Την έναρξη των συνομιλιών ανακοίνωσε τη Δευτέρα (16/11) η αυστριακή κυβέρνηση, έπειτα από συνάντηση στη Βιέννη με τη συμμετοχή των υπουργών Μετανάστευσης της Αυστρίας, της Ελλάδας, της Δανίας, της Γερμανίας και της Ολλανδίας. Στη συνέντευξη Τύπου παρέστησαν ο Αυστριακός καγκελάριος Κρίστιαν Στόκερ και η πρωθυπουργός της Δανίας Μέττε Φρέντερικσεν, ενώ την ελληνική κυβέρνηση εκπροσώπησε ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης.
Το σχέδιο αφορά ανθρώπους των οποίων το αίτημα ασύλου έχει απορριφθεί και για τους οποίους η επιστροφή στη χώρα καταγωγής τους δεν είναι εφικτή. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χαιρέτισε την πρωτοβουλία, με τις κυβερνήσεις των πέντε χωρών να αναλαμβάνουν τη διαπραγμάτευση και την υλοποίησή της.
Το βρετανικό προηγούμενο και ο ανοιχτός λογαριασμός
Η Ρουάντα υποδέχεται από το 2019 ανθρώπους που είχαν εγκλωβιστεί στη Λιβύη, στο πλαίσιο προγράμματος στο οποίο συμμετέχει η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες. Το Κιγκάλι αναμένεται να επικαλεστεί αυτή την εμπειρία στη διαπραγμάτευση για τους οικονομικούς όρους μιας συμφωνίας με τις πέντε ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.
Η προηγούμενη απόπειρα του Λονδίνου δείχνει πόσο δύσκολη μπορεί να αποδειχθεί η εφαρμογή ενός τέτοιου σχεδίου. Η Βρετανία είχε συνάψει χωριστή συμφωνία με τη Ρουάντα για τη μεταφορά αιτούντων άσυλο. Το εγχείρημα προσέκρουσε σε δικαστικές αποφάσεις για τις εγγυήσεις προστασίας των ανθρώπων που θα μεταφέρονταν εκεί και εγκαταλείφθηκε το 2024.
Το βρετανικό προηγούμενο δίνει μια εικόνα του κόστους και των δυσκολιών εφαρμογής. Το σχέδιο του Λονδίνου για τη μεταφορά αιτούντων άσυλο στη Ρουάντα προσέκρουσε σε δικαστικές αποφάσεις και εγκαταλείφθηκε το 2024. Σύμφωνα με τον απολογισμό που παρουσίασε τότε στη Βουλή η υπουργός Εσωτερικών Ιβέτ Κούπερ, το κόστος είχε φτάσει τα 700 εκατ. λίρες, εκ των οποίων 290 εκατ. λίρες είχαν καταβληθεί στη Ρουάντα. Στη χώρα μετέβησαν μόλις τέσσερα άτομα, όλα οικειοθελώς, ενώ καμία αναγκαστική μεταφορά δεν πραγματοποιήθηκε βάσει του σχεδίου.
Ανάλογα ερωτήματα τίθενται τώρα για την πρωτοβουλία των πέντε ευρωπαϊκών κυβερνήσεων. Πόσο θα κοστίσει το κέντρο και ποιος θα πληρώσει; Ποιες εγγυήσεις θα ισχύουν για όσους μεταφερθούν εκεί και ποιος θα ελέγχει την τήρησή τους; Ορισμένα κράτη-μέλη θέλουν τις πρώτες μεταφορές ήδη από το 2027, ενώ το Κιγκάλι αφήνει ανοιχτό το πότε μπορεί να εφαρμοστεί το σχέδιο και οι οικονομικοί όροι εκκρεμούν.
Τι θα συμβεί μετά τη μεταφορά;
Ανθρωπιστικές οργανώσεις καταγγέλλουν ελλιπή διαφάνεια για την τύχη ανθρώπων που έχουν μεταφερθεί στο παρελθόν στη Ρουάντα. Στη συζήτηση για τις εγγυήσεις μεταχείρισης προστίθενται οι επικρίσεις για την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την ελευθερία του Τύπου στη χώρα, καθώς και οι κατηγορίες σε βάρος του Κιγκάλι για εμπλοκή στη σύγκρουση στην ανατολική Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό.
Εκκλησιαστικοί φορείς έχουν επίσης προειδοποιήσει για τον κίνδυνο «εγκληματοποίησης» της μετανάστευσης. Για τις πέντε κυβερνήσεις, το πρακτικό ερώτημα είναι με ποιο καθεστώς θα μένουν στη Ρουάντα όσοι μεταφέρονται εκεί, ποιος θα ελέγχει τις συνθήκες διαμονής τους και τι θα συμβαίνει όταν η επιστροφή στη χώρα καταγωγής τους παραμένει αδύνατη.





