Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιοποίησε η Ένωση Ευρωπαϊκών Εφοπλιστικών Ενώσεων (European Community Shipowners’ Associations – ECSA), ο προτεινόμενος ευρωπαϊκός μηχανισμός Sustainable Maritime Alternative Propulsion (SMAP), ο οποίος αποσκοπεί στη χρηματοδότηση της χρήσης καθαρότερων ναυτιλιακών καυσίμων και τεχνολογιών πρόωσης, θα πρέπει να διαθέτει τουλάχιστον 330 εκατομμύρια δικαιώματα εκπομπών, έναντι των 110 εκατομμυρίων που προβλέπει η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Η διαφορά είναι ουσιαστική, καθώς μεταφράζεται σε πρόσθετους πόρους δισεκατομμυρίων ευρώ για τη χρηματοδότηση επενδύσεων που θεωρούνται αναγκαίες προκειμένου η ναυτιλία να ανταποκριθεί στους ευρωπαϊκούς στόχους μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.
Η ECSA υπολογίζει ότι οι συνολικές χρηματοδοτικές ανάγκες ανέρχονται σε περίπου 30 δισ. ευρώ, ποσό που θα μπορούσε να περιορίσει το σημαντικό πρόσθετο κόστος που συνεπάγεται η μετάβαση από τα συμβατικά ναυτιλιακά καύσιμα σε εναλλακτικές μορφές ενέργειας.
Η ναυτιλία πληρώνει περισσότερα από όσα της αναλογούν
Στο επίκεντρο της επιχειρηματολογίας των Ευρωπαίων πλοιοκτητών βρίσκεται η κατανομή των εσόδων που εισπράττει η Ευρωπαϊκή Ένωση από τη δημοπράτηση δικαιωμάτων εκπομπών.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται η ECSA, οι θαλάσσιες μεταφορές αντιπροσωπεύουν περίπου το 10% των εκπομπών που καλύπτονται από το EU ETS, αλλά αγοράζουν σχεδόν το 20% των δικαιωμάτων που διατίθενται μέσω δημοπρασιών.
Η απόκλιση αυτή αποδίδεται, μεταξύ άλλων, στο γεγονός ότι η ναυτιλία, σε αντίθεση με ορισμένους βιομηχανικούς κλάδους, δεν λαμβάνει δωρεάν δικαιώματα εκπομπών από την ένταξή της στο σύστημα, το 2024.
Μάλιστα, μετά την ολοκλήρωση της μεταβατικής περιόδου, οι ναυτιλιακές εταιρείες υποχρεούνται να παραδίδουν δικαιώματα που καλύπτουν το 100% των εκπομπών τους οι οποίες εμπίπτουν στο ευρωπαϊκό σύστημα, αρχής γενομένης από τις εκπομπές του 2026.
Η ECSA εκτιμά ότι οι πλοιοκτήτες αγοράζουν περίπου 90 εκατομμύρια δικαιώματα ετησίως. Με υποθετική τιμή άνθρακα τα 100 ευρώ ανά δικαίωμα, η συνολική ετήσια επιβάρυνση θα μπορούσε να φθάσει τα 9 δισ. ευρώ. Πρόκειται για ενδεικτικό υπολογισμό και όχι για δεδομένο ετήσιο κόστος, καθώς η τελική επιβάρυνση εξαρτάται από τις τιμές των δικαιωμάτων και τις εκπομπές που υπάγονται στο σύστημα.
Ανεπαρκής η πρόταση της Κομισιόν
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει τη δημιουργία του μηχανισμού SMAP, μέσω του οποίου θα διατίθενται δικαιώματα εκπομπών για την αντιστάθμιση μέρους του πρόσθετου κόστους που αντιμετωπίζουν οι εταιρείες όταν χρησιμοποιούν επιλέξιμα καύσιμα χαμηλότερων εκπομπών και νέες τεχνολογίες πρόωσης.
Ωστόσο, σύμφωνα με την ECSA, τα 110 εκατομμύρια δικαιώματα που προβλέπονται για την περίοδο 2028–2040 επαρκούν για να καλύψουν μόλις το ένα τρίτο των εκτιμώμενων αναγκών του κλάδου.
Οι Ευρωπαίοι πλοιοκτήτες υποστηρίζουν ότι η χρηματοδότηση πρέπει να ανταποκρίνεται στο πραγματικό κόστος της ενεργειακής μετάβασης, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία οι εναλλακτικές μορφές καυσίμων παραμένουν σημαντικά ακριβότερες από τα συμβατικά ναυτιλιακά καύσιμα.
Παράλληλα, ζητούν να διευρυνθεί το πεδίο εφαρμογής του μηχανισμού, ώστε να περιλαμβάνει και επενδύσεις ενεργειακής αποδοτικότητας, πέραν της χρήσης εναλλακτικών καυσίμων και των νέων συστημάτων πρόωσης.
Η συγκεκριμένη διεύρυνση θεωρείται σημαντική, καθώς οι παρεμβάσεις για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των υφιστάμενων πλοίων μπορούν να συμβάλουν στη μείωση της κατανάλωσης καυσίμων και των εκπομπών, χωρίς να προϋποθέτουν την άμεση αντικατάσταση του στόλου.
Ο γενικός γραμματέας της ECSA, Σωτήρης Ράπτης, κάλεσε τους Ευρωπαίους νομοθέτες να αυξήσουν τα προβλεπόμενα δικαιώματα του μηχανισμού, προκειμένου να διαμορφωθεί ένα περισσότερο προβλέψιμο χρηματοδοτικό περιβάλλον για τις επενδύσεις σε καθαρότερες ναυτιλιακές τεχνολογίες.
Το διακύβευμα για την ανταγωνιστικότητα
Η παρέμβαση της ECSA πραγματοποιείται ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη η διαδικασία αναθεώρησης του EU ETS, με τις σχετικές προτάσεις να απαιτούν την έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Για τη ναυτιλιακή βιομηχανία, το ζήτημα δεν περιορίζεται στο ύψος των διαθέσιμων επιδοτήσεων. Συνδέεται με τον τρόπο με τον οποίο τα έσοδα από την τιμολόγηση των εκπομπών επιστρέφουν στον κλάδο που καλείται να χρηματοδοτήσει την ενεργειακή του μετάβαση.
Οι πλοιοκτήτες βρίσκονται αντιμέτωποι με μια διπλή οικονομική πίεση. Από τη μία πλευρά αυξάνεται το κόστος συμμόρφωσης με το ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας εκπομπών και από την άλλη απαιτούνται σημαντικά κεφάλαια για την ανανέωση του στόλου, την αναβάθμιση των υφιστάμενων πλοίων και την υιοθέτηση νέων τεχνολογιών.
Υπό αυτές τις συνθήκες, η διεκδίκηση των 330 εκατομμυρίων δικαιωμάτων αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής ναυτιλίας.
Το βασικό επιχείρημα της ECSA είναι ότι η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στην επιβολή πρόσθετων οικονομικών επιβαρύνσεων. Χρειάζεται παράλληλα ένας μηχανισμός ανακύκλωσης σημαντικού μέρους των εσόδων προς τη ναυτιλία, ώστε οι πόροι που καταβάλλονται για τις εκπομπές να χρηματοδοτούν ουσιαστικά τη μείωσή τους.
