Τα στοιχεία αναδεικνύουν τη μεγάλη εξάρτηση των δημόσιων εσόδων από τη φορολόγηση της κατανάλωσης, η οποία επιβαρύνει οριζόντια τα νοικοκυριά μέσω των αγορών αγαθών και υπηρεσιών. Την ίδια στιγμή, η συνολική φορολογική επιβάρυνση στην Ελλάδα παραμένει στο 41,3% του ΑΕΠ, ακριβώς στα επίπεδα του 2019 και αισθητά υψηλότερα από τον μέσο όρο της ΕΕ, που ανέρχεται σε 37,9%.
Η εικόνα αυτή προκύπτει από την ανάλυση του ΚΕΦΙΜ με τίτλο «Η ανάλυση της φορολογικής επιβάρυνσης στην Ελλάδα, 2019–2025: Τι εισπράττει το κράτος σε φόρους και πού τα δαπανά;», την οποία υπογράφουν ο πρόεδρος του ΚΕΦΙΜ Νίκος Ρώμπαπας και ο επικεφαλής Ερευνών Κωνσταντίνος Σαραβάκος.
Υψηλή φορολόγηση της κατανάλωσης, χαμηλότερη των άμεσων φόρων
Ειδικότερα, η Ελλάδα καταγράφει την τέταρτη υψηλότερη επιβάρυνση στην ΕΕ από έμμεσους φόρους, με τα σχετικά έσοδα να αντιστοιχούν στο 17,2% του ΑΕΠ, έναντι 13,4% στην ΕΕ. Η διαφορά είναι ακόμη πιο χαρακτηριστική στον ΦΠΑ, καθώς τα έσοδα από τον συγκεκριμένο φόρο φθάνουν στο 9,4% του ΑΕΠ, έναντι 7,2% στον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Αντίθετα, η επιβάρυνση από τους άμεσους φόρους είναι χαμηλότερη στην Ελλάδα, στο 11% του ΑΕΠ έναντι 12,2% στην ΕΕ. Υψηλότερες από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο είναι, ωστόσο, οι κοινωνικές εισφορές, οι οποίες διαμορφώνονται στο 13% του ΑΕΠ, έναντι 12,1%.
Στα 103,2 δισ. ευρώ τα φορολογικά έσοδα
Παρά τις μειώσεις φορολογικών συντελεστών και ασφαλιστικών εισφορών που μεσολάβησαν από το 2019, η συνολική φορολογική επιβάρυνση δεν έχει υποχωρήσει. Αντίθετα, τα συνολικά έσοδα από φόρους και κοινωνικές εισφορές αυξήθηκαν κατά περίπου 35% σε ονομαστικούς όρους, από 76,4 δισ. ευρώ το 2019 σε 103,2 δισ. ευρώ το 2025.
Σύμφωνα με την ανάλυση, η εξέλιξη αυτή συνδέεται με την αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας και της απασχόλησης, τη βελτίωση της φορολογικής συμμόρφωσης, αλλά και την επίδραση του πληθωρισμού στα φορολογικά έσοδα.
Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει επίσης η λεγόμενη δημοσιονομική ολίσθηση (fiscal drag). Πρόκειται για την αύξηση της φορολογικής επιβάρυνσης που προκαλείται όταν οι ονομαστικοί μισθοί αυξάνονται, χωρίς να αναπροσαρμόζονται αντίστοιχα τα φορολογικά κλιμάκια, με αποτέλεσμα οι φορολογούμενοι να καταβάλλουν αναλογικά περισσότερους φόρους χωρίς απαραίτητα να ενισχύεται η πραγματική αγοραστική τους δύναμη.
Σχεδόν 8 στα 10 ευρώ κοινωνικής προστασίας στις συντάξεις
Η ανάλυση του ΚΕΦΙΜ εξετάζει, πέρα από τα φορολογικά έσοδα, και τον τρόπο με τον οποίο κατανέμονται οι δημόσιοι πόροι, αναδεικνύοντας σημαντικές αποκλίσεις από τα ευρωπαϊκά δεδομένα.
Ειδικότερα, σχεδόν το 80% των δαπανών κοινωνικής προστασίας στην Ελλάδα κατευθύνεται στις συντάξεις γήρατος και επιζώντων, έναντι περίπου 62% στην ΕΕ, σύμφωνα με τα στοιχεία του 2024.
Η απόκλιση αποτυπώνεται χαρακτηριστικά στην κατανομή κάθε 1.000 ευρώ κοινωνικής προστασίας. Στην Ελλάδα, τα 786 ευρώ κατευθύνονται στις συντάξεις, έναντι 618 ευρώ στην ΕΕ. Αντίθετα, μόλις 51 ευρώ διατίθενται για την οικογένεια και τα παιδιά, όταν ο αντίστοιχος ευρωπαϊκός μέσος όρος είναι 124 ευρώ.
Ανάλογη είναι η εικόνα και στις δαπάνες για την ασθένεια και την αναπηρία, όπου στην Ελλάδα αντιστοιχούν 85 ευρώ ανά 1.000 ευρώ κοινωνικής προστασίας, έναντι 141 ευρώ στην ΕΕ. Για την ανεργία διατίθενται 40 ευρώ έναντι 47 ευρώ, για την αντιμετώπιση του κοινωνικού αποκλεισμού 28 ευρώ έναντι 41 ευρώ και για τη στέγαση 11 ευρώ έναντι 12 ευρώ.
Το ΚΕΦΙΜ επισημαίνει ότι, παρά το γεγονός πως η Ελλάδα διαθέτει για την κοινωνική προστασία περίπου το ίδιο μερίδιο των συνολικών δημόσιων δαπανών με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, η κατανομή των πόρων διαφέρει σημαντικά, με σαφή προτεραιότητα στις συντάξεις και μικρότερη στήριξη στις οικογένειες, τα παιδιά και τα άτομα με αναπηρία.
Χαμηλότερες δαπάνες για υγεία και παιδεία
Αποκλίσεις από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο καταγράφονται και στους τομείς της υγείας και της παιδείας. Το 2024 οι δημόσιες δαπάνες για την υγεία στην Ελλάδα αντιστοιχούσαν στο 5,7% του ΑΕΠ, έναντι 6,8% στην ΕΕ, ενώ για την παιδεία διαμορφώθηκαν στο 3,9%, έναντι 5%.
Παράλληλα, η χώρα έχει βελτιώσει τη θέση της στον Δείκτη Διεθνούς Φορολογικής Ανταγωνιστικότητας του Tax Foundation, ανεβαίνοντας από την 34η θέση το 2019 στην 23η το 2026. Ωστόσο, εξακολουθεί να καταγράφει χαμηλές επιδόσεις στους τομείς της φορολογίας κατανάλωσης και περιουσίας.
Ρώμπαπας: Υπάρχουν περιθώρια για νέες μειώσεις φόρων, ιδιαίτερα στην κατανάλωση
Σχολιάζοντας τα ευρήματα, ο πρόεδρος του ΚΕΦΙΜ Νίκος Ρώμπαπας επισημαίνει ότι οι μειώσεις φορολογικών συντελεστών και ασφαλιστικών εισφορών από το 2019 αποτελούν θετική εξέλιξη, ωστόσο η διατήρηση της συνολικής φορολογικής επιβάρυνσης σε υψηλά επίπεδα, σημαντικά πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, καταδεικνύει ότι εξακολουθούν να υπάρχουν περιθώρια ελάφρυνσης πολιτών και επιχειρήσεων.
Όπως τονίζει, η αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας και η αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής θα πρέπει να δημιουργούν δημοσιονομικό χώρο για περαιτέρω μειώσεις φόρων, ιδιαίτερα στην κατανάλωση, καθώς και για ένα απλούστερο και πιο ανταγωνιστικό φορολογικό σύστημα.
Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι η συζήτηση για τη φορολογία δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στα έσοδα του κράτους, αλλά να επεκτείνεται και στον τρόπο αξιοποίησής τους, επισημαίνοντας τη σημαντικά μικρότερη συμμετοχή των δαπανών για την υποστήριξη οικογενειών και παιδιών σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη.
Η ανάλυση του ΚΕΦΙΜ βασίζεται στα πλέον πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία της Eurostat για τη φορολογική επιβάρυνση, τα οποία δημοσιεύθηκαν στις 28 Οκτωβρίου, καθώς και σε στοιχεία για τις δημόσιες δαπάνες και τον Δείκτη Διεθνούς Φορολογικής Ανταγωνιστικότητας του Tax Foundation. Τα στοιχεία φορολογικής επιβάρυνσης αφορούν την περίοδο 2019–2025, ενώ η ανάλυση της κατανομής των κοινωνικών δαπανών βασίζεται σε δεδομένα έως το 2024. Η σύγκριση με την ΕΕ γίνεται με βάση τον απλό αριθμητικό μέσο όρο των 27 κρατών-μελών.
