Τον περασμένο μήνα, ο Αμερικανός πρόεδρος κατηγόρησε την Ουκρανία για την έναρξη του πολέμου, αποκάλεσε δικτάτορα τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι -ακόμη και όταν η Ουκρανία αδυνατεί να διεξάγει εκλογές σε καιρό πολέμου- και ξεκίνησε μονομερείς συνομιλίες με τη Ρωσία στη Σαουδική Αραβία, προς απογοήτευση Ουκρανών και Ευρωπαίων αξιωματούχων που δεν συμμετείχαν.
Οι εντάσεις κλιμακώθηκαν την περασμένη εβδομάδα μετά από μια τηλεοπτική εκρηκτική σύγκρουση στο Οβάλ Γραφείο μεταξύ του Τραμπ, του αντιπροέδρου των ΗΠΑ Τζέιντ Βανς και του Ζελένσκι. Οι ΗΠΑ έκτοτε έχουν σταματήσει τη στρατιωτική υποστήριξη προς την Ουκρανία, ενώ διεξάγεται αξιολόγηση της κατάστασης.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες από τη μεριά τους ενώνουν τις δυνάμεις τους για να στηρίξουν την Ουκρανία εν μέσω της φθίνουσας υποστήριξης των ΗΠΑ. Ένας από τους μηχανισμούς που έχει στη διάθεσή της η Ευρώπη για να καλύψει το έλλειμμα της αμερικανικής υποστήριξης είναι, όπως μεταδίδει το CNBC, η πλήρης κατάσχεση των δεσμευμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων που κατέχονται στην περιοχή.
Ποια είναι τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία και πού βρίσκονται;
Η κεντρική τράπεζα της Ρωσίας διαθέτει συναλλαγματικά αποθέματα δισεκατομμυρίων δολαρίων. Περίπου 300 δισεκατομμύρια ευρώ (322 δισεκατομμύρια δολάρια) από αυτά τα περιουσιακά στοιχεία δεσμεύτηκαν στη Δύση μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022. Περίπου 210 δισεκατομμύρια ευρώ από αυτά τα δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία βρίσκονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Τα περισσότερα βρίσκονται στο Βέλγιο, κυρίως στην τράπεζα Euroclear, όπου βρίσκονται 183 δισεκατομμύρια ευρώ.
Δεδομένου ότι ένα μεγάλο μέρος των ρωσικών κρατικών περιουσιακών στοιχείων βρίσκεται σε ευρωπαϊκό έδαφος, τα ευρωπαϊκά κράτη μπορούν να παγώσουν αλλά και να κατασχέσουν αυτά τα περιουσιακά στοιχεία.
Για ποιο λόγο θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν αυτά τα περιουσιακά στοιχεία;
Υπήρξε μεγάλη συζήτηση κατά τη διάρκεια του πολέμου σχετικά με το αν αυτά τα περιουσιακά στοιχεία θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τη στήριξη της Ουκρανίας. Τον Ιούνιο του 2024, οι G7 συμφώνησαν κατ' αρχήν να εκδώσουν δάνεια ύψους 50 δισεκατομμυρίων δολαρίων στην Ουκρανία, τα οποία θα καλύπτονταν από τα κέρδη που θα προέκυπταν από περίπου 300 δισεκατομμύρια ευρώ δεσμευμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων.
Έκτοτε τα ευρωπαϊκά κράτη μέλη απέφυγαν να επιδιώξουν την πλήρη κατάσχεση των εν λόγω περιουσιακών στοιχείων λόγω ανησυχιών για νομικές και οικονομικές επιπτώσεις.
Επιπλέον, η πρόσφατη κλιμάκωση των εντάσεων μεταξύ του μπλοκ και των ΗΠΑ οδήγησε την ΕΕ να διερευνήσει πιο επιθετική δράση, ανέφερε το Bloomberg. Η ιδέα είναι να απαιτήσει αποζημιώσεις από τη Ρωσία, και αν διαφωνεί, να τις κατασχέσει πλήρως, ανέφερε το Bloomberg επικαλούμενο ανθρώπους που γνωρίζουν τις συνομιλίες.
Ποιος στην Ευρώπη είναι υπέρ και ποιος κατά της χρήσης αυτών των περιουσιακών στοιχείων για να βοηθήσει την Ουκρανία;
Αρκετά στελέχη της ΕΕ έχουν εκφράσει την υποστήριξή τους στην πλήρη κατάσχεση, μεταξύ των οποίων ο επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής Κάγια Κάλλας και ο επίτροπος για την οικονομία Βάλντις Ντομπρόβσκις.
Κατά τη συνεδρίαση του Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ στα τέλη Φεβρουαρίου, η κ. Κάλλας δήλωσε ότι οι εργασίες για την επίτευξη συμφωνίας κατάσχεσης περιουσιακών στοιχείων «συνεχίζονται» και ότι «τελικά, ειδικά στην κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε αυτή τη στιγμή, όλοι καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι οι φορολογούμενοι μας δεν θα πρέπει να είναι αυτοί που πληρώνουν γι' αυτό. Θα πρέπει να προέρχεται από τη χώρα που καταστρέφει την Ουκρανία, δηλαδή τη Ρωσία».
Επίσης, προς τα τέλη του περασμένου μήνα, ο υπουργός Εξωτερικών του Ηνωμένου Βασιλείου David Lammy δήλωσε στο βρετανικό κοινοβούλιο ότι «η Ευρώπη πρέπει να δράσει γρήγορα και πιστεύω ότι πρέπει να προχωρήσουμε από το πάγωμα περιουσιακών στοιχείων της Ρωσίας στην κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων». Η Εσθονία και η Πολωνία έχουν, επίσης, εκφράσει την υποστήριξή τους στην κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων.
Σε δήλωσή που δημοσιεύθηκε νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, μετά τις αναφορές για την απόσυρση της στρατιωτικής βοήθειας από τις ΗΠΑ, ο υπουργός Εξωτερικών της Εσθονίας, Margus Tsahkna, πίεσε την Ευρώπη να αναλάβει δράση: «Οι ισχυρισμοί ότι δεν υπάρχουν νόμιμοι τρόποι να χρησιμοποιηθούν τα δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία της Ρωσίας είναι αβάσιμοι. Την περασμένη εβδομάδα, μοιράστηκα ένα σχέδιο εγγράφου με τους Ευρωπαίους εταίρους μας, προσφέροντας μια σαφή λύση για τη χρήση των δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων. Πριν από την προθεσμία του Ιουνίου για την παράταση των κυρώσεων που έχουν επιβληθεί στη Ρωσία, πρέπει να ληφθεί πολιτική απόφαση σχετικά με τη χρήση των δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων».
Ο Nigel Gould-Davies, ανώτερος συνεργάτης για τη Ρωσία και την Ευρασία στο Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών (IISS) δήλωσε στο CNBC μέσω e-mail ότι «πολλά κράτη της Κεντρικής Ευρώπης βλέπουν με συμπάθεια την υπόθεση της κατάσχεσης, αν και διστάζουν να το πουν δημόσια ελλείψει κοινής θέσης της ΕΕ». Ωστόσο, αρκετά κράτη είναι ανήσυχα, και σημείωσε ιδιαίτερα τη Γερμανία και τη Γαλλία ως «τις κύριες χώρες που έχουν επιφυλάξεις».
Αυτό θα μπορούσε τώρα να αλλάξει, με τους FT να αναφέρουν ότι και τα δύο κράτη είναι ανοιχτά να συζητήσουν την κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων.
Πώς θα κατασχεθούν αυτά τα περιουσιακά στοιχεία;
Θεωρητικά, και τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ θα μπορούσαν να συμφωνήσουν ομόφωνα να κατασχέσουν τα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία και «να δώσουν εντολή στο Βέλγιο να κατασχέσει τα περιουσιακά στοιχεία», δήλωσε στο CNBC ο Armin Steinbach, καθηγητής Jean Monnet στο δίκαιο και τα οικονομικά της ΕΕ στο HEC Paris.
Η άλλη επιλογή θα ήταν το Βέλγιο να επιδιώξει ξεχωριστά τη δήμευση περιουσιακών στοιχείων εάν οι κυρώσεις της ΕΕ λήξουν χωρίς ανανέωση, δήλωσε ο Steinbach. Ωστόσο, το Βέλγιο φαίνεται απίθανο να το πράξει, καθώς φέρεται να έχει προειδοποιήσει για τους νομικούς και οικονομικούς κινδύνους που ενέχει η κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων για την ευρωζώνη.
Ο Steinbach σχολίασε επίσης ότι θα ήταν «ηθικά επιτακτικό αλλά νομικά δύσκολο» για την Ευρώπη να κατασχέσει ρωσικά περιουσιακά στοιχεία, καθώς η Ευρώπη περιορίζεται στη λήψη αντιμέτρων κατά των παραβιάσεων του διεθνούς δικαίου από τη Ρωσία, οι οποίες πρέπει να είναι «προσωρινές» και «αναστρέψιμες», σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο. Ωστόσο, «την ίδια στιγμή, η Ουκρανία έχει αξίωση αποζημίωσης κατά της Ρωσίας, η οποία πρέπει να πληρώσει τις ζημίες του πολέμου. Το ερώτημα είναι αν η ΕΕ θα μπορούσε να επιβάλει αυτή την αξίωση αποζημίωσης για την Ουκρανία με τη δήμευση ρωσικών περιουσιακών στοιχείων», δήλωσε ο καθηγητής.
Τι συμβαίνει τώρα;
Με τις συνομιλίες για τον τερματισμό του πολέμου να βρίσκονται σε εξέλιξη και χωρίς να υπάρχει επί του παρόντος σαφήνεια σχετικά με το πιθανό αποτέλεσμα, η Ευρώπη εξακολουθεί να εξετάζει κατά πόσον η κατάσχεση των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων για την ενίσχυση της Ουκρανίας θα μπορούσε να επιτρέψει την αγορά πρόσθετου οπλισμού ή κατά πόσον τα κεφάλαια αυτά θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην ανοικοδόμηση της χώρας.
Ο David Roche, βετεράνος επενδυτής και στρατηγικός αναλυτής της Quantum Strategy, δήλωσε ότι στο πλαίσιο των συζητήσεών της με τις ΗΠΑ, η Ρωσία θα απαιτήσει να ξεπαγώσουν τα περιουσιακά στοιχεία και να επιστραφούν για να βοηθήσουν στην τόνωση της οικονομίας της: «Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι ο Πούτιν θα τα θέλει [αυτά] πίσω», δήλωσε στο CNBC στις 26 Φεβρουαρίου, προσθέτοντας ότι ο Πούτιν θα επιδιώξει να κάνει μια συμφωνία με τον Τραμπ, ο οποίος θα μπορούσε να πιέσει την Ευρώπη να ξεπαγώσει περιουσιακά στοιχεία που είναι αποθηκευμένα σε ευρωπαϊκό έδαφος.
Η Ρωσία εξέφρασε επίσης προηγουμένως ότι θα προβεί σε αντίποινα σε περίπτωση κατάσχεσης των περιουσιακών της στοιχείων. Η απόσυρση της αμερικανικής υποστήριξης και η επείγουσα ανάγκη της Ευρώπης να αυξήσει τις αμυντικές δαπάνες «καθιστά την κατάσχεση των ρωσικών περιουσιακών στοιχείων ακόμη πιο λογική και επείγουσα» δήλωσε ο Gould-Davies, διερωτώμενος: «Γιατί να μην πάρουμε δωρεάν χρήματα από τον επιτιθέμενο;».
