Οι πιέσεις στο κόστος παραγωγής, η ενεργειακή επιβάρυνση και οι ανατιμήσεις σε εισαγόμενες πρώτες ύλες εξακολουθούν να διαμορφώνουν ένα δύσκολο περιβάλλον για την αγορά, με τις επιπτώσεις να περνούν, με διαφορετική ένταση και χρονική καθυστέρηση, στην εφοδιαστική αλυσίδα και τελικά στις τιμές που πληρώνουν οι καταναλωτές. Την ίδια στιγμή, η αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών παραμένει υπό πίεση, καθώς οι προσδοκίες για νέες αυξήσεις περιορίζουν την πρόθεση για σημαντικές δαπάνες.
Ενδεικτικά είναι τα ευρήματα της τελευταίας έρευνας οικονομικού κλίματος του ΙΟΒΕ. Τον Οκτώβριο, το 68% των νοικοκυριών εκτιμούσε ότι οι τιμές θα συνεχίσουν να αυξάνονται με τον ίδιο ή ταχύτερο ρυθμό. Παράλληλα, το 52% δήλωνε ότι σχεδιάζει να πραγματοποιήσει λιγότερες ή πολύ λιγότερες σημαντικές αγορές κατά τους επόμενους δώδεκα μήνες, ποσοστό αυξημένο από το 46% του Σεπτεμβρίου. Τα στοιχεία αποτυπώνουν τη συγκρατημένη καταναλωτική διάθεση και την προσπάθεια των νοικοκυριών να προσαρμόσουν τις δαπάνες τους στις αυξημένες οικονομικές υποχρεώσεις.
Ενεργειακό κόστος και εισαγωγές τροφοδοτούν τις πιέσεις
Σημαντικές πιέσεις εξακολουθούν να καταγράφονται στο κόστος που αντιμετωπίζει η βιομηχανία. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, ο γενικός δείκτης τιμών παραγωγού στη βιομηχανία αυξήθηκε τον Σεπτέμβριο κατά 20,4% σε ετήσια βάση, ενώ σε μηνιαία βάση η άνοδος διαμορφώθηκε στο 5,1%.
Η ενέργεια αποτελεί τον βασικό παράγοντα πίσω από την επιτάχυνση των τιμών. Χαρακτηριστική είναι η αύξηση κατά 81,7% στις τιμές παραγωγού των προϊόντων διύλισης πετρελαίου στην εγχώρια αγορά. Η συνολική άνοδος των τιμών παραγωγού στην εσωτερική αγορά διαμορφώθηκε στο 13,2%, ενώ στην εξωτερική αγορά έφθασε το 38,3%.
Αντίστοιχη εικόνα καταγράφεται και στις τιμές εισαγωγών. Με βάση τα στοιχεία του Δελτίου Εξελίξεων στη Βιομηχανία, η ετήσια αύξησή τους επιταχύνθηκε τον Σεπτέμβριο στο 18,5%, από 13,5% τον Αύγουστο. Στην Ευρωζώνη η αντίστοιχη μεταβολή ήταν μικρότερη, στο 10,2%, έναντι 8% τον προηγούμενο μήνα. Ωστόσο, εάν εξαιρεθούν οι κλάδοι της ενέργειας, η αύξηση των τιμών εισαγωγών περιορίζεται στο 2,3% στην Ελλάδα, ενώ στην Ευρωζώνη φθάνει το 4,7%.
Η διαφοροποίηση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για την αποτίμηση των πληθωριστικών πιέσεων. Η άνοδος των βιομηχανικών τιμών παραγωγού δεν μεταφέρεται αυτομάτως και στον ίδιο βαθμό στις τελικές τιμές καταναλωτή, καθώς ένα σημαντικό μέρος αφορά εξαγωγικές δραστηριότητες και κλάδους με διαφορετική συμμετοχή στην εγχώρια κατανάλωση.
Ωστόσο, το ενεργειακό κόστος έχει ευρύτερη επίδραση στην οικονομία. Μεταφορές, συσκευασία, παραγωγή και διανομή αποτελούν κρίκους της εφοδιαστικής αλυσίδας που επιβαρύνονται από τις αυξήσεις, δημιουργώντας πρόσθετες πιέσεις για τις επιχειρήσεις. Το κατά πόσο αυτές θα μετακυλιστούν στις τελικές τιμές εξαρτάται από το ύψος της επιβάρυνσης, τους όρους προμήθειας, τον ανταγωνισμό και τη δυνατότητα απορρόφησης μέρους του κόστους από τις ίδιες τις επιχειρήσεις.
Στο ίδιο πλαίσιο, η χονδρεμπορική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας εξακολουθεί να αποτελεί κρίσιμο παράγοντα. Τον Σεπτέμβριο η μέση τιμή ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα διαμορφώθηκε στα 157,72 ευρώ ανά μεγαβατώρα, αυξημένη κατά 19,5% σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα και κατά 63,8% σε ετήσια βάση. Παράλληλα, τον Οκτώβριο η μέση τιμή των δικαιωμάτων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα αυξήθηκε κατά 1% σε μηνιαία βάση, στα 85,72 ευρώ ανά τόνο.
Ψηφιακός έλεγχος από τον παραγωγό έως το ράφι
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το υπουργείο Ανάπτυξης σχεδιάζει την ενίσχυση των ελέγχων στην αγορά, με στόχο όχι μόνο τον εντοπισμό φαινομένων αισχροκέρδειας, αλλά και την αντιμετώπιση των παράνομων ελληνοποιήσεων.
Όπως ανέφερε την Πέμπτη 19/11 ο υφυπουργός Ανάπτυξης, Βασίλης Σπανάκης, το επόμενο διάστημα προγραμματίζονται νέες, στοχευμένες παρεμβάσεις, με τη συμμετοχή και άλλων υπουργείων, ώστε να αντιμετωπιστούν συνολικά τα προβλήματα που καταγράφονται στην αγορά. Ιδιαίτερη έμφαση αναμένεται να δοθεί στις περιπτώσεις εισαγόμενων προϊόντων που διατίθενται ως ελληνικά, πρακτική που δημιουργεί συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού και παραπλάνησης των καταναλωτών.
Κομβικό ρόλο στον σχεδιασμό αναμένεται να έχει η ηλεκτρονική τιμολόγηση, καθώς θα επιτρέπει την καλύτερη παρακολούθηση της διαδρομής των προϊόντων από τον παραγωγό μέχρι το σημείο πώλησης. Μέσω της καταγραφής των συναλλαγών θα μπορεί να εντοπίζονται ευκολότερα η διαμόρφωση των τιμών σε κάθε στάδιο της εμπορικής αλυσίδας και οι μεγάλες αποκλίσεις μεταξύ της τιμής παραγωγού και της τελικής τιμής στο ράφι.
Για την παρακολούθηση των εξελίξεων έχει ήδη συγκροτηθεί στο υπουργείο επιστημονική ομάδα, η οποία εξετάζει καθημερινά τα διαθέσιμα στοιχεία τιμών, προκειμένου να εντοπίζονται οι περιπτώσεις που χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης. Η ηλεκτρονική τιμολόγηση εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο ψηφιακής εποπτείας των συναλλαγών, με την ΑΑΔΕ να έχει καθορίσει το χρονοδιάγραμμα για την υποχρεωτική εφαρμογή της.
Από την πλευρά του, ο υφυπουργός υπογράμμισε ότι είναι απαραίτητος ο διαχωρισμός των αυξήσεων που προκύπτουν από το πραγματικό λειτουργικό κόστος των επιχειρήσεων από εκείνες που συνδέονται με φαινόμενα αισχροκέρδειας. Παράλληλα, προανήγγειλε πρόσθετες πρωτοβουλίες και διάλογο με τους φορείς της αγοράς.
Στοίχημα η μείωση του ΦΠΑ να φτάσει στον καταναλωτή
Παράλληλα με την εντατικοποίηση της εποπτείας, το υπουργείο Ανάπτυξης επιχειρεί να διασφαλίσει ότι οι φορολογικές παρεμβάσεις θα έχουν πραγματικό αντίκτυπο στις τιμές λιανικής.
Στο πλαίσιο αυτό πραγματοποιήθηκε σύσκεψη υπό τον υπουργό Ανάπτυξης, Τάκη Θεοδωρικάκο, με εκπροσώπους των τεσσάρων μεγαλύτερων επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στην αγορά προϊόντων προσωπικής υγιεινής. Στη συνάντηση συμμετείχε και η διοικήτρια της Ανεξάρτητης Αρχής Ελέγχου της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή, Δέσποινα Τσαγγάρη.
Αντικείμενο της συζήτησης ήταν η πλήρης μετακύλιση της μείωσης του ΦΠΑ στις τελικές τιμές των προϊόντων περιόδου και των πανών ακράτειας ενηλίκων. Ειδικότερα, προβλέπεται η μείωση του συντελεστή από 24% σε 13%, με έναρξη εφαρμογής την 1η Ιανουαρίου 2027. Η συγκεκριμένη αλλαγή εκτιμάται ότι μπορεί να οδηγήσει σε μείωση των τελικών τιμών κατά περίπου 9%.
Ο υπουργός Ανάπτυξης επισήμανε ότι η πρωτοβουλία αποτελεί ευκαιρία για τις επιχειρήσεις να αποδείξουν έμπρακτα την κοινωνική τους ευθύνη, συμβάλλοντας στην αποκλιμάκωση του κόστους βασικών αγαθών και στην ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος των ελληνικών νοικοκυριών.





