Σύμφωνα με το CNBC, οι αρχές χαρακτηρίζουν τις περισσότερες από 20 απειλές ως κακόβουλες φάρσες, ενώ μέχρι στιγμής δεν έχει σημειωθεί καμία πραγματική επίθεση. Ωστόσο, τα περιστατικά αναδεικνύουν τις τεράστιες επιπτώσεις που μπορεί να έχει ακόμη και ένας ψευδής ισχυρισμός σε ένα ιδιαίτερα σύνθετο και αυστηρά προγραμματισμένο αεροπορικό δίκτυο.
«Πρόκειται πραγματικά για κάτι εξαιρετικό. Δεν έχω ξαναδεί κάτι τέτοιο σε ολόκληρη την επαγγελματική μου σταδιοδρομία», δήλωσε στο CNBC ο Wilfried Covent, επικεφαλής της εταιρείας συμβούλων ασφαλείας Covent Consulting, η οποία ειδικεύεται στον τομέα της αεροπορικής ασφάλειας.
«Είχαμε απειλές για βόμβες σε πτήσεις και αεροδρόμια, αλλά συνήθως επρόκειτο για ένα μεμονωμένο περιστατικό αντιγραφής, το πολύ ένα ή δύο. Αυτό που βλέπουμε τώρα είναι μια συστηματική επίθεση εναντίον αεροπορικών εταιρειών και αεροδρομίων».
Επιβατικό αεροσκάφος της LOT Polish Airlines απογειώνεται από τον διάδρομο του αεροδρομίου των Βρυξελλών, στις 5 Νοεμβρίου 2026, μετά τους ελέγχους ασφαλείας που ακολούθησαν την έκτακτη προσγείωσή του εξαιτίας απειλής για βόμβα.
Νέες απειλές και εκκενώσεις κτιρίων
Σε μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου που εστάλη την Παρασκευή σε ευρωπαϊκά μέσα ενημέρωσης, ο αποστολέας ισχυριζόταν ότι εκπροσωπούσε τον επικεφαλής της ομάδας που βρίσκεται πίσω από τις απειλές κατά αεροσκαφών. Στο ίδιο μήνυμα αναφερόταν επίσης ότι είχαν τοποθετηθεί βόμβες στα κτίρια των μέσων ενημέρωσης, γεγονός που οδήγησε στην εκκένωσή τους. Ωστόσο, δεν εντοπίστηκαν εκρηκτικοί μηχανισμοί σε κανένα από τα σημεία.
«Όσα συνέβησαν αυτή την εβδομάδα αποτελούν μόνο ένα μικρό μέρος όσων περιμένουν την Ευρώπη στο εγγύς μέλλον», ανέφερε το μήνυμα, σύμφωνα με το Reuters.
Το πρακτορείο ειδήσεων διευκρίνισε ότι δεν ήταν σε θέση να επιβεβαιώσει την ταυτότητα του αποστολέα, την προέλευση των ηλεκτρονικών μηνυμάτων ή εάν αυτά συνδέονται με τις απειλές κατά των πτήσεων.
Ο Covent εκτίμησε ότι οι «εγκληματίες» —οι οποίοι, σύμφωνα με αρκετούς αναλυτές ασφαλείας, ενδέχεται να είναι κρατικά υποστηριζόμενοι δρώντες που συνεργάζονται για να προκαλέσουν αναστάτωση στην καθημερινότητα των Ευρωπαίων, χωρίς ωστόσο να έχουν ταυτοποιηθεί— γνωρίζουν πολύ καλά ότι «το πιο ευάλωτο σημείο της αεροπορίας είναι η στοχοποίηση ενός αεροσκάφους εν πτήσει».
«Όταν υπάρχει απειλή σε ένα αεροδρόμιο ή μια γενική απειλή κατά αεροσκαφών, μπορεί να αξιολογηθεί η κατάσταση χωρίς να διακοπεί πλήρως η λειτουργία. Όταν, όμως, η απειλή αφορά συγκεκριμένο αριθμό πτήσης και το αεροσκάφος βρίσκεται ήδη στον αέρα, ενεργοποιούνται διεθνείς κανονισμοί που δεν επιτρέπουν να αγνοηθεί. Αυτό σημαίνει άμεση προσγείωση, εκκένωση και έρευνες από εξειδικευμένες δυνάμεις», εξήγησε.
«Στο πλαίσιο της αξιολόγησης μιας απειλής, δεν μπορείς να πεις ότι επειδή τις προηγούμενες 20 φορές επρόκειτο για φάρσα, το ίδιο ισχύει και αυτή τη φορά. Η ασφάλεια των επιβατών και του πληρώματος αποτελεί την απόλυτη προτεραιότητα. Και αυτό ακριβώς γνωρίζουν οι δράστες».
Συντονισμένη αντιμετώπιση
Η ευθύνη για τη διαχείριση τέτοιου είδους ψευδών απειλών κατανέμεται μεταξύ διαφορετικών φορέων, όπως ανέφεραν διεθνείς οργανισμοί στο CNBC.
Η αξιολόγηση των απειλών ασφαλείας και η εφαρμογή των απαραίτητων μέτρων προστασίας της αεροπορίας αποτελούν πρωτίστως αρμοδιότητα των εθνικών αρχών, οι οποίες συνεργάζονται με τους διαχειριστές αεροδρομίων, τις αεροπορικές εταιρείες και τις υπηρεσίες επιβολής του νόμου.
Στην αντιμετώπιση των περιστατικών συμμετέχει επίσης ο έλεγχος εναέριας κυκλοφορίας, ο οποίος αναζητά κατάλληλο αεροδρόμιο για την προσγείωση των αεροσκαφών.
Σε ευρύτερο επίπεδο, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Ασφάλειας της Αεροπορίας (EASA) και η Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας του Ηνωμένου Βασιλείου καθορίζουν τους κανόνες αεροπορικής ασφάλειας και τις διαδικασίες προετοιμασίας των πληρωμάτων για την αντιμετώπιση περιστατικών ασφαλείας. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συμμετέχει στη διαμόρφωση της πολιτικής αεροπορικής ασφάλειας και στον συντονισμό μεταξύ των κρατών-μελών.
Οι επιχειρησιακές αποφάσεις εξαρτώνται επίσης από το σημείο στο οποίο εκδηλώνεται η απειλή.
Ο Joji Waites, διευθυντής πτητικής ασφάλειας, πολιτικής και κανονιστικών θεμάτων στην Ένωση Πιλότων της British Air Line Pilots Association, ανέφερε ότι οι αρμόδιοι αξιολογητές των αεροπορικών εταιρειών κατατάσσουν τις απειλές σε τρεις κατηγορίες: κόκκινη, πορτοκαλί και πράσινη.
Ωστόσο, όταν ένα αεροσκάφος βρίσκεται ήδη στον αέρα, δεν θα μπορούσε ποτέ να δοθεί χαρακτηρισμός «πορτοκαλί».
Εφόσον οι αξιολογητές κρίνουν ότι μια απειλή είναι αξιόπιστη, ενημερώνεται το πλήρωμα και ο κυβερνήτης αναλαμβάνει τη λήψη των αποφάσεων για το αεροσκάφος, ακολουθώντας τις προβλεπόμενες διαδικασίες της εταιρείας.
Εάν το αεροσκάφος βρίσκεται στο έδαφος, μπορεί να απαιτηθεί εκκένωση. Εάν βρίσκεται στον αέρα, προτεραιότητα είναι να προσγειωθεί το συντομότερο δυνατόν και με απόλυτη ασφάλεια.
Το ντόμινο των επιπτώσεων στις αεροπορικές εταιρείες
Πέρα από τον φόβο και την αναστάτωση που προκαλούνται στους επιβάτες των συγκεκριμένων πτήσεων, κάθε εκτροπή αεροσκάφους μπορεί να επηρεάσει την επόμενη πτήση που είχε προγραμματιστεί να πραγματοποιήσει το ίδιο αεροπλάνο, το ωράριο εργασίας του πληρώματος, αλλά και τους επιβάτες που έχουν ανταποκρίσεις.
Οι επιπτώσεις σε ολόκληρο το αεροπορικό δίκτυο μπορεί να είναι σημαντικές.
Ο Philip Baum, επισκέπτης καθηγητής Αεροπορικής Ασφάλειας στο Πανεπιστήμιο του Κόβεντρι, δήλωσε στο Associated Press ότι μία και μόνο εκτροπή πτήσης μπορεί να κοστίσει σε μια αεροπορική εταιρεία έως και 250.000 δολάρια, εάν συνυπολογιστούν τα έξοδα αντικατάστασης πληρωμάτων, οι χαμένες ανταποκρίσεις και η αναστάτωση στο υπόλοιπο ημερήσιο πρόγραμμα πτήσεων.
«Οι εκτροπές πτήσεων που επιβάλλονται εξαιτίας αυτών των απειλών για βόμβες διαταράσσουν ένα σύστημα που έχει σχεδιαστεί ώστε να λειτουργεί με προβλεψιμότητα και αποτελεσματικότητα, αυξάνοντας παράλληλα τον φόρτο εργασίας των πιλότων, των ελεγκτών εναέριας κυκλοφορίας και των αεροδρομίων», δήλωσε εκπρόσωπος του EASA μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου.
«Όλο αυτό το προσωπικό έχει εκπαιδευτεί ώστε να αντιμετωπίζει τέτοιου είδους απρόβλεπτες εξελίξεις, επομένως ο άμεσος κίνδυνος για την ασφάλεια από μεμονωμένες ψευδείς απειλές είναι χαμηλός. Ωστόσο, ο αυξημένος αριθμός εκτροπών ασκεί πρόσθετη πίεση στο σύστημα».
Τι μπορεί να αλλάξει από εδώ και πέρα;
Οι εθνικές κυβερνήσεις αναμένεται ήδη να εξετάζουν τους κανονισμούς και τα θεσμικά πλαίσια που διέπουν τις αεροπορικές αρχές τους, ενώ θα ακολουθήσουν συζητήσεις σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο, δήλωσε τηλεφωνικά ο John Edwards, ανώτερος σύμβουλος της Gates Aviation στο Λονδίνο.
«Οι απειλές για βόμβες στην αεροπορία υπάρχουν εδώ και δεκαετίες. Αυτό που πρέπει να εξεταστεί τώρα είναι τι έχει αλλάξει. Γιατί υπήρξαν τόσο πολλές απειλές; Γιατί τόσες πολλές κρίθηκαν αρκετά αξιόπιστες ώστε να δικαιολογήσουν τη λήψη τόσο δραστικών μέτρων;»
«Υπάρχει μια σειρά ερωτημάτων στα οποία θα πρέπει να μπορέσουν να απαντήσουν σχετικά γρήγορα, προκειμένου να διαμορφώσουν μια γενική εικόνα για το επίπεδο αξιοπιστίας των απειλών. Εάν υπάρχει κάποιο νέο χαρακτηριστικό, κάθε περιστατικό αυτού του είδους ενεργοποιεί μια ευρεία διαδικασία συνεργασίας, ώστε να αποτραπεί η επανάληψή του στο μέλλον».
Θεωρητικά, πρόσθεσε, «η συντριπτική πλειονότητα των απειλών θα έπρεπε να μπορεί να αξιολογηθεί και να χαρακτηριστεί μη αξιόπιστη, με βάση τις συνήθεις διαδικασίες εκτίμησης κινδύνου και τα καθιερωμένα πρωτόκολλα».
Ωστόσο, ο Eric Schouten, πρώην αξιωματικός διασύνδεσης υπηρεσιών πληροφοριών της Ολλανδικής Υπηρεσίας Γενικών Πληροφοριών και Ασφάλειας (AIVD) και διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας συμβούλων ασφαλείας Dyami, εκτίμησε ότι οποιαδήποτε αλλαγή στους υφιστάμενους κανονισμούς και στις διαδικασίες θα απαιτήσει χρόνο.
Θα πρέπει, όπως είπε, να εξισορροπηθούν οι απόψεις και οι αρμοδιότητες των κρατών, των αεροδρομίων, των αρχών αεροπορικής ασφάλειας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ σημαντικό ρόλο θα διαδραματίσουν και οι γεωπολιτικές εξελίξεις.
«Υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να ακυρωθούν ή να εκτραπούν ακόμη περισσότερες πτήσεις. Είναι πιθανό οι επόμενοι στόχοι να είναι τα σιδηροδρομικά δίκτυα και οι αυτοκινητόδρομοι», προειδοποίησε.
«Ωστόσο, θα βρουν τον τρόπο να αντιμετωπίσουν την κατάσταση. Δεν είναι η πρώτη φορά που οι αεροπορικές εταιρείες καλούνται να διαχειριστούν ψευδείς απειλές, καθώς πάντα υπάρχουν και όσοι μιμούνται προηγούμενες ενέργειες».
Όπως πρόσθεσε, όποια μέτρα και αν αποφασιστούν για την αντιμετώπιση του φαινομένου, δεν πρόκειται να ανακοινωθούν δημόσια, καθώς κάτι τέτοιο θα μπορούσε να αποκαλύψει στους δράστες τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι μηχανισμοί ασφαλείας.
Από την πλευρά του, ο Wilfried Covent εκτίμησε ότι δεν πρόκειται να υπάρξουν άμεσες αλλαγές στα πρωτόκολλα αξιολόγησης των απειλών.
«Εάν αυτό συνεχιστεί για πάντα, κάποια στιγμή θα πρέπει να αλλάξει κάτι. Διαφορετικά, θα πρέπει να σταματήσουμε εντελώς να πετάμε», ανέφερε χαρακτηριστικά.
«Με βάση όσα έχουμε δει στο παρελθόν από άλλες μορφές απειλών, όσο περνά ο χρόνος, το είδος της επίθεσης μπορεί να αλλάξει και να μετατοπιστεί σε άλλους στόχους», συνέχισε, παραπέμποντας στο πρόσφατο κύμα κυβερνοεπιθέσεων που έχει πλήξει ψυγεία σε σούπερ μάρκετ και τράπεζες αίματος.
«Ως Ευρωπαίοι, πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι».
