Η Κομισιόν καταγράφει τη συνεχιζόμενη παρεμπόδιση των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, επαναλαμβάνει ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο είναι άκυρο και δεν παράγει έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη, ενώ υπενθυμίζει ότι παραμένει σε ισχύ το τουρκικό casus belli σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο.
Η έκθεση αναγνωρίζει ότι οι ελληνοτουρκικές σχέσεις έχουν βελτιωθεί συνολικά από το 2023 και ότι οι εντάσεις στην Ανατολική Μεσόγειο έχουν υποχωρήσει σε σχέση με την περίοδο που ακολούθησε τους σεισμούς του Φεβρουαρίου εκείνης της χρονιάς.
Ωστόσο, επισημαίνει ότι δεν έχει επιτευχθεί βιώσιμη αποκλιμάκωση και ότι η κατάσταση εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από αστάθεια, με τις εκκρεμείς διαφορές για την υφαλοκρηπίδα και τις αποκλειστικές οικονομικές ζώνες να επιβαρύνουν τις διμερείς σχέσεις.
Ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου και τουρκολιβυκό μνημόνιο
Ειδικότερα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ότι η Τουρκία συνέχισε να παρεμποδίζει τις ερευνητικές δραστηριότητες για το Great Sea Interconnector, την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, η οποία έχει χαρακτηριστεί έργο κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος. Παράλληλα, σημειώνει ότι η Άγκυρα δεν έχει ακόμη ευθυγραμμιστεί πλήρως με τον αναθεωρημένο ευρωπαϊκό κανονισμό για τα διευρωπαϊκά ενεργειακά δίκτυα.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στο τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019 για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών στη Μεσόγειο. Η Κομισιόν καταγράφει ότι τον Οκτώβριο του 2026 η Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης, με έδρα τη Βεγγάζη, προχώρησε στην επικύρωσή του, έπειτα από πολυετή εκκρεμότητα. Σύμφωνα με την ευρωπαϊκή έκθεση, η συμφωνία παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας.
Η Επιτροπή υπενθυμίζει, μάλιστα, ότι η ΕΕ έχει επανειλημμένα χαρακτηρίσει το μνημόνιο άκυρο και έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη. Αναφέρει, ακόμη, ότι η Τουρκία δεν έχει επικυρώσει το μνημόνιο του Οκτωβρίου 2022 με την κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας της Λιβύης για τη διμερή συνεργασία στον τομέα των υδρογονανθράκων, ενώ σημειώνει ότι τον Φεβρουάριο του 2026 η Εθνική Εταιρεία Πετρελαίου της Λιβύης χορήγησε άδεια ερευνών στην τουρκική κρατική πετρελαϊκή εταιρεία TPAO.
Casus belli, «Γαλάζια Πατρίδα» και παραβιάσεις στο Αιγαίο
Στο κεφάλαιο για τις σχέσεις καλής γειτονίας, η Κομισιόν αναφέρεται στην απειλή πολέμου που έχει διατυπώσει η τουρκική Εθνοσυνέλευση από το 1995, σε περίπτωση που η Ελλάδα επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα έως τα 12 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο, βάσει της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Η Επιτροπή καλεί την Άγκυρα να δεσμευτεί σαφώς υπέρ των σχέσεων καλής γειτονίας, του σεβασμού των διεθνών συμφωνιών και της ειρηνικής επίλυσης των διαφορών, με προσφυγή, εφόσον χρειαστεί, στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Παράλληλα, ζητά να αποφεύγονται απειλές και ενέργειες που υπονομεύουν τις σχέσεις με τα κράτη-μέλη της ΕΕ.
Η έκθεση καταγράφει, επίσης, τη συστηματική έκδοση μη εγκεκριμένων ναυτιλιακών προειδοποιήσεων (NAVTEX) από την Τουρκία, καθώς και τις αξιώσεις αποστρατιωτικοποίησης ελληνικών νησιών του ανατολικού Αιγαίου. Σύμφωνα με την Κομισιόν, οι συγκεκριμένες διεκδικήσεις αμφισβητούν εμμέσως την ελληνική κυριαρχία, τα κυριαρχικά δικαιώματα και τη δικαιοδοσία της χώρας.
Ανησυχία προκαλεί, όπως επισημαίνεται, και η ενσωμάτωση του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» στα τουρκικά σχολικά βιβλία, καθώς εκτιμάται ότι μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τον διάλογο και την περιφερειακή συνεργασία. Επιπλέον, η Επιτροπή καταγράφει περισσότερες πτήσεις τουρκικών στρατιωτικών αεροσκαφών πάνω από ελληνικά νησιά, ακόμη και κατοικημένα, καθώς και αξιοσημείωτη αύξηση των περιστατικών παραβίασης των ελληνικών χωρικών υδάτων σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο αναφοράς.
Στην έκθεση γίνεται αναφορά και στην ανακήρυξη δύο θαλάσσιων πάρκων από την Τουρκία τον Αύγουστο του 2026, στο βορειοανατολικό Αιγαίο και στην ανατολική Μεσόγειο, τα οποία εκτείνονται κυρίως πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων, στην ανοιχτή θάλασσα.
Κυπριακό: Επιμένει στη λύση δύο κρατών η Άγκυρα
Για το Κυπριακό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι η Τουρκία εξακολουθεί να μην αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία και να υποστηρίζει τη λύση δύο κρατών, κατά παρέκκλιση από τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Καλεί, ως εκ τούτου, την Άγκυρα να εξομαλύνει τις σχέσεις της με την Κυπριακή Δημοκρατία και να σεβαστεί την κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα όλων των κρατών-μελών της ΕΕ.
Συνολικά, η Κομισιόν υπογραμμίζει ότι οι σχέσεις καλής γειτονίας αποτελούν βασικό στοιχείο της ενταξιακής διαδικασίας της Τουρκίας. Παρά τη μείωση των εντάσεων μετά το 2023, η επικύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου τον Οκτώβριο του 2026 καταδεικνύει, σύμφωνα με την έκθεση, ότι δεν έχει επιτευχθεί σταθερή αποκλιμάκωση στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η απάντηση της Άγκυρας: «Προκατειλημμένη στάση» και αιχμές για δύο μέτρα και δύο σταθμά
Η τουρκική πλευρά απέρριψε τις επικρίσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, κάνοντας λόγο για αβάσιμους ισχυρισμούς και προκατειλημμένη αντιμετώπιση της χώρας. Σε ανακοίνωσή του, το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών στρέφεται κυρίως κατά των αξιολογήσεων της έκθεσης για τα πολιτικά κριτήρια, το δικαστικό σύστημα και τα θεμελιώδη δικαιώματα, υποστηρίζοντας ότι αντανακλούν την προσέγγιση των δύο μέτρων και δύο σταθμών ορισμένων αξιωματούχων της ΕΕ.
«Η έκθεση αναδεικνύει για ακόμη μια φορά την προκατειλημμένη στάση της Ευρωπαϊκής Ένωσης απέναντι στη χώρα μας, η οποία απέχει από την ευθυδικία», αναφέρει χαρακτηριστικά η ανακοίνωση.
Η Άγκυρα υποστηρίζει, επίσης, ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθετεί τις θέσεις της Ελλάδας και της Κυπριακής Δημοκρατίας, τις οποίες χαρακτηρίζει μαξιμαλιστικές και ασύμβατες με το διεθνές δίκαιο, ενώ, όπως ισχυρίζεται, αγνοεί τα νόμιμα δικαιώματα και συμφέροντα της Τουρκίας και της τουρκοκυπριακής πλευράς.
Αναφερόμενο ειδικότερα στο Κυπριακό, το τουρκικό ΥΠΕΞ υποστηρίζει ότι η ΕΕ δεν μπορεί να συμβάλει στις προσπάθειες επίλυσης όσο υιοθετεί, όπως αναφέρει, άνευ όρων τη στάση της ελληνοκυπριακής πλευράς. Παράλληλα, απορρίπτει τις αξιολογήσεις της έκθεσης για την Ανατολική Μεσόγειο, καθώς και τις διατυπώσεις σχετικά με το τουρκολιβυκό μνημόνιο, τις οποίες χαρακτηρίζει αντίθετες με το διεθνές δίκαιο και την αρχή της ευθυδικίας.
Η Τελωνειακή Ένωση και το αίτημα για αναβάθμιση των σχέσεων με την ΕΕ
Παρά τις έντονες διαφωνίες της με τις πολιτικές αξιολογήσεις της Κομισιόν, η Άγκυρα εμφανίζεται να χαιρετίζει τις θετικές αναφορές της έκθεσης στην οικονομία, τη νομισματική πολιτική, την άμυνα και την ασφάλεια της Τουρκίας.
Στην ανακοίνωσή του, το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών επικαλείται τις διαπιστώσεις για την πρόοδο της χώρας στην οικονομική και νομισματική πολιτική, τη λειτουργία της οικονομίας της αγοράς και την ικανότητά της να ανταποκρίνεται στις ανταγωνιστικές πιέσεις εντός της ΕΕ. Θετικά αξιολογεί, επίσης, τις αναφορές στον ρόλο της Τουρκίας στη συνδεσιμότητα και στην ανθεκτικότητα των αλυσίδων εφοδιασμού, καθώς και στους τομείς της άμυνας και της ασφάλειας.
Με αφορμή τις συγκεκριμένες αναφορές, η Άγκυρα επαναφέρει το αίτημά της για επικαιροποίηση της Τελωνειακής Ένωσης με την ΕΕ, κάνοντας λόγο για δίκαιη και νόμιμη προσδοκία της. Υποστηρίζει ότι οι σχέσεις των δύο πλευρών θα πρέπει να βασίζονται στα κοινά συμφέροντα και σε ένα μακροπρόθεσμο όραμα, πέρα από πολιτικούς υπολογισμούς και μονομερείς προσεγγίσεις.
«Η προσδοκία μας από την ΕΕ είναι να δείξει τη στρατηγική βούληση που απαιτεί το κοινό μας μέλλον, μετατρέποντας τον ενισχυμένο διάλογο της τελευταίας περιόδου σε απτές αποφάσεις που θα ενισχύσουν την προοπτική ένταξής μας», καταλήγει η ανακοίνωση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών.
