμετοχής των γυναικών στην αγορά εργασίας και την αντιμετώπιση των ανισοτήτων φύλου. Η Κυβέρνηση τέλος, θα φέρει προς διαβούλευση σχέδιο νόμου το οποίο αφορά την αύξηση του ποσοστού εκπροσώπησης του υποεκπροσωπούμενου φύλου στα Διοικητικά Συμβούλια των μεγάλων εισηγμένων εταιρειών από το 25% που ισχύει σήμερα (ν.4706/2020) στο 33% στο σύνολο των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου. Η νομοθετική αυτή πρωτοβουλία στοχεύει στην αντιμετώπιση της μη ισόρροπης εκπροσώπησης των φύλων στα οικονομικά κέντρα λήψης αποφάσεων, και συγκεκριμένα στα διοικητικά συμβούλια των μεγάλων εισηγμένων εταιρειών».
