Ειδικοί της δημόσιας υγείας προειδοποιούν ότι, παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει επιτευχθεί τα τελευταία χρόνια στη μείωση του συμβατικού καπνίσματος, η νικοτίνη επανέρχεται στη ζωή των νέων μέσα από ηλεκτρονικά τσιγάρα, συσκευές ατμίσματος και προϊόντα θερμαινόμενου καπνού, τα οποία συχνά παρουσιάζονται ως πιο σύγχρονες και λιγότερο επιβλαβείς εναλλακτικές.
Όπως αναφέρει το ΑΠΕ-ΜΠΕ, η παθολόγος-ογκολόγος και μέλος της Συντονιστικής Επιτροπής του Δικτύου W4O Hellas, Ζένια Σαριδάκη, επισημαίνει ότι το κάπνισμα δεν αποτελεί πλέον μόνο μια συνήθεια που συνδέεται με το παραδοσιακό τσιγάρο. Όπως αναφέρει, η καπνιστική συμπεριφορά έχει αποκτήσει νέες μορφές, αξιοποιώντας την τεχνολογία, το ελκυστικό design και τη δυναμική των κοινωνικών δικτύων, γεγονός που καθιστά τα προϊόντα νικοτίνης πιο ελκυστικά στους νέους.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας που αξιοποιεί η καμπάνια της W4O Hellas, το άτμισμα καταγράφει σημαντική αύξηση σε Ευρώπη και Ελλάδα. Διεθνώς, το 16% των παιδιών έως 13 ετών έχει ήδη δοκιμάσει ηλεκτρονικό τσιγάρο, ενώ σχεδόν το 80% των ανηλίκων εκτίθεται συστηματικά σε σχετικές διαφημίσεις. Στην Ελλάδα, περισσότεροι από τους μισούς μαθητές δηλώνουν ότι έχουν δοκιμάσει ηλεκτρονικό τσιγάρο, ενώ ένας στους τρεις εφήβους θεωρεί λανθασμένα ότι είναι λιγότερο βλαβερό από το συμβατικό κάπνισμα.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι οι έφηβοι που ατμίζουν εμφανίζουν τριπλάσια πιθανότητα να στραφούν αργότερα και στο συμβατικό τσιγάρο. Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι η πρώτη επαφή με τη νικοτίνη δεν γίνεται πλέον απαραίτητα μέσω του παραδοσιακού καπνίσματος, αλλά συχνά ξεκινά ως μια «αθώα» δοκιμή ή ως μέρος μιας κοινωνικής εμπειρίας που σταδιακά οδηγεί σε εξάρτηση.
Όπως τονίζεται, η νικοτίνη παραμένει μία από τις πλέον εθιστικές ουσίες, με ιδιαίτερα επιβαρυντικές συνέπειες κατά την εφηβική ηλικία, όταν ο εγκέφαλος βρίσκεται ακόμη σε φάση ανάπτυξης. Η έκθεση στη νικοτίνη μπορεί να επηρεάσει τη μνήμη, τη συγκέντρωση, τη συμπεριφορά και τη διαδικασία λήψης αποφάσεων, δημιουργώντας παράλληλα τις προϋποθέσεις για μακροχρόνια εξάρτηση.
Παράλληλα, το αερόλυμα που παράγεται από τις συσκευές ατμίσματος δεν είναι αβλαβές. Περιέχει δεκάδες χημικές ουσίες, μεταξύ των οποίων βαρέα μέταλλα, αλδεΰδες, πτητικές οργανικές ενώσεις, νιτροζαμίνες και πολυκυκλικούς αρωματικούς υδρογονάνθρακες. Πολλές από αυτές έχουν συνδεθεί με φλεγμονές, βλάβες στο αναπνευστικό και το καρδιαγγειακό σύστημα, ενώ ορισμένες θεωρούνται αποδεδειγμένα καρκινογόνες.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο υγειονομικό αλλά και κοινωνικό. Οι εταιρείες που δραστηριοποιούνται στον χώρο αξιοποιούν γεύσεις, έντονα χρώματα, ελκυστικές συσκευασίες, influencers και πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, δημιουργώντας μια εικόνα που συνδέει τη χρήση νικοτίνης με τον σύγχρονο τρόπο ζωής και την κοινωνική αποδοχή.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η W4O Hellas προχώρησε στην υλοποίηση ειδικής ενημερωτικής καμπάνιας κατά του ατμίσματος, με στόχο να ενημερώσει τους νέους με τρόπο προσαρμοσμένο στη δική τους γλώσσα και κουλτούρα. Το μήνυμα της πρωτοβουλίας είναι ότι η πραγματική αυτοπεποίθηση και η ελευθερία επιλογής δεν συνδέονται με τη χρήση νικοτίνης και ότι η πρόληψη πρέπει να ξεκινά πριν η δοκιμή μετατραπεί σε συνήθεια και η συνήθεια σε εξάρτηση.
Οι εκπρόσωποι του δικτύου τονίζουν ότι η πρόληψη δεν μπορεί να περιορίζεται σε ενημερωτικές δράσεις επετειακού χαρακτήρα. Αντίθετα, απαιτείται διαρκής παρουσία στα σχολεία, στις οικογένειες, στις διαδικτυακές πλατφόρμες και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, εκεί δηλαδή όπου διαμορφώνονται οι αντιλήψεις και οι συμπεριφορές των νέων.
Το κεντρικό μήνυμα της φετινής Παγκόσμιας Ημέρας κατά του Καπνίσματος είναι σαφές: η νικοτίνη δεν αποτελεί μόδα, το άτμισμα δεν είναι ακίνδυνο και η προστασία της νέας γενιάς προϋποθέτει έγκαιρη ενημέρωση, επιστημονική γνώση και ουσιαστική πρόληψη.
