Η εγκύκλιος επιστολή του ποντίφικα —ένα κείμενο που αναμένεται να καθορίσει την παποσύνη του Λέοντα— διαβάζεται σαν μια αυστηρή προειδοποίηση προς τα στελέχη της Silicon Valley αλλά και προς την ανθρωπότητα γενικότερα σχετικά με το μέλλον του πολιτισμού, καθώς οι νέες τεχνολογίες εξελίσσονται ραγδαία.
Ο κίνδυνος, είπε, είναι ότι οι άνθρωποι θα μετατραπούν «σε απλά γρανάζια ενός συστήματος που κινείται προς ολοένα μεγαλύτερη αποδοτικότητα».
Ο Λέων χρησιμοποίησε δύο βιβλικές εικόνες για να περιγράψει την επιλογή που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα.
«Η βασική επιλογή δεν είναι ανάμεσα σε ένα “ναι” ή “όχι” στην τεχνολογία, αλλά ανάμεσα στην κατασκευή της Βαβέλ ή στην ανοικοδόμηση της Ιερουσαλήμ», έγραψε.
Στη Βίβλο, ο Πύργος της Βαβέλ συμβολίζει ένα επιβλητικό, συγκεντρωτικό σχέδιο όπου οι αποφάσεις καθοδηγούνται από την υπερηφάνεια, το κέρδος και την επιδίωξη της ομοιομορφίας, υπαινίχθηκε ο πάπας στο κείμενό του. Αντίθετα, κατά την ανοικοδόμηση της Ιερουσαλήμ, διαφορετικοί άνθρωποι συνεργάστηκαν για να ξαναχτίσουν τα κατεστραμμένα τείχη και να δημιουργήσουν μέσα τους μια αδελφική συνύπαρξη, πρόσθεσε.
Η εγκύκλιος του Λέοντα αναμενόταν εδώ και καιρό από πολιτικούς, επιχειρηματικούς ηγέτες και διάφορες θρησκευτικές ομάδες, που βλέπουν την Καθολική Εκκλησία —τη μεγαλύτερη χριστιανική ομολογία— ως πηγή ηθικής καθοδήγησης για την πολιτική γύρω από την τεχνολογία.
Σύμφωνα με τη Wall Street Journal, με αυτόν τον τρόπο, ο ποντίφικας στοχοποιεί συγκεκριμένα τους ιδιωτικούς φορείς που αναπτύσσουν τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που θα μεταμορφώσουν την κοινωνία.
«Ο Λέων βλέπει την πρόκληση της τεχνητής νοημοσύνης ως ένα ζήτημα επιλογής σχετικά με τον σχεδιασμό της και σχετικά με το ποιος θα έχει το δικαίωμα να παίρνει αυτές τις αποφάσεις», δήλωσε ο Βίνσεντ Μίλερ, καθηγητής θεολογίας στο Πανεπιστήμιο του Ντέιτον στο Οχάιο.
Η εγκύκλιος εμπνέεται από τη σκέψη της Εκκλησίας για το τι σημαίνει να είναι κανείς άνθρωπος και βασίζεται σε 2.000 χρόνια ηθικών και κοινωνικών διδασκαλιών.
Αποτελεί επίσης προϊόν ενός πολυετούς διαλόγου μεταξύ του Βατικανού και της Silicon Valley σχετικά με τις ηθικές και κοινωνικές προκλήσεις που θέτει η τεχνητή νοημοσύνη.
Ο Λέων προσθέτει τη δική του ηθική επιρροή σε μια αυξανόμενη αντίδραση απέναντι στις επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης.
Στις ΗΠΑ και στο εξωτερικό, εργαζόμενοι ανησυχούν για απώλειες θέσεων εργασίας. Φοιτητές αποδοκιμάζουν ομιλητές σε τελετές αποφοίτησης όταν αναφέρονται στην AI. Κάτοικοι διαμαρτύρονται για τα ενεργοβόρα data centers. Ένας άνδρας πέταξε βόμβα μολότοφ στο σπίτι του Σαμ Άλτμαν της OpenAI.
Το γεγονός ότι αυτή η κριτική προέρχεται από τον πρώτο Αμερικανό πάπα αποτελεί επίπληξη προς μια τεχνολογική επανάσταση που γεννήθηκε στις ΗΠΑ και υποστηρίζεται από τον Πρόεδρο Τραμπ, ο οποίος έχει συγκρουστεί με τον ποντίφικα σχετικά με τον πόλεμο στο Ιράν.
Ο Λέων, στην εγκύκλιο, δηλώνει ότι υπάρχει επείγουσα ανάγκη ρύθμισης της AI. «Δεν αρκεί να επικαλούμαστε την ηθική αφηρημένα· απαιτούνται ισχυρά νομικά πλαίσια, ανεξάρτητη εποπτεία, ενημερωμένοι χρήστες και ένα πολιτικό σύστημα που δεν παραιτείται από τις ευθύνες του», γράφει.
Ο Λέων έχει καταστήσει την AI ως ένα από τα κορυφαία ζητήματα της παποσύνης του. Λίγες ημέρες μετά την εκλογή του, τον Μάιο του 2025, είπε στους καρδιναλίους που είχαν συγκεντρωθεί στο Βατικανό ότι επέλεξε το παπικό του όνομα προς τιμήν του Λέοντα ΙΓ΄, του πάπα του 19ου αιώνα που υπερασπίστηκε τους εργαζομένους απέναντι στους βιομηχανικούς μεγιστάνες της εποχής του.
Η τεχνητή νοημοσύνη, είπε τότε ο Λέων, αντιπροσωπεύει τη βιομηχανική επανάσταση της σύγχρονης εποχής και θέτει «προκλήσεις για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, τη δικαιοσύνη και την εργασία».
Με τίτλο «Magnifica Humanitas», η εγκύκλιος της Δευτέρας εμπνεύστηκε ρητά από τη σημαντική εγκύκλιο του Λέοντα ΙΓ΄ του 1891, «Rerum Novarum», που στα λατινικά σημαίνει «περί νέων πραγμάτων».
Η «Rerum Novarum» —η οποία υποστήριζε αιτήματα για ασφαλείς συνθήκες εργασίας και αντιτασσόταν στη συγκέντρωση πλούτου— έθεσε τα θεμέλια της Καθολικής κοινωνικής διδασκαλίας, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση της πολιτικής και των συστημάτων πρόνοιας της σύγχρονης Ευρώπης. Παράλληλα, διαμόρφωσε τη σύνθετη σχέση της Εκκλησίας με τον καπιταλισμό.
Ο ποντίφικας, στη νέα του εγκύκλιο, χαρακτήρισε την προοπτική μαζικής ανεργίας λόγω των ψηφιακών καινοτομιών ως «πραγματική κοινωνική καταστροφή».
Πρόσθεσε: «Η τεχνολογία δεν είναι ποτέ ουδέτερη, γιατί αποκτά τα χαρακτηριστικά εκείνων που τη σχεδιάζουν, τη χρηματοδοτούν, τη ρυθμίζουν και τη χρησιμοποιούν».
Παρατηρητές της τεχνολογικής βιομηχανίας λένε ότι ο πάπας έχει τη δύναμη να ηγηθεί μιας πολιτισμικής αλλαγής στον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την AI — και να διαμορφώσει το ηθικό πλαίσιο μέσα στο οποίο θα πρέπει να εξελιχθεί.
«Ο πάπας», δήλωσε ο ερευνητής πίστης και τεχνολογίας Γκλεν Γουέιλ, «είναι ίσως το σημαντικότερο πρόσωπο στον κόσμο για την τεχνητή νοημοσύνη αυτή τη στιγμή».
