Σε αυτό το φόντο, η Ουάσινγκτον φαίνεται να εντείνει τις διπλωματικές πρωτοβουλίες για την επιτάχυνση των διαπραγματεύσεων, ωστόσο η πίεση αυτή προκαλεί έντονο προβληματισμό στο Κίεβο, όπου ενισχύονται οι φόβοι ότι η Ουκρανία μπορεί να κληθεί να αποδεχθεί σημαντικές υποχωρήσεις απέναντι στη Μόσχα.
Πιο αναλυτικά, σύμφωνα με σχετικό δημοσίευμα των Financial Times, που επικαλείται τέσσερις πηγές με γνώση των επαφών, Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν μεταφέρει σε Ευρωπαίους και Ουκρανούς συνομιλητές την επιθυμία της κυβέρνησης Τραμπ να ολοκληρωθούν οι διαπραγματεύσεις έως τις αρχές του Ιανουαρίου.
Επισημαίνεται ότι η συγκεκριμένη προθεσμία συνδέεται με το αποτέλεσμα των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου στις ΗΠΑ, καθώς οι Δημοκρατικοί αναμένεται να αποκτήσουν την πλειοψηφία τόσο στη Βουλή των Αντιπροσώπων όσο και στη Γερουσία. Η εξέλιξη αυτή αναμένεται να δυσχεράνει την προώθηση της ατζέντας του Αμερικανού προέδρου, δεδομένου ότι το Δημοκρατικό Κόμμα έχει ήδη προαναγγείλει ενίσχυση της στρατιωτικής και πολιτικής υποστήριξης προς το Κίεβο, αυστηρότερη στάση απέναντι στη Ρωσία και μεγαλύτερη εποπτεία των επιλογών της αμερικανικής κυβέρνησης στην εξωτερική πολιτική.
Νέος γύρος διπλωματικών επαφών μετά τη συνάντηση Τραμπ – Πούτιν
Η διπλωματική κινητικότητα για την εξεύρεση λύσης στον πόλεμο εντάθηκε εκ νέου μέσα στον Νοέμβριο, με την επανέναρξη των συνομιλιών στο Άμπου Ντάμπι. Στις επαφές συμμετέχουν ο ειδικός απεσταλμένος του Ντόναλντ Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, και ο γαμπρός του Αμερικανού προέδρου, Τζάρεντ Κούσνερ.
Οι διαπραγματεύσεις είχαν παραμείνει σε αναστολή για περίπου οκτώ μήνες, εξαιτίας της πολεμικής σύγκρουσης με το Ιράν. Νέα ώθηση στις προσπάθειες για την Ουκρανία έδωσε η συνάντηση του Τραμπ με τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν στην Κίνα, στο περιθώριο της συνόδου κορυφής στο Σενζέν.
Μετά την επαφή τους, ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ότι ο Ρώσος ομόλογός του εμφανίστηκε έτοιμος να προχωρήσει προς την ειρήνη, λέγοντας ότι η Μόσχα είναι «έτοιμη για ειρήνη».
Στο πλαίσιο των νέων διπλωματικών πρωτοβουλιών, οι Γουίτκοφ και Κούσνερ πραγματοποίησαν διαδοχικές συναντήσεις με Ρώσους, Ουκρανούς και Ευρωπαίους αξιωματούχους στη Μόσχα, το Δουβλίνο και το Βερολίνο. Κεντρικό μήνυμα των επαφών ήταν η ανάγκη να επιταχυνθεί η διαδικασία και να υπάρξει σύντομα κατάληξη στις διαπραγματεύσεις.
Η προσέγγιση αυτή, ωστόσο, δεν φαίνεται να βρίσκει αντίστοιχη ανταπόκριση από τη ρωσική πλευρά. Ευρωπαίος αξιωματούχος, μετά από συνάντηση με τους δύο Αμερικανούς διαπραγματευτές, εξέφρασε την ανησυχία ότι η επιδίωξη μιας γρήγορης συμφωνίας μπορεί να οδηγήσει σε υπερβολικές απαιτήσεις προς την Ουκρανία.
«Οι Αμερικανοί πιέζουν έντονα και υπάρχει ανησυχία ότι θα απαιτηθούν πολύ μεγάλες παραχωρήσεις από τη μεριά της Ουκρανίας για να προσεγγίσουμε έστω μια συμφωνία», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ένας δεύτερος αξιωματούχος συνόψισε τη διαφορετική στάση των δύο πλευρών απέναντι στο χρονοδιάγραμμα με τη φράση: «Οι Αμερικανοί βιάζονται, ο Πούτιν δεν βιάζεται».
Η ανησυχία του Κιέβου για τους όρους μιας ενδεχόμενης συμφωνίας
Η προοπτική ολοκλήρωσης των διαπραγματεύσεων μέσα στις επόμενες εβδομάδες προκαλεί προβληματισμό στην ουκρανική ηγεσία, η οποία φοβάται ότι η αμερικανική επιμονή σε ένα ασφυκτικό χρονοδιάγραμμα μπορεί να περιορίσει τη διαπραγματευτική της ισχύ.
Ανώτερος Ουκρανός αξιωματούχος δήλωσε στους Financial Times ότι ο πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι ενδέχεται να βρεθεί μπροστά στο δίλημμα να αποδεχθεί μια διευθέτηση που θα ανταποκρίνεται σε μεγαλύτερο βαθμό στις επιδιώξεις της Ρωσίας.
«Ο Τραμπ συμπαθεί τον Πούτιν και θέλει να τελειώσουν όλα μέχρι τον Ιανουάριο», ανέφερε, εκτιμώντας ότι η Μόσχα θα μπορούσε να εξασφαλίσει ευνοϊκότερους όρους εάν η συμφωνία επιτευχθεί πριν από την αλλαγή της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας στις ΗΠΑ.
Από την πλευρά του, ο Λευκός Οίκος δεν απάντησε στο αίτημα των Financial Times για κάποιο σχόλιο σχετικά με το δημοσίευμα.
Παρά το γεγονός ότι ο Αμερικανός πρόεδρος διαθέτει σημαντικές εξουσίες στη διαμόρφωση της εξωτερικής πολιτικής και στη διεξαγωγή των ειρηνευτικών διαπραγματεύσεων, η νέα πλειοψηφία των Δημοκρατικών στο Κογκρέσο θα έχει τη δυνατότητα να επηρεάσει ουσιαστικά τις εξελίξεις. Μέσω των νομοθετικών αρμοδιοτήτων της, θα μπορεί να προωθήσει πρόσθετη βοήθεια προς την Ουκρανία, καθώς και νέες κυρώσεις σε βάρος της Ρωσίας.
Παράλληλα, οι Δημοκρατικοί έχουν διαμηνύσει ότι θα εντείνουν τον κοινοβουλευτικό έλεγχο τόσο των διπλωματικών επιλογών του Τραμπ όσο και των επιχειρηματικών δραστηριοτήτων των δύο Αμερικανών διαπραγματευτών, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ.
Ντονμπάς, ΝΑΤΟ και στρατιωτικοί περιορισμοί στις ρωσικές απαιτήσεις
Μέχρι στιγμής, σύμφωνα με τις πληροφορίες των Financial Times, η αμερικανική πλευρά δεν έχει διατυπώσει προς το Κίεβο συγκεκριμένο αίτημα για εδαφικές παραχωρήσεις. Ωστόσο, οι θέσεις που εξακολουθεί να προβάλλει η Μόσχα καταδεικνύουν πόσο δύσκολη παραμένει η επίτευξη συμβιβασμού.
Ο Βλαντίμιρ Πούτιν επανέλαβε, μετά τις επαφές του με τον Ντόναλντ Τραμπ και τον Κινέζο πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ, ότι η Ουκρανία και οι Ευρωπαίοι σύμμαχοί της θα πρέπει να αποδεχθούν τους αναγκαίους «συμβιβασμούς» και τις «πραγματικότητες» που έχουν διαμορφωθεί στο πεδίο της σύγκρουσης.
Στον πυρήνα των ρωσικών διεκδικήσεων βρίσκεται η παραχώρηση εδαφών στο Ντονμπάς, αλλά και η δέσμευση ότι η Ουκρανία δεν θα ενταχθεί στο ΝΑΤΟ. Επιπλέον, η Μόσχα ζητά να επιβληθούν περιορισμοί στις δυνατότητες των ουκρανικών ενόπλων δυνάμεων.
Οι απαιτήσεις του Κρεμλίνου δεν περιορίζονται, ωστόσο, στο μέλλον των κατεχόμενων ουκρανικών εδαφών. Η Ρωσία επιδιώκει ευρύτερη αναθεώρηση των όρων ασφαλείας στην ευρωπαϊκή ήπειρο, ζητώντας από το ΝΑΤΟ να περιορίσει την παρουσία στρατευμάτων και την ανάπτυξη οπλικών συστημάτων στην ανατολική πτέρυγα της Συμμαχίας.
Με αυτόν τον τρόπο, η Μόσχα συνδέει άμεσα τη διευθέτηση του ουκρανικού ζητήματος με μια συνολικότερη αναδιαμόρφωση της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας, όπως αυτή διαμορφώθηκε μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου.
Starshield και Patriot: Οι ενδείξεις που προβληματίζουν την Ουκρανία
Πέρα από τις διπλωματικές πιέσεις, ανησυχία στο Κίεβο προκαλεί και η εξέλιξη της αμερικανικής στρατιωτικής υποστήριξης. Ουκρανοί αξιωματούχοι εκφράζουν προβληματισμό για τους περιορισμούς που έχουν επιβληθεί στο Starshield, τη στρατιωτική εκδοχή του δορυφορικού συστήματος επικοινωνιών Starlink της SpaceX, καθώς και για τις καθυστερήσεις στην παράδοση αναχαιτιστικών πυραύλων Patriot.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η ουκρανική πλευρά ερμηνεύει τις συγκεκριμένες εξελίξεις ως ενδείξεις ότι η Ουάσινγκτον επιχειρεί να περιορίσει τα διαπραγματευτικά περιθώρια του Κιέβου, διευκολύνοντας εμμέσως τις ρωσικές επιδιώξεις.
Ανώτερος Ουκρανός αξιωματούχος χαρακτήρισε τις κινήσεις της κυβέρνησης Τραμπ «σαφή επιλογή», εκτιμώντας ότι δημιουργούν ευνοϊκότερες συνθήκες για τη Μόσχα κατά τη διαπραγμάτευση των όρων μιας συμφωνίας.
Επισημαίνεται, πάντως, ότι πρόκειται για την εκτίμηση της ουκρανικής πλευράς και όχι για επιβεβαιωμένη πρόθεση της αμερικανικής κυβέρνησης.
Την ίδια ώρα, δύο πηγές με γνώση των διεργασιών στο Κρεμλίνο εκτιμούν ότι η Ρωσία σχεδιάζει να αξιοποιήσει μια επικείμενη εκστρατεία αεροπορικών πληγμάτων, προκειμένου να ενισχύσει τη θέση της στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Η προοπτική στρατιωτικής κλιμάκωσης, παράλληλα με τις διπλωματικές επαφές, περιπλέκει ακόμη περισσότερο την προσπάθεια για ταχεία επίτευξη συμφωνίας.
Το αγκάθι των εγγυήσεων ασφαλείας και η αντιπαράθεση για το Άρθρο 5
Ένα από τα πλέον σύνθετα ζητήματα που παραμένουν ανοιχτά είναι το πλαίσιο των εγγυήσεων ασφαλείας που θα δοθούν στην Ουκρανία σε περίπτωση τερματισμού του πολέμου. Πρόκειται για ένα κρίσιμο ζήτημα, καθώς το Κίεβο επιδιώκει διασφαλίσεις ότι δεν θα βρεθεί εκ νέου αντιμέτωπο με μια ρωσική επίθεση στο μέλλον.
Αμερικανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι η Μόσχα έχει δείξει διάθεση να συζητήσει ένα σύστημα δυτικών εγγυήσεων, το οποίο θα στηρίζεται στις προβλέψεις του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ για τη συλλογική άμυνα των κρατών-μελών.
Στο ίδιο πλαίσιο, ο Τζάρεντ Κούσνερ δήλωσε την Πέμπτη στο Βερολίνο ότι ο Ντόναλντ Τραμπ θα μπορούσε να εξετάσει μια τέτοια συμφωνία, εφόσον αυτή εξυπηρετεί τα αμερικανικά συμφέροντα.
«Νομίζω ότι έχουμε καταφέρει να κάνουμε τους Ρώσους να αισθάνονται άνετα με την ιδέα ότι οποιαδήποτε εγγύηση ασφαλείας για την Ουκρανία θα βασίζεται στο Άρθρο 5», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η συγκεκριμένη εκτίμηση, ωστόσο, δεν συμβαδίζει με τις δημόσιες τοποθετήσεις της ρωσικής πλευράς. Ο υφυπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας, Σεργκέι Ριαμπκόφ, ο οποίος συμμετείχε στον τελευταίο γύρο διαπραγματεύσεων στο Άμπου Ντάμπι, απέρριψε την Παρασκευή ακόμη και το ενδεχόμενο μιας μορφής «οιονεί ένταξης» της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ.
Σε δηλώσεις του στο πρακτορείο Interfax, υποστήριξε ότι η Μόσχα απαιτεί να αναγνωριστεί πρώτα η θέση της ότι η Ουκρανία δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να γίνει μέλος της Συμμαχίας.
«Ας αναγνωρίσουν πρώτα το απαραβίαστο της απαίτησής μας ότι η Ουκρανία δεν μπορεί ποτέ να ενταχθεί στο ΝΑΤΟ. Όταν συμβεί αυτό, νομίζω ότι μπορούμε να συζητήσουμε το ζήτημα των εγγυήσεων ασφαλείας», δήλωσε.
Η απόσταση ανάμεσα στις αμερικανικές εκτιμήσεις και τις ρωσικές τοποθετήσεις αναδεικνύει ένα από τα σημαντικότερα εμπόδια για την πρόοδο των συνομιλιών, καθώς δεν υπάρχει ακόμη κοινό έδαφος ούτε ως προς τη μελλοντική στρατιωτική θέση της Ουκρανίας ούτε ως προς τις εγγυήσεις που θα συνοδεύουν μια ενδεχόμενη ειρηνευτική συμφωνία.
Η σύνοδος της G20 στο Μαϊάμι και οι ευρωπαϊκές επιδιώξεις
Στο διπλωματικό ημερολόγιο της Ουάσινγκτον βρίσκεται και η σύνοδος κορυφής της G20, την οποία ο Ντόναλντ Τραμπ πρόκειται να φιλοξενήσει στο Μαϊάμι τον Δεκέμβριο. Η αμερικανική κυβέρνηση εξετάζει το ενδεχόμενο να αξιοποιήσει τη συνάντηση για επαφές με Ευρωπαίους ηγέτες γύρω από την προοπτική τερματισμού του πολέμου.
Δύο αξιωματούχοι ανέφεραν ότι ο Αμερικανός πρόεδρος θα μπορούσε να συζητήσει με τους Ευρωπαίους ομολόγους του πιθανά βήματα για την επίτευξη συμφωνίας.
Ωστόσο, η γαλλική πλευρά εμφανίζεται επιφυλακτική ως προς τη δυνατότητα ουσιαστικών διαπραγματεύσεων στο συγκεκριμένο πλαίσιο. Ανώτερος Γάλλος αξιωματούχος ξεκαθάρισε ότι δεν προβλέπονται συνομιλίες με τους Ευρωπαίους για το ουκρανικό ζήτημα στη G20, επισημαίνοντας ότι η Ουκρανία δεν έχει λάβει πρόσκληση για τη σύνοδο.
Ο Τραμπ έχει απευθύνει πρόσκληση στον Βλαντίμιρ Πούτιν, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει γίνει γνωστό εάν ο Ρώσος πρόεδρος θα δώσει το «παρών».
Από την πλευρά τους, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επιμένουν ότι πρέπει να έχουν ουσιαστικό ρόλο στη διαδικασία, υποστηρίζοντας πως το πρώτο βήμα θα πρέπει να είναι η επίτευξη εκεχειρίας. Μόνο στη συνέχεια, κατά την άποψή τους, θα πρέπει να ανοίξει η συζήτηση για τις ευρύτερες αλλαγές στην αρχιτεκτονική ασφάλειας της Ευρώπης.
Η αμερικανική προσέγγιση διαφοροποιείται, καθώς η Ουάσινγκτον επιδιώκει να εξετάσει ταυτόχρονα τις εδαφικές διαφορές και τις εγγυήσεις ασφαλείας, θεωρώντας ότι τα δύο ζητήματα αποτελούν αλληλένδετες πτυχές μιας συνολικής διευθέτησης.
Από την πλευρά της, η Ρωσία έχει αναγνωρίσει ότι για την εφαρμογή μιας τελικής συμφωνίας θα απαιτηθεί και η συμμετοχή της Ευρώπης. Παρ' όλα αυτά, ο Πούτιν δεν έχει δεσμευτεί ότι θα δεχθεί τη διεύρυνση του διαπραγματευτικού σχήματος.
Διαφορετικά χρονοδιαγράμματα και αβέβαιη η προοπτική συμφωνίας
Όπως επισημαίνουν οι Financial Times, το βασικό πρόβλημα για την αμερικανική διπλωματία είναι ότι Ουάσινγκτον και Μόσχα δεν φαίνεται να αντιμετωπίζουν με τον ίδιο τρόπο τον διαθέσιμο χρόνο. Η κυβέρνηση Τραμπ επιδιώκει να έχει ολοκληρώσει τη διαδικασία πριν από την αλλαγή των κοινοβουλευτικών ισορροπιών στις ΗΠΑ, ενώ ο Ρώσος πρόεδρος δεν δείχνει διατεθειμένος να κινηθεί με αντίστοιχη ταχύτητα.
Άλλωστε, οι διαπραγματεύσεις βρίσκονται ακόμη σε στάδιο κατά το οποίο εξετάζονται οι ευρύτερες ρωσικές απαιτήσεις για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, ένα ζήτημα που η Μόσχα θεωρεί αναπόσπαστο μέρος οποιασδήποτε τελικής διευθέτησης.
Υπό αυτές τις συνθήκες, η επίτευξη συμφωνίας μέσα στις επόμενες εβδομάδες εμφανίζεται ιδιαίτερα δύσκολη, εκτός εάν η Ουκρανία και οι Ευρωπαίοι σύμμαχοί της αποδεχθούν σημαντικές υποχωρήσεις σε ζητήματα που μέχρι σήμερα αποτελούν βασικές κόκκινες γραμμές τους.
Το μεγάλο στοίχημα για τον Ντόναλντ Τραμπ είναι εάν θα καταφέρει να μετατρέψει τη διπλωματική πίεση σε μια βιώσιμη συμφωνία, χωρίς να οδηγήσει το Κίεβο σε έναν συμβιβασμό που θα εξυπηρετεί πρωτίστως τις ρωσικές επιδιώξεις. Σε διαφορετική περίπτωση, η προσπάθεια να κλείσει γρήγορα το ουκρανικό μέτωπο ενδέχεται να προσκρούσει τόσο στις απαιτήσεις του Κρεμλίνου όσο και στις αντιδράσεις της Ουκρανίας και των Ευρωπαίων συμμάχων της.



