Ο κ. Παπασταύρου επεσήμανε και τη σημασία της περιφερειακής συνεργασίας, ενώ σε ό,τι αφορά το ενεργειακό χάσμα μεταξύ των χωρών της ΕΕ, ο Έλληνας υπουργός σημείωσε ότι είναι ένα στοιχείο που αναγνωρίστηκε κατά την πρόσφατη συνάντηση των υπουργών Ενέργειας της περιοχής. «Ευτυχώς η Κομισιόν αντέδρασε στις ανησυχίες που εκφράστηκαν. Έχει διαμορφώσει μια task force, η οποία θα ασχοληθεί με το θέμα τις επόμενες μέρες. Θα δούμε εκεί πώς μπορούμε να βελτιώσουμε την απόδοση της συνεργασίας και πώς μπορεί αυτός ο αλγόριθμος, ο οποίος είναι και η βάση της τιμολόγησης, να βελτιωθεί».
Γιώργος Παπαναστασίου, Υπουργός Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας της Κύπρου
Τις σύνθετες γεωπολιτικές προκλήσεις της Ανατολικής Μεσογείου, εν μέσω πολέμων και εντάσεων στην περιοχή ανέδειξε ο υπουργός Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας της Κύπρου Γιώργος Παπαναστασίου. Όπως τόνισε, η γεωπολιτική συνδέεται άμεσα με την ενέργεια, η οποία πλέον –όπως είπε– αντικαθιστά το νερό ως βασικό γεωπολιτικό εργαλείο. «Όταν λοιπόν υπάρχει αναταραχή κάπου στον κόσμο, καταλαβαίνουμε ότι αμέσως αυτό επηρεάζει το κόστος ενέργειας», τόνισε.
Αναφερόμενος στην Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία (Green Deal), εξέφρασε επιφυλάξεις για τον ρυθμό της μετάβασης, σημειώνοντας ότι η τεχνολογία δεν υποστηρίζει ακόμη πλήρως τους στόχους της, ενώ υπογράμμισε την ανάγκη για διαφοροποίηση ενεργειακών πηγών, δεδομένης της απεξάρτησης από τη Ρωσία. «Η Κύπρος, με τη στρατηγική της θέση ανάμεσα σε Ευρώπη, Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική, αποτελεί ενεργειακή πύλη της περιοχής», πρόσθεσε. Τέλος, ο κ. Παπαναστασίου επεσήμανε την προοπτική της Κύπρου ως κρίσιμου κόμβου ενεργειακής διασύνδεσης, αναφέροντας τη συνεργασία με τον ΑΔΜΗΕ ως παράδειγμα των ενεργειών προς αυτήν την κατεύθυνση.
Dorin Junghietu, Υπουργός Ενέργειας της Μολδαβίας
Τις ριζικές μεταρρυθμίσεις που προωθεί η Μολδαβία στον ενεργειακό τομέα παρουσίασε από το βήμα του Economist o υπουργός Ενέργειας της χώρας Dorin Junghietu, χαρακτηρίζοντάς τη μάλιστα ως «τον καλύτερο μαθητή της τάξης». Σύμφωνα με τον κ. Junghietu, το 2025 η Μολδαβία υιοθέτησε νέο νομοσχέδιο για την ηλεκτρική ενέργεια, ενισχύοντας το ρυθμιστικό πλαίσιο και προωθώντας τη φιλελευθεροποίηση της αγοράς. Στόχος είναι η πλήρης σύζευξη με την αγορά ενέργειας της ΕΕ μέχρι το 2027, όπως σημείωσε.
Παράλληλα, όπως είπε ο Μολδαβός υπουργός, η χώρα σε στενή συνεργασία με την ενεργειακή κοινότητα και την ΕΕ, προχωρά στον διαχωρισμό του συστήματος φυσικού αερίου, ευθυγραμμιζόμενη με το Τρίτο Ενεργειακό Πακέτο, ενώ πρωτοστατεί στον Νότιο Διάδρομο, καθιστώντας τον βιώσιμο και οικονομικά αποδοτικό. Σε ό,τι αφορά τις ΑΠΕ, ο κ.Junghietu επεσήμανε ότι ολοκληρώθηκε επιτυχώς η πρώτη δημοπρασία 165MW, ενώ τον Σεπτέμβριο έπεται νέα για 170MW αιολικής ενέργειας με αποθήκευση. Παράλληλα, προετοιμάζεται δημοπρασία για 170MW εξισορρόπησης, ενώ συνεχίζονται τα έργα διασύνδεσης με Ρουμανία, εξασφαλίζοντας ενεργειακή ασφάλεια και επάρκεια, ανέφερε μεταξύ άλλων.
Orkhan Zeynalov, Υφυπουργός Ενέργειας του Αζερμπαϊτζάν
Τον στρατηγικό ρόλο της χώρας του στην ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης, υπογραμμίζοντας ότι το 2024 το Αζερμπαϊτζάν παρήγαγε 50 bcm φυσικού αερίου, εκ των οποίων πάνω από 13 bcm εξήχθησαν στην ΕΕ – αύξηση 45% σε σχέση με το 2021, παρουσίασε ο υφυπουργός Ενέργειας της χώρας Orkhan Zeynalov.
Στο πλαίσιο αυτό, πρόσθεσε, αναμένονται επιπλέον 8 bcm από νέα κοιτάσματα και 1,5 bcm από άλλες πηγές μέχρι το 2030. Ωστόσο, όπως ανέφερε ο κ. Zeynalov, ο Νότιος Διάδρομος έχει φτάσει στο όριο δυναμικότητας, απαιτώντας επενδύσεις 8-9 δισ. ευρώ και μακροπρόθεσμες δεσμεύσεις από την ΕΕ, τόσο οικονομικές όσο και ρυθμιστικές.
Το Αζερμπαϊτζάν, σύμφωνα με τον ίδιο, επενδύει δυναμικά στην ενεργειακή μετάβαση, με 2 GW ΑΠΕ ήδη συμβασιοποιημένα και προσδοκώμενες επενδύσεις 3 δισ. ευρώ από Κίνα και Μέση Ανατολή. Σημαντικό είναι επίσης και το γεγονός των διασυνδέσεων, με τον κ. Zeynalov να κάνει αναφορά και στους περιφερειακούς διαδρόμους –συμπεριλαμβανομένων της Κασπίας, της Κεντρικής Ασίας και του project της Μαύρης Θάλασσας– με σκοπό τη διασύνδεση της περιοχής με την Ευρώπη. Όπως είπε ο υφυπουργός, ο συντονισμός τεχνικών και εμπορικών προϋποθέσεων θα καθορίσει την επιτυχία τους.
Iva Petrova, Υφυπουργός Ενέργειας της Βουλγαρίας
Tην ανάγκη για ασφαλή και προσιτή ενέργεια τόνισε η υφυπουργός Ενέργειας της Βουλγαρίας Iva Petrova, υπογραμμίζοντας πως αυτό απαιτεί κοινό όραμα και στρατηγική με συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Οπως ανέφερε χαρακτηριστικά, η Βουλγαρία, συνεπής στη στρατηγική διαφοροποίησης της ενέργειας, συμμετέχει ενεργά στον Νότιο Διάδρομο φυσικού αερίου, ενισχύοντας την ενεργειακή ασφάλεια της περιοχής. «Η χώρα διαθέτει ένα από τα πιο διασυνδεδεμένα δίκτυα μεταφοράς ενέργειας και συνεργάζεται με γειτονικές χώρες για την ενίσχυσή του», πρόσθεσε. Παράλληλα, σύμφωνα με την ίδια, αναπτύσσονται πράσινοι διάδρομοι ενέργειας από την Κασπία και τη Βόρεια Αφρική προς την Ευρώπη, με τη Βουλγαρία να στοχεύει να λειτουργεί και ως εξισορροπητική δύναμη, αξιοποιώντας –μεταξύ άλλων– υδροηλεκτρικά εργοστάσια 7 GW και μονάδες αποθήκευσης. «Η περιφερειακή συνεργασία επεκτείνεται πέρα από τις υποδομές, περιλαμβάνοντας νέες μορφές χρηματοδότησης και ανταλλαγής τεχνογνωσίας. Η Βουλγαρία ηγείται πρωτοβουλιών διασύνδεσης και διαλόγου για ένα ενιαίο, ανθεκτικό ενεργειακό μέλλον», επεσήμανε.
Τζέφρι Πάιατ, τέως Υφυπουργός Ενέργειας, Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ, πρώην Αμερικανός πρέσβης στην Ελλάδα
Για τη μεγάλη πρόοδο που έχει επιτύχει η Ελλάδα τα τελευταία χρόνια έκανε λόγο ο τ. υφυπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ και πρώην Αμερικανός πρέσβης στην Ελλάδα Τζέφρι Πάιατ, αναφερόμενος στη στρατηγική σημασία της χώρας στον ενεργειακό χάρτη. Μάλιστα, έκανε λόγο ότι από την εποχή του ως πρέσβης έγιναν πολλά βήματα, ενώ εξήρε τη σημασία υποδομών όπως ο IGB, η Ρεβυθούσα, ο νέος σταθμός LNG Αλεξανδρούπολης και ο διασυνδετήριος αγωγός με τη Βόρεια Μακεδονία. Σε επιμέρους στοιχεία, ο κ. Πάιατ υπογράμμισε ότι από τα 6-7 bcm εισαγωγών φυσικού αερίου το 2020, η Ελλάδα σήμερα διαχειρίζεται 17 bcm, με τα 11 να εξάγονται προς γειτονικές χώρες, ενισχύοντας την ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια. Ταυτόχρονα, τόνισε ότι οι ΗΠΑ, ως ο μεγαλύτερος παραγωγός LNG παγκοσμίως, θα διπλασιάσουν την παραγωγή τους έως το 2030, με το 70% ήδη να διοχετεύεται στην Ευρώπη. «Η σημασία των διασυνδέσεων ενέργειας –φυσικού αερίου και ηλεκτρικής– είναι κομβική, με παραδείγματα από τη Μέση Ανατολή να δείχνουν ότι φθηνότερη ενέργεια είναι εφικτή», σημείωσε και πρόσθεσε ότι η Ελλάδα βρίσκεται στο κέντρο αυτών των εξελίξεων.
Osama Mobarez, Γενικός Γραμματέας, Φόρουμ Φυσικού Αερίου της Ανατολικής Μεσογείου (EMGF)
Μήνυμα ότι η Ελλάδα μπορεί να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην περιφερειακή ενεργειακή ασφάλεια και συνεργασία ως στρατηγικός κόμβος στην Ανατολική Μεσόγειο, έστειλε ο γενικός γραμματέας του Φόρουμ Φυσικού Αερίου της Ανατολικής Μεσογείου (EMGF) Osama Mobarez, επισημαίνοντας ότι μέσω των διασυνδετήριων αγωγών και των αξιόπιστων υποδομών, διευκολύνεται η ροή φυσικού αερίου προς την ευρύτερη περιοχή. Ο κ. Mobarez υπογράμμισε τη σημασία του EMGF, το οποίο –όπως είπε– ενώνει κυβερνήσεις, εταιρείες και ρυθμιστικές αρχές, προκειμένου να υλοποιηθούν ενοποιημένα έργα που αντιμετωπίζουν γεωπολιτικές προκλήσεις. Το μοντέλο συνεργασίας του EMGF, σύμφωνα με τον ίδιο, αποτελεί θετικό παράδειγμα που μπορεί να εφαρμοστεί και σε άλλες περιοχές της Μεσογείου. Ο κ. Mobarez αναφέρθηκε επίσης στις συμφωνίες μεταξύ Αιγύπτου και Κύπρου που ενισχύουν την αξιοποίηση κοιτασμάτων αερίου, δίνοντας ώθηση σε επενδύσεις και ενεργειακή παραγωγή. Σε αυτό το πλαίσιο, πρόσθεσε, τμήμα του κυπριακού φυσικού αερίου θα μεταφέρεται μέσω της Ελλάδας για επαναεριοποίηση και διανομή.
Dan Stratan, Διευθύνων Σύμβουλος και Ιδρυτής, RCI Holding, Ρουμανία
Η Ρουμανία είναι έτοιμη να πετύχει τους στόχους της ενεργειακής μετάβασης, σύμφωνα με τον Dan Stratan, διευθύνοντα σύμβουλο και ιδρυτής της RCI Holding Ρουμανίας. Ειδικότερα, αναφέρθηκε στις ΑΠΕ και στα έργα αποθήκευσης ενέργειας, συμπεριλαμβανομένων φωτοβολταϊκών και αιολικών project καθώς και αιολικών πάρκων που προωθεί η χώρα στη Μαύρη Θάλασσα. Όπως πρόσθεσε, υπάρχουν προκλήσεις αναφορικά με τους στόχους της απανθρακοποίησης, την ενοποίηση των δικτύων και τον εκσυγχρονισμό τους. Η Ρουμανία, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι επικεντρωμένη στην υποστήριξη του ενεργειακού εφοδιασμού της Ευρώπης, ως μια από τις λίγες χώρες της ΕΕ με εγχώρια κοιτάσματα φυσικού αερίου. Σημεία προσοχής κατά την άποψή του είναι η έλλειψη ανθρωπίνων πόρων και τα κεφάλαια που απαιτούνται, ενώ ειδικά για τα διασυνοριακά έργα πρότεινε να περάσουμε από τις πολιτικές στην πράξη.
Ανδρέας Σιάμισιης, Διευθύνων Σύμβουλος, HELLENiQ ENERGY
Eνώ είμαστε φιλόδοξοι ως προς τους τελικούς στόχους της ενεργειακής μετάβασης, αδυνατούμε να σχεδιάσουμε τη μετάβαση από το σημείο εκκίνησης της κάθε χώρας, παρατήρησε ο διευθύνων σύμβουλος της HELLENiQ ENERGY Ανδρέα Σιάμισιη, εξηγώντας ότι η ενεργειακή μετάβαση μπήκε κάτω από την ομπρέλα του κλίματος, παραβλέποντας όμως θέματα όπως ο ανταγωνισμός, χωρίς δηλαδή να υπάρχει ολιστικός σχεδιασμός. Σημείωσε ενδεικτικά ότι το 60% της ενέργειας σήμερα καλύπτεται ακόμη από υδρογονάνθρακες και αναφερόμενος ειδικότερα στις δράσεις σε περιφερειακό επίπεδο σημείωσε ότι πρέπει να κάνουμε περισσότερα. Ερωτηθείς σχετικά με το θέμα της χρηματοδότησης, ο κ. Σιάμισιης εξήγησε ότι κάθε φορέας χρηματοδότησης –ταμεία χρηματοδότησης υποδομών, βιομηχανία, funds κ.ο.κ.– εκπέμπει διαφορετικά «σήματα» και συνδέεται με συγκεκριμένους τομείς, προσθέτοντας ότι αυτό που χρειάζεται είναι να διασφαλιστεί ότι η Ευρώπη και κάθε χώρα θα εκπέμπουν συνολικά το σωστό μήνυμα.
Fabrizio Mattana, Διευθύνων Σύμβουλος, IGI Poseidon
Αν θέλουμε να επιτύχουμε ουδετερότητα άνθρακα, πρέπει να επιτύχουμε ουδετερότητα σε επίπεδο τεχνολογιών, σύμφωνα με τον διευθύνοντα σύμβουλο της IGI Poseidon Fabrizio Mattana. Αναφέρθηκε στην περίοδο γεωπολιτικής αστάθειας που βιώνουμε, με συνέπειες στο ενεργειακό σύστημα. Σε αυτό το περιβάλλον είναι αναγκαίες οι συνεργασίες, οι οποίες όμως πρέπει να είναι προετοιμασμένες πριν την έκτακτη ανάγκη, όπως πρόσθεσε. Ο τρόπος για την προετοιμασία των συνεργασιών, σύμφωνα με τον κ. Mattana, περνά μέσα από τις υποδομές, οι οποίες απαιτούν χρόνο, ενώ είναι εντάσεως κεφαλαίου με στοιχεία πολυπλοκότητας. Έμφαση έδωσε στη συνεργασία ιδιωτικού και δημόσιου τομέα για να μειωθεί το ρίσκο και να υπάρξει εγγύηση της βιωσιμότητας. Στο πλαίσιο αυτό, όπως εξήγησε, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει σημαντικό ρόλο να διαδραματίσει, με πιο ρεαλιστική προσέγγιση στην ενεργειακή μετάβαση, κάτι που θα βοηθήσει να περάσουμε από τους φιλόδοξους στόχους σε μια ουσιαστική μετάβαση με ασφάλεια και προσιτές τιμές. Τέλος, σημείωσε ότι το φυσικό αέριο θα έχει μεγαλύτερο χρονικό πλαίσιο χρήσης στο νέο περιβάλλον, ενώ έκανε ειδική αναφορά στην τεράστια ευκαιρία του East Med για την ασφάλεια εφοδιασμού στην Ανατολική Μεσόγειο, με κομβικής σημασίας για τον ενεργειακό διάδρομο ένα σύστημα υποδομών για μεταφορά ενέργειας που θα συνδέει την Ευρώπη με τη λεκάνη της Μεσογείου.
Maria Rita Galli, Διευθύνουσα Σύμβουλος, ΔΕΣΦΑ
Την πρόοδο που έχει γίνει στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια, με ενδεικτική την αύξηση της χωρητικότητας των υποδομών και των εξαγωγών φυσικού αερίου πάνω από τα 8 δισ. κυβικά μέτρα ανέδειξε η διευθύνουσα σύμβουλος του ΔΕΣΦΑ Maria Rita Galli. Όπως ανέφερε μεταξύ άλλων, το 2022 έγινε το πρώτο Μνημόνιο Συνεργασίας με τη Βόρεια Μακεδονία για διασύνδεση με την Ελλάδα. Υπενθύμισε επίσης ότι τότε ο ΔΕΣΦΑ μαζί με άλλους 9 εταίρους διαχείρισης ενέργειας υπέγραψαν μνημόνιο συνεργασίας και υπογράμμισε τη σημασία του «κάθετου διαδρόμου» στην ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και στη διαφοροποίηση των πηγών προμήθειας φυσικού αερίου στην ευρύτερη περιοχή με τη σύνδεση υφιστάμενων αλλά και νέων ευρωπαϊκών υποδομών μεταφοράς φυσικού αερίου και LNG.
Σημείωσε ότι η συνεργασία μεταξύ των χωρών ήταν σημαντική για την άρση των εμποδίων και μίλησε για εμπορική καινοτομία και εξορθολογισμό των τιμών. Αναφέρθηκε ειδικότερα στην καλή συνεργασία που αναπτύσσεται με γειτονικές χώρες για την προώθηση των έργων υποδομών στους διασυνδετήριους αγωγούς φυσικού αερίου, στη ροή φυσικού αερίου μέσω του νότιου διαδρόμου και στον IGI Poseidon. Η κ. Galli πρόσθεσε επίσης ότι στο παρελθόν υπήρχαν ενεργειακές πολιτικές που άλλαζαν συχνά, αλλά πλέον γίνονται πολλά βήματα και για μελλοντικούς διαδρόμους ενέργειας και αναφέρθηκε στην εξασφάλιση ευρωπαϊκών κονδυλίων από την Ελλάδα για αυτόν τον σκοπό.
Νότης Σαρδελάς, Διαχειριστής Εταίρος της Sardelas Petsa Law Firm
Στην μεγάλη πρόοδο που έχει γίνει στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια για την αντιμετώπιση του κόστους από την υπερπροσφορά ενέργειας λόγω της διείσδυσης των ΑΠΕ αλλά και στις νέες προκλήσεις αναφέρθηκε ο διαχειριστής εταίρος της Sardelas Petsa Law Firm Νότης Σαρδελάς. Ειδικότερα, στα ζητήματα που ακόμη απασχολούν την αγορά και επηρεάζουν την ενεργειακή μετάβαση, σημείωσε την ανάγκη να ενισχυθούν οι διασυνδέσεις και να διαμορφωθεί νέο χωροταξικό σχέδιο. Όπως εξήγησε, για τις διασυνδέσεις –διασυνοριακά ή μη– πρέπει να υπάρχει αδειοδότηση με διαδικασίες fast track για έκδοση αδειών. Επίσης, σύμφωνα με τον κ. Σαρδελά, χρειαζόμαστε έξυπνους τρόπους χρηματοδότησης και αναβαθμισμένα χωροταξικά σχέδια για τις υποδομές. Ενδεικτικά ανέφερε ότι η αποθήκευση ενέργειας είναι αποτέλεσμα κατακερματισμένου νομοθετικού πλαισίου και πρόσθεσε την ανάγκη να υπάρχει ασφάλεια στις χρήσεις γης. Τα μεγάλα project θέλουν μεγάλες εκτάσεις και νομική σαφήνεια, σημείωσε, προτείνοντας εκσυγχρονισμό του νόμου περί απαλλοτριώσεων. Τέλος, σημείωσε ότι στην ευρύτερη περιοχή υπάρχουν προκλήσεις, όμως αυτό δεν πρέπει να μας κάνει να αναθεωρούμε τους στόχους, αλλά να μας ωθεί να κινηθούμε ταχύτερα.
