Τώρα, χτυπημένη από τον πόλεμο και ασφυκτικά πιεσμένη από τον αμερικανικό ναυτικό αποκλεισμό, η χώρα βρίσκεται σε ακόμη χειρότερη κατάσταση, καθώς η Ουάσιγκτον πιέζει την Τεχεράνη να συμφωνήσει στην επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, αφήνοντας την ηγεσία της να αναρωτιέται αν μπορεί να αντέξει τον πόνο αρκετά ώστε να αποσπάσει περισσότερες παραχωρήσεις.
Όπως επισημαίνει η Wall Street Journal, ο αποκλεισμός έχει ήδη περιορίσει δραστικά τα έσοδα από τις εξαγωγές πετρελαίου και έχει αυξήσει τον κίνδυνο το Ιράν να αναγκαστεί να κλείσει πετρελαιοπηγές, καθώς εξαντλούνται οι χώροι αποθήκευσης αργού πετρελαίου. Ιρανοί αξιωματούχοι καλούν τους πολίτες να εξοικονομούν καύσιμα, ηλεκτρική ενέργεια και νερό — ένδειξη ότι η οικονομική πίεση εξαπλώνεται από τα πετρελαϊκά τερματικά και τα εργοστάσια στην καθημερινή ζωή. Κρίσιμες βιομηχανίες έχουν υποστεί ζημιές. Περισσότεροι από ένα εκατομμύριο Ιρανοί έχουν μείνει χωρίς εργασία, ενώ το εθνικό νόμισμα καταγράφει ιστορικά χαμηλά.
Οι τιμές βασικών αγαθών όπως το ρύζι, το κρέας, το ψωμί και το τυρί έχουν αυξηθεί απότομα τις τελευταίες εβδομάδες, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο τα ιρανικά νοικοκυριά και αυξάνοντας την πίεση προς την κυβέρνηση ώστε να αποτραπεί ένα νέο κύμα διαδηλώσεων στους δρόμους.
Ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν και άλλοι πραγματιστές αντιλαμβάνονται ότι η οικονομική κατρακύλα πρέπει να ανακοπεί για να διατηρηθεί η σταθερότητα, γεγονός που καθιστά την επιδεινούμενη οικονομική κατάσταση βασικό σημείο πίεσης στις διαπραγματεύσεις με την Ουάσιγκτον. «Ο κύριος πόλεμος είναι στο οικονομικό πεδίο», δήλωσε ο Πεζεσκιάν στα μέλη του Εμπορικού Επιμελητηρίου της Τεχεράνης την Τετάρτη. «Αν αποτύχετε, αποτυγχάνει η χώρα».
Αν η σύγκρουση συνεχιστεί, το Ιράν «θα εισέλθει σε μια ακόμη πιο αρνητική οικονομική πορεία από την οποία θα είναι πολύ δύσκολο να ανακάμψει», δήλωσε ο Εσφαντιάρ Μπατμανγκελίτζ, διευθύνων σύμβουλος του οικονομικού think tank Bourse & Bazaar Foundation. «Άρα υπάρχουν κίνητρα για το Ιράν να διαπραγματευτεί».
Ο αρχικός στόχος της κυβέρνησης Τραμπ είναι να εξασφαλίσει συμφωνία με το Ιράν για την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και την αποκατάσταση της ροής πετρελαίου και φυσικού αερίου προς την παγκόσμια οικονομία, με αντάλλαγμα τη χαλάρωση ή τον τερματισμό του αμερικανικού αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια. Αν επιτευχθεί μια τέτοια συμφωνία, θα δοθεί περισσότερος χρόνος στους διαπραγματευτές για να καταλήξουν σε μια τελική συμφωνία που θα αντιμετωπίζει πιο δύσκολα ζητήματα, όπως η άρση κυρώσεων και το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Οι σκληροπυρηνικοί ηγέτες του Ιράν δεν είναι διατεθειμένοι να παραχωρήσουν πολλά για να επιτευχθεί συμφωνία. Θέλουν να αποτρέψουν μελλοντικές επιθέσεις και απεχθάνονται την ιδέα να βγουν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ από τον πόλεμο θεωρώντας ότι νίκησαν.
Ωστόσο, η κυβέρνηση επιθυμεί επίσης επειγόντως οικονομική ανακούφιση μετά την επιδείνωση της κρίσης λόγω του αμερικανικού αποκλεισμού, σύμφωνα με Ιρανούς και Άραβες αξιωματούχους. Ένας Ιρανός αξιωματούχος δήλωσε ότι η οικονομία άντεχε στην αρχή του πολέμου, καθώς συνεχίζονταν οι εξαγωγές πετρελαίου και οι εισαγωγές βασικών αγαθών. Αυτό άλλαξε, είπε, όταν η Ουάσιγκτον άρχισε να εμποδίζει πλοία να εισέρχονται και να εξέρχονται από τα ιρανικά τερματικά.
Το Ιράν δεν μπορεί να αντέξει επ’ αόριστον τη συνέχιση του πολέμου, είπε ο αξιωματούχος. «Ο εθνικισμός μπορεί να λειτουργήσει μόνο για ένα διάστημα», ανέφερε, αναφερόμενος στους λόγους για τους οποίους οι Ιρανοί στηρίζουν την πολεμική προσπάθεια του καθεστώτος.
Η οικονομική πίεση ήδη αλλάζει την καθημερινότητα
Μια 38χρονη καλλιτέχνιδα στην Τεχεράνη, που έχασε τη δουλειά της λόγω ενός πολύμηνου μπλακάουτ στο διαδίκτυο, περιέγραψε το αυξανόμενο βάρος του πληθωρισμού στην πρωτεύουσα και τις ακόμη πιο οξείες συνέπειες τώρα που τα δικά της οικονομικά έχουν αποδυναμωθεί. Η σταδιακή χαλάρωση των περιορισμών στο ίντερνετ δεν έχει βελτιώσει την κατάσταση.
Η γυναίκα είπε ότι οι τιμές των βασικών αγαθών έχουν εκτοξευθεί, με ξαφνικές και απρόβλεπτες αυξήσεις που καθιστούν την καθημερινότητα ολοένα και πιο επισφαλή.
Τον Μάρτιο, αγόρασε περίπου μισό κιλό τυρί Lighvan — βασικό προϊόν σε πολλά ιρανικά νοικοκυριά — για περίπου 450.000 τομάν, δηλαδή περίπου 3,40 δολάρια. Τώρα, λέει, η ίδια ποσότητα κοστίζει 800.000 τομάν. Το τομάν είναι καθημερινή νομισματική μονάδα, ισοδύναμη με 10 ριάλ, που χρησιμοποιούν οι Ιρανοί για να αποφεύγουν συναλλαγές σε εκατομμύρια ριάλ.
«Η ανησυχία όλων είναι πόσα θα πρέπει να πληρώσουν αύριο για πράγματα που αγόρασαν σήμερα», είπε.
Αναλυτές λένε ότι η πίεση θα αυξάνεται όσο διαρκεί ο αποκλεισμός. Ερευνητές της Capital Economics εκτιμούν ότι τα διαθέσιμα αποθέματα ξένου συναλλάγματος του Ιράν επαρκούν για όχι περισσότερο από τρεις μήνες προπολεμικών εισαγωγών.
Αυτό αφήνει στην Τεχεράνη ελάχιστες καλές επιλογές αν τα έσοδα από το πετρέλαιο παραμείνουν αποκλεισμένα, αυξάνοντας τον κίνδυνο νέας αναταραχής μετά τις προπολεμικές διαδηλώσεις για τον πληθωρισμό και το νόμισμα που συγκλόνισαν τη χώρα.
«Το καθεστώς θα πρέπει να σταθμίσει το κόστος της αντοχής στον οικονομικό πόνο για να πετύχει τους στρατιωτικούς και γεωπολιτικούς του στόχους, απέναντι στην απειλή ότι η παρατεταμένη οικονομική αδυναμία θα πυροδοτήσει νέα αναταραχή», έγραψε η Capital Economics σε πρόσφατο σημείωμα προς πελάτες της.
Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν αρχίσει να αναγνωρίζουν πιο ανοιχτά την πίεση.
Ο Πεζεσκιάν δήλωσε πρόσφατα ότι το Ιράν δεν μπορεί εύκολα να εξάγει πετρέλαιο, να συλλέγει φόρους ή να αγνοεί τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις. Ο υπουργός Πετρελαίου κάλεσε τους πολίτες να εξοικονομούν καύσιμα μετά από επιθέσεις σε τμήματα του δικτύου τροφοδοσίας καυσίμων της χώρας. Τα κρατικά μέσα ενημέρωσης μεταδίδουν συνεχώς εκκλήσεις για περιορισμό της κατανάλωσης νερού, ηλεκτρικής ενέργειας και βενζίνης.
Ο Μπεχνάμ Μπαχσί, εκπρόσωπος της κρατικής εταιρείας ύδρευσης και αποχέτευσης της επαρχίας της Τεχεράνης, δήλωσε πρόσφατα ότι «όλοι οι εκτελεστικοί φορείς, οργανισμοί και δημόσια ιδρύματα — κυβερνητικά και μη — υποχρεούνται να εγκαταστήσουν εξοπλισμό εξοικονόμησης νερού και να διαχειρίζονται την κατανάλωση νερού». Αυτό συνέβη καθώς η περιβόητα ξηρή περίοδος του Ιράν επρόκειτο να ξεκινήσει.
Την Τρίτη, η κυβερνητική εκπρόσωπος Φατεμέχ Μοχατζερανί δήλωσε ότι η κυβέρνηση εξετάζει πιθανή αύξηση στα επιδοματικά κουπόνια, λέγοντας ότι έχει υποχρέωση να διατηρήσει την αγοραστική δύναμη των πολιτών. Η Μοχατζερανί φάνηκε επίσης να αναγνωρίζει την αυξανόμενη κοινωνική δυσαρέσκεια, καλώντας τους Ιρανούς να εμπιστευτούν τις προσπάθειες της κυβέρνησης για την αντιμετώπιση των οικονομικών προβλημάτων.
Ωστόσο, ενώ το Ιράν αντιμετωπίζει πιέσεις στο εσωτερικό, εξακολουθεί να διατηρεί σημαντική επιρροή στις συνομιλίες στο εξωτερικό.
Έχει δείξει ότι μπορεί να επιβάλει κόστος στις ΗΠΑ, στις περιφερειακές οικονομίες και στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας αν οι συγκρούσεις ξαναρχίσουν, αποδυναμώνοντας τη διαπραγματευτική θέση της Ουάσιγκτον και αυξάνοντας την πίεση στην κυβέρνηση Τραμπ να επιδιώξει συμφωνία.
«Ο οικονομικός πόνος είναι χειρότερος, αλλά το Ιράν έχει βρει τρόπο, κατά τη διάρκεια του πολέμου, να εξωτερικεύει αυτόν τον πόνο», δήλωσε ο Μπατμανγκελίτζ.
