Τα δε παραπάνω ποσοστά αναμένεται να επιδεινωθούν μια και έχει παρατηρηθεί ότι οι εταιρείες με αρνητικότερα οικονομικά αποτελέσματα δημοσιεύουν τους ισολογισμούς τους προς το τέλος της προθεσμίας (15/6/2010).
Το 2009 οι Ελληνικές επιχειρήσεις αναγκάσθηκαν να λειτουργήσουν σε ένα ιδιαίτερα δυσμενές οικονομικό περιβάλλον, ενώ η εγχώρια οικονομία συνολικά εμφάνισε σημαντική επιδείνωση με το ρυθμό μεταβολής του ΑΕΠ να διαμορφώνεται σε -2% (σε ετήσια βάση). Η κρίση της ελληνικής οικονομίας εξελίσσεται σε ένα διεθνές περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από υψηλή αβεβαιότητα παρά τις ενδείξεις ανάκαμψης που υπάρχουν, που όμως για την Ελληνική πραγματικότητα φαντάζουν ακόμη μακρινές. Σε αυτές τις συνθήκες είναι πράγματι ενδιαφέρον να δοθεί μια πρώτη εικόνα της πορείας των οικονομικών μεγεθών και αποτελεσμάτων των ελληνικών επιχειρήσεων, με βάση αντιπροσωπευτικό δείγμα εταιρειών που δημοσίευσαν ισολογισμό χρήσης 2009 μέχρι και την 10η Μαΐου 2010.
Από το σύνολο των 4.100 επιχειρήσεων εξαιρέθηκαν δύο (ΕΛΠΕ-ΔΕΗ), εξαιτίας των ακραίων τιμών που χαρακτηρίζουν τα αποτελέσματα τους, με συνέπεια να επηρεάζουν πολύ έντονα τα μεγέθη του συνολικού δείγματος και να αλλοιώνουν την πραγματική εικόνα που προκύπτει από το σύνολο των λοιπών επιχειρήσεων. Κατόπιν τούτου, το δείγμα της έρευνας περιλαμβάνει 4.098 επιχειρήσεις, εκ των οποίων οι 884 είναι βιομηχανικές, οι 1.126 εμπορικές, οι 262 εταιρείες του τεχνικού-κατασκευαστικού τομέα, οι 419 επιχειρήσεις του τουριστικού τομέα, καθώς και 1.407 επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών (πλην τραπεζών). Τα μεγέθη των επιχειρήσεων αυτών για το 2009 συγκρίνονται με τα αντίστοιχα μεγέθη των ίδιων ακριβώς επιχειρήσεων για το 2008.
Α. ΕΝΟΠΟΙΗΜΕΝΟΣ ΙΣΟΛΟΓΙΣΜΟΣ 4.098 ΕΤΑΙΡΕΙΩΝ
Η εικόνα που προκύπτει από τα ενοποιημένα αποτελέσματα χρήσεως των 4.098 επιχειρήσεων (ανεξαρτήτως τομέα δραστηριότητας) επιβεβαιώνει το γεγονός ότι ο ιδιωτικός τομέας επηρεάσθηκε έντονα από τη βαθιά και πολύπλευρη κρίση που πλήττει την οικονομία της χώρας και η οποία αποτυπώνεται στην έντονη υποχώρηση των βασικών οικονομικών μεγεθών της, αλλά και στα αποτελέσματα των επιχειρήσεων.
Από τα ενοποιημένα αποτελέσματα χρήσης των επιχειρήσεων αυτών φαίνεται ότι η υποχώρηση των πωλήσεων διαμορφώθηκε σε διψήφιο ποσοστό (μείωση κατά 10,3% - απώλεια εσόδων της τάξης των €7,2 δισ. για τις επιχειρήσεις του δείγματος). Σε αυτές τις συνθήκες, η σχετική συγκράτηση του κόστους που πέτυχαν (ως ένα βαθμό) οι επιχειρήσεις, είχε σαν αποτέλεσμα το μικτό κέρδος να μειωθεί με λιγότερο έντονο ρυθμό (-7,3%). Στο σημείο αυτό αξίζει να τονισθεί ότι η μεγάλη μείωση των χρηματοοικονομικών δαπανών κατά 25,8% (€454 εκ.), είχε σαφώς θετική επίδραση, εφόσον τα λειτουργικά αποτελέσματα περιορίσθηκαν μόνο κατά 8,8% ή €377,7 εκ. Από την άλλη πλευρά, η δραστική μείωση των μη λειτουργικών εσόδων των εταιρειών οδήγησε τελικά σε μείωση των προ φόρου κερδών κατά 24,1% (σχεδόν €1,1δισ.). Επισημαίνεται ακόμη ότι τα κέρδη EBITDA υποχώρησαν κατά 7% περίπου, ήτοι €7,08 δισ. το 2009, έναντι €7,62 δισ. το 2008.
Όσον αφορά στα στοιχεία Ενεργητικού και Παθητικού των επιχειρήσεων αυτών, κατ΄ αρχήν τα συνολικά κεφάλαια τους εμφανίζουν οριακή μόνο μεταβολή (0,1%), ωστόσο επισημαίνεται η μείωση της αξίας των συμμετοχών των εταιρειών (κατά 7% ή € 2,4 δισ.) και η ακόμη εντονότερη μείωση των διαθεσίμων τους (κατά 15,2% ή € 1,4 δισ.). Θετικό ωστόσο ήταν το γεγονός της αύξησης της αξίας των καθαρών παγίων (κατά 2,2 δισ.). Από την άλλη πλευρά, τα ίδια κεφάλαια υποχώρησαν (-1,5%) ενώ μικρή ποσοστιαία μείωση εμφανίζουν και οι μεσο-μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις (-0,9%), οι οποίες αναφέρονται κυρίως σε Τραπεζικό δανεισμό. Τέλος, υπήρξε αξιόλογη αύξηση (3,3% ή €1,1 δισ.) των βραχυπρόθεσμων υποχρεώσεων συνολικά.
Σχετικά με τους χρηματοοικονομικούς δείκτες, επισημαίνεται κατ΄ αρχήν η επιδείνωση της αποδοτικότητας ιδίων κεφαλαίων (σχεδόν κατά δύο ποσοστιαίες μονάδες) και η ελαφρά βελτίωση του περιθωρίου μικτού κέρδους, σε 24,6% το 2009 από 23,8% το 2008. Ακόμη, ο μέσος όρος προθεσμίας είσπραξης απαιτήσεων διευρύνθηκε λόγω της συγκράτησης της αγοράς σε 107 ημέρες (έναντι 94 ημερών το 2008) και παραμένει σημαντικά υψηλότερος του αντίστοιχου μέσου όρου εξόφλησης προμηθευτών, ο οποίος διαμορφώθηκε σε 80 ημέρες το 2009, γεγονός επιβαρυντικό για τη ρευστότητα των επιχειρήσεων.
Β. ΕΝΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ ΙΣΟΛΟΓΙΣΜΟΙ ΚΑΤΑ ΤΟΜΕΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ
1. Βιομηχανία
Ο τομέας της Βιομηχανίας επηρεάσθηκε σε υψηλότερο βαθμό από το αρνητικό κλίμα, σε σχέση με το σύνολο των εταιρειών. Οι 884 βιομηχανικές εταιρείες που δημοσίευσαν τον ισολογισμό τους μέχρι την 10η Μαΐου 2010, είδαν τις πωλήσεις τους να υποχωρούν κατά 18,7% (απώλεια εσόδων ύψους €4,2 δισ.), με συνέπεια ο τομέας αυτός να εμφανίζει τη μεγαλύτερη επιδείνωση συγκριτικά με τους υπολοίπους. Παράλληλα, οι Βιομηχανικές επιχειρήσεις δεν κατόρθωσαν να συγκρατήσουν και το κόστος τους, το οποίο διευρύνθηκε κατά 20,4%. Οι παραπάνω μεταβολές συνέβαλλαν αποφασιστικά στην επιδείνωση (-22%) του λειτουργικού αποτελέσματος, γεγονός που δεν μπόρεσε να ανακόψει ούτε η μείωση των χρηματοοικονομικών δαπανών κατά €100 εκ. Τελικά, τα προ φόρου κέρδη των βιομηχανικών εταιρειών υπέστησαν πτώση της τάξης του 40% (απώλειες κερδών ύψους €335 εκ.) το 2009. Αντίστοιχα, τα κέρδη EBITDA υποχώρησαν κατά 11,5% και διαμορφώθηκαν σε € 1,5 δισ. περίπου το 2009, έναντι αντίστοιχων €1,68 δισ. του προηγουμένου έτους.
Όσον αφορά την εξέλιξη ορισμένων βασικών μεγεθών του Ενεργητικού, παρατηρείται αξιόλογη αύξηση της αξίας των καθαρών παγίων (κατά 3,1% ή €590,5 εκ.), παράλληλα δε σημαντική μείωση της αποθεματοποίησης (-7,6%) το 2009. Αντίστοιχα στα στοιχεία του Παθητικού, διαπιστώνεται μείωση τόσο των ιδίων κεφαλαίων κατά 1,7% (€236εκ.) όσο και των μεσομακροπροθέσμων υποχρεώσεων (οι οποίες μειώθηκαν κατά €635 εκ. περίπου), ενώ σημειώνεται αύξηση κατά 12,5% (ή €1,1δισ.) των συνολικών βραχυπροθέσμων υποχρεώσεων, το μεγαλύτερο ποσοστό των οποίων αφορά βραχυπρόθεσμες οφειλές σε τράπεζες.
Σχετικά με τους χρηματοοικονομικούς δείκτες του τομέα της βιομηχανίας και δεδομένης της πτώσης των κερδών, διαπιστώνεται σημαντική μείωση της αποδοτικότητας των ιδίων κεφαλαίων (-38,9%), ενώ σημειώνεται μικρή βελτίωση του περιθωρίου μικτού κέρδους, σε 19,7% το 2009, γεγονός που οφείλεται σε καλύτερη διαχείριση του κόστους παραγωγής. Περαιτέρω, ο μέσος όρος προθεσμίας είσπραξης απαιτήσεων επιδεινώθηκε σε 111 ημέρες (έναντι 89 ημερών το 2008), ενώ παράλληλα ο αντίστοιχος μέσος όρος εξόφλησης προμηθευτών διαμορφώθηκε σε 78 ημέρες το 2009.
Η συμμετοχή των βιομηχανικών επιχειρήσεων στα μεγέθη του συνολικού δείγματος των 4.098 επιχειρήσεων ήταν:
- 29,3% στο συνολικό κύκλο εργασιών
- 14,7% στα κέρδη προ φόρου
- 21,0% στα κέρδη EBITDA
ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Στην ανωτέρω ανάλυση δεν περιλαμβάνεται η εταιρεία ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΠΕΤΡΕΛΑΙΑ Α.Ε., λόγω πολύ μεγάλης διαφοροποίησης των αποτελεσμάτων της, ήτοι πωλήσεις €6.173 εκ. το 2009, έναντι πωλήσεων €9.320 εκ. το 2008 και καθαρά κέρδη €219 εκ. το 2009, έναντι ζημιών €142 εκ. του 2008, που θα επηρέαζαν σημαντικά τα μεγέθη του κλάδου.
Εάν στο δείγμα των βιομηχανικών επιχειρήσεων συμπεριλαμβανόταν και η εταιρεία Ελληνικά Πετρέλαια Α.Ε., τότε το συνολικό καθαρό αποτέλεσμα του τομέα θα διαφοροποιείτο σημαντικά, καθώς θα είχαμε αύξηση των κερδών προ φόρου κατά 3,7% και των κερδών EBITDA κατά 3,9%.
2. Εμπόριο
Τα αποτελέσματα του τομέα του εμπορίου αντικατοπτρίζουν ευθέως το αρνητικό κλίμα που επεκράτησε στην αγορά το 2009, καθώς οι 1.126 εμπορικές επιχειρήσεις που δημοσίευσαν πρώτες τον ισολογισμό τους, ήλθαν αντιμέτωπες με σημαντική μείωση των πωλήσεων τους το 2009 (μείωση κατά 8,5% ή €2,1 δισ.). Ωστόσο οι εταιρείες κατάφεραν να διαχειρισθούν πιο αποτελεσματικά και να περιορίσουν σημαντικά το κόστος πωληθέντων, με αποτέλεσμα τα μικτά τους κέρδη να μειωθούν μόνο κατά 2,2%.
Παρόλα αυτά οι επιχειρήσεις αυτές δεν μπόρεσαν να μειώσουν τα υψηλά λειτουργικά τους έξοδα, γεγονός που έπαιξε καθοριστικό ρόλο, καθώς τα λειτουργικά αποτελέσματα μειώθηκαν με ρυθμό διπλάσιο εκείνου των πωλήσεων (-16,3%). Την εξέλιξη αυτή, δεν μπόρεσε να ανατρέψει ούτε η σημαντική μείωση των χρηματοοικονομικών δαπανών (-27,7%). Με βάση τα παραπάνω η κερδοφορία τους υπέστη απότομη πτώση (-37,4%), τα δε κέρδη (προ φόρου) μειώθηκαν κατά €296 εκ. Ακόμη και σε επίπεδο κερδών EBITDA οι απώλειες ήταν σημαντικές (-11,5%).
Όσον αφορά ορισμένα βασικά μεγέθη του Ενεργητικού, διαπιστώνεται ότι μειώθηκε η συνολική αποθεματοποίηση στον τομέα του εμπορίου κατά 5,6%, ενώ αντίθετα αυξήθηκαν οι απαιτήσεις και τα συνολικά διαθέσιμα των εταιρειών. Σχετικά με τα στοιχεία του Παθητικού, διαπιστώνεται αύξηση των μεσο-μακροπρόθεσμων υποχρεώσεων (δηλαδή κυρίως του σχετικού τραπεζικού δανεισμού) κατά 10,7% ή € 248,6 εκ., ενώ περιορίσθηκαν οι βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις προς τράπεζες. Ωστόσο, το σύνολο των βραχυπροθέσμων υποχρεώσεων αυξήθηκε κατά 3,4% (€303,5 εκ.)
Σχετικά με τους χρηματο-οικονομικούς δείκτες, εντυπωσιακή ήταν η μείωση που εμφάνισε η αποδοτικότητα των ιδίων κεφαλαίων η οποία συρρικνώθηκε, από 17,2% το 2008 σε 10,8% το 2009. Το περιθώριο μικτού κέρδους βελτιώθηκε κατά 1,5 ποσοστιαία μονάδα περίπου, σε 21,8% το 2009 (λόγω της προαναφερθείσας συγκράτησης του κόστους), ενώ μικρή επιδείνωση εμφάνισε ο δείκτης ξένων προς ίδια κεφάλαια. Ο μέσος όρος προθεσμίας είσπραξης απαιτήσεων επιδεινώθηκε σε 107 ημέρες (από 92 ημέρες το 2008), ενώ και η αντίστοιχη προθεσμία πληρωμής προμηθευτών αυξήθηκε και διαμορφώθηκε σε 81 ημέρες.
Η συμμετοχή των εμπορικών επιχειρήσεων στο σύνολο του δείγματος των 4.098 επιχειρήσεων ήταν:
- 36,0% στο συνολικό κύκλο εργασιών
- 14,4% κέρδη προ φόρου
- 16,5% στα κέρδη EBITDA
3. Τεχνικές Εταιρείες
Η μεγάλη υποχώρηση που χαρακτήρισε τον κατασκευαστικό κλάδο και το 2009 αντικατοπτρίζεται στα αποτελέσματα των 262 τεχνικών εταιρειών που δημοσίευσαν ισολογισμό μέχρι την 10η Μαίου 2010, των οποίων οι πωλήσεις μειώθηκαν κατά 10,9% (ή κατά €294,2 εκ.). Η μεταβολή αυτή οδήγησε σε ανάλογη μείωση και τα μικτά κέρδη, γεγονός καθοριστικό σε αυτή τη χρήση, δεδομένου ότι τα λειτουργικά έξοδα των επιχειρήσεων υπερκάλυψαν τα πραγματοποιηθέντα μικτά κέρδη κατά το 2009 και οδήγησαν σε εμφάνιση αρνητικών λειτουργικών αποτελεσμάτων (- €33,1 εκ.).Τα κέρδη EBITDA επίσης μειώθηκαν (-27,8%). Το τελικό αποτέλεσμα (προ φόρου) ήταν ήδη ζημιογόνο και το προηγούμενο έτος, ωστόσο οι ζημίες των εταιρειών του δείγματος υπερδιπλασιάσθηκαν κατά το 2009, ανερχόμενες πλέον σε €35,4 εκ.
Αναφορικά με τους χρηματοοικονομικούς δείκτες, οι επιχειρήσεις λειτούργησαν χωρίς ουσιαστική μεταβολή στο περιθώριο μικτού κέρδους, το οποίο ήταν και το χαμηλότερο σε σχέση με όλους τους άλλους τομείς δραστηριότητας και διαμορφώθηκε σε 9,9% το 2009. Επισημαίνεται η δυσμενής σχέση μεταξύ της προθεσμίας είσπραξης απαιτήσεων (277 ημέρες) και αντίστοιχης προθεσμίας εξόφλησης προμηθευτών (117 ημέρες), γεγονός που επιδρά αρνητικά στη ρευστότητα των επιχειρήσεων.
Η συμμετοχή των τεχνικών εταιρειών στο σύνολο του δείγματος των 4.098 επιχειρήσεων ήταν:
- 3,9% στο συνολικό κύκλο εργασιών
- 1,9% στα κέρδη EBITDA
4. Τουρισμός
Η αρνητική οικονομική συγκυρία έπληξε σημαντικά και τον τομέα του τουρισμού, όπως προκύπτει από τα αποτελέσματα των 419 τουριστικών εταιρειών. Οι επιχειρήσεις αυτές αντιμετώπισαν απώλεια εσόδων (μείωση πωλήσεων κατά 5,2%), ενώ πολύ μεγαλύτερη ήταν η μείωση των μικτών τους κερδών τα οποία υποχώρησαν κατά 19,4%, εξαιτίας της επιδείνωσης (κατά 3 σχεδόν ποσοστιαίες μονάδες) του περιθωρίου μικτού κέρδους το 2009. Φαίνεται δηλαδή ότι στα πλαίσια των πιέσεων που υφίστανται για χαμηλότερες τιμές, οι επιχειρήσεις αυτές οδηγήθηκαν σε συμπίεση των περιθωρίων τους, προκειμένου να αντιμετωπίσουν αφενός τις συνέπειες της κρίσης, αφετέρου τον οξύ διεθνή ανταγωνισμό. Οι μεταβολές αυτές ήταν καθοριστικές, δεδομένου ότι (παρά τη μείωση των χρηματοοικονομικών δαπανών και λειτουργικών εξόδων), προέκυψε δραστική μείωση του λειτουργικού αποτελέσματος (-74,9%) και μετατροπή του τελικού καθαρού αποτελέσματος του 2008 σε αρνητικό το 2009, με ζημίες ύψους €2,3 εκ. έναντι αντίστοιχων κερδών (προ φόρου) ύψους €16,3 εκ. του προηγουμένου έτους. Αντίστοιχα, τα κέρδη EBITDA υποχώρησαν κατά 16,5% το τελευταίο έτος.
Αναφορικά με τους χρηματοοικονομικούς δείκτες, χαρακτηριστική ήταν η μείωση του περιθωρίου μικτού κέρδους από 19,1% το 2008 σε 16,2% το 2009 και του περιθωρίου λειτουργικού κέρδους, από 2,2% σε 0,6% αντίστοιχα.
Οι τουριστικές επιχειρήσεις συμμετείχαν στο σύνολο του δείγματος των 4.098 επιχειρήσεων με:
- 1,6% στο συνολικό κύκλο εργασιών
- 2,1% στα κέρδη EBITDA
5. ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ
Τα ομαδοποιημένα αποτελέσματα χρήσης των εταιρειών παροχής υπηρεσιών δείχνουν μικρή μείωση του συνολικού κύκλου εργασιών (κατά 2,8%), η οποία όμως σε συνδυασμό με την οριακή αύξηση του κόστους πωληθέντων οδήγησε σε μεγαλύτερη ποσοστιαία μείωση του μικτού κέρδους (κατά 8,3% ή €585,1 εκ.). Ωστόσο, τα λειτουργικά αποτελέσματα περιορίστηκαν μόνο κατά 1,5% (€43,7 εκ.), γεγονός το οποίο αποδίδεται κυρίως στη μείωση των χρηματοοικονομικών δαπανών (κατά €237,1εκ.) και των λοιπών λειτουργικών εξόδων (κατά €579,9 εκ.).
Από την άλλη πλευρά, η δραστική μείωση των μη λειτουργικών εσόδων των εταιρειών κατά 43,1% (€503,9 εκ.) είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση των προ φόρου κερδών κατά 14,5% ή €421,7 εκ. Τα κέρδη EBITDA περιορίστηκαν μόνο κατά 2,5% το 2009.
Τα συνολικά κεφάλαια των εταιρειών αυτών εμφανίζουν πολύ μικρή μείωση (1,3%), ενώ σημαντική πτώση παρατηρείται στην αξία των συμμετοχών (κατά 10% ή €2,4 δισ.) και ακόμα μεγαλύτερη στα διαθέσιμα (κατά 20,8% ή €1,2 δισ.).
Τα ίδια κεφάλαια υποχώρησαν κατά 1,8%. Αύξηση της τάξης του 2% (€281,2 εκ.) παρουσίασαν οι μεσο-μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις, ενώ οι βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις μειώθηκαν κατά 4,9% (€551,3 εκ.).
Τέλος, σχετικά με τους χρηματοοικονομικούς δείκτες, τονίζεται η ελαφρά μείωση της αποδοτικότητας ιδίων κεφαλαίων (κατά 1 περίπου ποσοστιαία μονάδα), καθώς και η μείωση του περιθωρίου μικτού κέρδους, από 37,4% το 2008 σε 35,2% το 2009.
Ο μέσος όρος προθεσμίας είσπραξης απαιτήσεων δεν παρουσίασε αξιόλογη μεταβολή, ενώ επιδείνωση εμφάνισε ο αντίστοιχος δείκτης εξόφλησης προμηθευτών & πιστωτών. Η αναφερόμενη σχέση για το 2009 δεν επιδρά θετικά στη ρευστότητα των επιχειρήσεων του δείγματος.
ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Στην ανωτέρω ανάλυση δεν περιλαμβάνεται η εταιρεία ΔΕΗ ΑΕ (ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ ΑΕ), λόγω πολύ μεγάλης διαφοροποίησης των αποτελεσμάτων της, ήτοι πωλήσεις €6.017 εκ. το 2009, έναντι πωλήσεων €5.802 εκ. το 2008 και καθαρά κέρδη €989 εκ. το 2009, έναντι ζημιών €327 εκ. το 2008, που θα επηρέαζαν σημαντικά τα μεγέθη του συγκεκριμένου τομέα.
Εάν στο δείγμα των επιχειρήσεων συμπεριληφθεί και η αναφερόμενη επιχείρηση, τότε το συνολικό καθαρό αποτέλεσμα διαφοροποιείται σημαντικά, καθώς θα είχαμε αύξηση των κερδών προ φόρου κατά 34,8% και των κερδών EBITDA κατά 26,6%.