Η σημερινή συνάντηση στο Μέγαρο Μαξίμου, μάλιστα, πραγματοποιείται σε μια περίοδο αυξημένης πολιτικής ευαισθησίας, λίγο πριν από τις εκλογές, με το ενδεχόμενο αναστολής της διαδικασίας να παραμένει στο τραπέζι, χωρίς όμως να έχει εγκαταλειφθεί η προσπάθεια εξεύρεσης λύσης μέσω αλλαγών στις μελέτες και επανεξέτασης των περιοχών υποδοχής.
Οι πληροφορίες από κυβερνητικής πλευράς συγκλίνουν στην πρόθεση να διατηρηθούν ανοιχτοί οι δίαυλοι επικοινωνίας με την αυτοδιοίκηση, μέσα από έναν ουσιαστικό διάλογο που θα μπορούσε να οδηγήσει σε διορθώσεις του σχεδιασμού. Άλλωστε, η δημόσια διαβούλευση δεν έχει ολοκληρωθεί και οι μελέτες δεν αποτελούν οριστικές πολεοδομικές αποφάσεις.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις ανθρώπων που γνωρίζουν την πορεία του σχεδιασμού, επιδιώκεται μια λύση που θα επιτρέψει την εκτόνωση της αντιπαράθεσης, χωρίς να ακυρωθεί συνολικά η μεταρρύθμιση. Σε αυτή την κατεύθυνση, η αναθεώρηση των μελετών όπου εντοπίζονται προβλήματα, αλλά και η αλλαγή των προτεινόμενων περιοχών υποδοχής, αποτελούν δύο από τις επιλογές που εξετάζονται.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι έχει διαμορφωθεί ήδη συμφωνία για την επόμενη ημέρα. Πηγές του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας επισημαίνουν ότι τον τελικό λόγο θα έχει ο πρωθυπουργός, αφού ακούσει τόσο τις θέσεις των δημάρχων όσο και την επιχειρηματολογία του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρου Παπασταύρου, και του γενικού γραμματέα Χωρικού Σχεδιασμού, Ευάγγελου Κυριαζόπουλου.
Στο τραπέζι βρίσκονται διαφορετικά σενάρια και δη από την παράταση της διαβούλευσης πέραν του προβλεπόμενου διμήνου και την ουσιαστική τροποποίηση επιμέρους μελετών έως την πλήρη διακοπή της διαδικασίας. Η τελευταία επιλογή, πάντως, προκαλεί προβληματισμό σε όσους θεωρούν ότι οι ΖΥΣ αποτελούν βασικό εργαλείο για την αντιμετώπιση χρόνιων πολεοδομικών και ιδιοκτησιακών εκκρεμοτήτων.
Στο υπουργείο εκφράζεται, παράλληλα, η ανησυχία ότι μια ενδεχόμενη πολιτική απόφαση αναστολής υπό την πίεση των τοπικών αντιδράσεων θα μπορούσε να δημιουργήσει προηγούμενο και για τα Τοπικά και Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια. Καθώς αυτά θα αρχίσουν σταδιακά να παρουσιάζονται και να τίθενται σε διαβούλευση, δεν αποκλείεται να εκδηλωθούν ανάλογες αντιδράσεις από δήμους που θα διαφωνούν με συγκεκριμένες προβλέψεις.
Οι έξι δήμαρχοι, ο Βόρειος Τομέας και η πολιτική διάσταση της αντιπαράθεσης
Έτσι, στο Μέγαρο Μαξίμου αναμένεται να βρεθούν σήμερα το μεσημέρι οι δήμαρχοι Κηφισιάς Βασίλης Ξυπολυτάς, Φιλοθέης–Ψυχικού Χαράλαμπος Μπονάτσος, Χαλανδρίου Συμεών Ρούσσος, Νέας Ιωνίας Παναγιώτης Μανούρης, Παπάγου–Χολαργού Ηλίας Αποστολόπουλος και Λυκόβρυσης–Πεύκης Μάριος Ψυχάλης.
Οι έξι δήμαρχοι έχουν συντονίσει τις κινήσεις τους, διαμορφώνοντας κοινό μέτωπο απέναντι στον προτεινόμενο σχεδιασμό. Η κινητοποίησή τους αποκτά πρόσθετη πολιτική σημασία, καθώς αφορά τον Βόρειο Τομέα Αθηνών, μια εκλογική περιφέρεια με ιδιαίτερη βαρύτητα για τη Νέα Δημοκρατία, στην οποία δραστηριοποιούνται πολιτικά κορυφαία κυβερνητικά στελέχη, όπως οι Κωστής Χατζηδάκης, Παύλος Μαρινάκης, Νίκη Κεραμέως, Άδωνις Γεωργιάδης, Νίκος Παπαθανάσης και Δημήτρης Καιρίδης.
Με κοινή επιστολή τους προς τον πρωθυπουργό, μάλιστα, έχουν ζητήσει την απόσυρση της υπό διαβούλευση Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων και την επανεκκίνηση του σχεδιασμού από μηδενική βάση, με ουσιαστική συμμετοχή των δήμων. Την ίδια θέση επανέλαβαν και στην πρόσφατη συνάντησή τους στην Περιφερειακή Ένωση Δήμων Αττικής, υπό τον πρόεδρό της και δήμαρχο Γαλατσίου, Γιώργο Μαρκόπουλο.
Οι ενστάσεις τους, πάντως, δεν περιορίζονται στον όγκο της πρόσθετης δόμησης που θα μπορούσε να προκύψει από την εφαρμογή του μηχανισμού. Αφορούν επίσης την καταλληλότητα των περιοχών που έχουν επιλεγεί, την επάρκεια των υφιστάμενων υποδομών, την επιβάρυνση του αστικού περιβάλλοντος και τη διατήρηση της φυσιογνωμίας των βορείων προαστίων.
Το περιθώριο αλλαγών στις μελέτες και το «μηδενικό σενάριο»
Από την πλευρά του υπουργείου, βασικό επιχείρημα είναι ότι ο σχεδιασμός δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί και ότι η διαδικασία της διαβούλευσης προσφέρει τη δυνατότητα ουσιαστικών παρεμβάσεων. Οι μελέτες των ΖΥΣ, όπως επισημαίνουν αρμόδιες πηγές, δεν αποτελούν τελικές πολεοδομικές αποφάσεις, αλλά το αποτέλεσμα μιας προετοιμασίας περίπου δύο ετών, η οποία βασίστηκε στα ισχύοντα σχέδια πόλης, στα επιχειρησιακά προγράμματα των δήμων και στις ανάγκες για τη δημιουργία κοινόχρηστων και κοινωφελών χώρων.
Τονίζεται, δε, ότι σκοπός της διαβούλευσης είναι να αξιολογηθούν οι παραδοχές των μελετητών, να εξεταστούν οι παρατηρήσεις των δημοτικών τεχνικών υπηρεσιών και να ενσωματωθούν τεκμηριωμένες προτάσεις για αλλαγές. Υπό αυτή την έννοια, η αναθεώρηση των μελετών σε περιοχές όπου εντοπίζονται σοβαρά πολεοδομικά προβλήματα αποτελεί μία από τις πιθανές διεξόδους.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η πρόβλεψη μηδενικού σεναρίου στις μελέτες. Σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, υπάρχει η δυνατότητα να επιλεγεί η μη εφαρμογή των ΖΥΣ από τους αρμόδιους φορείς, στο πλαίσιο της προβλεπόμενης διαδικασίας.
Το υπουργείο, ωστόσο, μεταφέρει τη συζήτηση και στην οικονομική διάσταση του προβλήματος. Η διατήρηση ακινήτων που έχουν δεσμευτεί για πλατείες, σχολεία και άλλες κοινωφελείς χρήσεις συνεπάγεται υποχρεώσεις αποζημίωσης, τις οποίες οι δήμοι συχνά αδυνατούν να καλύψουν.
Η θέση που διατυπώνεται από την πλευρά του ΥΠΕΝ είναι ότι, εάν οι δήμοι απορρίψουν τον μηχανισμό των ΖΥΣ, δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη η κρατική χρηματοδότηση για το σύνολο των αποζημιώσεων που θα απαιτηθούν.
«Δεν μπορούν οι δήμοι να μη θέλουν ΖΥΣ και ταυτόχρονα να απαιτούν από το κράτος να πληρώσει αποζημιώσεις για να μη χαθεί μια πλατεία ή ένα σχολείο», αναφέρουν χαρακτηριστικά πηγές του υπουργείου.
Στο ίδιο πλαίσιο τίθεται και το ερώτημα τι θα συμβεί εάν αρχίσουν να αίρονται παλαιές απαλλοτριώσεις στην Κηφισιά και να ανεγείρονται νέα κτίρια σε περιοχές με ιδιαίτερη αρχιτεκτονική φυσιογνωμία. Πρόκειται για μια παράμετρο που, σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, θα πρέπει να συνεκτιμηθεί πριν από οποιαδήποτε συνολική απόφαση.
Τα 584.000 τ.μ. πρόσθετης δόμησης και η πραγματική διαφωνία
Στην καρδιά, πάντως, της αντιπαράθεσης βρίσκονται έως και 584.000 τετραγωνικά μέτρα δυνητικής πρόσθετης δόμησης στις προτεινόμενες ζώνες των βορείων προαστίων. Πρόκειται για το μέγεθος που έχει τροφοδοτήσει τις μεγαλύτερες αντιδράσεις από τις δημοτικές αρχές, οι οποίες εκφράζουν ανησυχίες για την επιβάρυνση περιοχών με συγκεκριμένες αντοχές σε επίπεδο υποδομών και διαθέσιμου δημόσιου χώρου.
Η απάντηση του υπουργείου είναι ότι τα συγκεκριμένα οικοδομικά δικαιώματα δεν δημιουργούνται τώρα. Όπως υποστηρίζεται, πρόκειται για συντελεστές δόμησης που προβλέπονται ήδη από τα ισχύοντα πολεοδομικά σχέδια, αλλά παραμένουν ανενεργοί, καθώς αντιστοιχούν σε ακίνητα που έχουν δεσμευτεί για άλλες χρήσεις.
«Δεν είναι δικά μας φανταστικά τετραγωνικά. Τα τετραγωνικά αυτά υπάρχουν», σημειώνουν χαρακτηριστικά αρμόδιες πηγές, παραπέμποντας στις υφιστάμενες πολεοδομικές προβλέψεις της Κηφισιάς και του Ψυχικού.
Κατά την επιχειρηματολογία του ΥΠΕΝ, τα δικαιώματα αυτά πρέπει να αποκτήσουν τη δυνατότητα αποζημίωσης, ώστε να μην παραμένουν ανενεργές οι προβλέψεις των σχεδίων πόλης. Χωρίς έναν μηχανισμό αξιοποίησής τους, οι ιδιοκτήτες των δεσμευμένων ακινήτων εξακολουθούν να στερούνται τη δυνατότητα εκμετάλλευσης της περιουσίας τους, ενώ οι δήμοι αδυνατούν να αποκτήσουν τους χώρους που προορίζονται για κοινωφελείς σκοπούς.
Το πρόβλημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις εάν ληφθεί υπόψη το συνολικό ύψος των αποζημιώσεων που εκκρεμούν. Σύμφωνα με πηγές που υποστηρίζουν τον σχεδιασμό, οι ανάγκες για την αποδέσμευση και απόκτηση ακινήτων που έχουν χαρακτηριστεί ως χώροι πρασίνου, πλατείες, σχολεία, αθλητικές εγκαταστάσεις ή τμήματα οδικών αξόνων ενδέχεται να φτάνουν ακόμη και τα 2 δισ. ευρώ. Το ποσό αποδίδεται στις υψηλές αξίες γης και στις συσσωρευμένες πολεοδομικές εκκρεμότητες πολλών ετών.
Από την άλλη πλευρά, οι δήμοι εστιάζουν στις επιπτώσεις που θα έχει η μεταφορά αυτών των δικαιωμάτων στις περιοχές υποδοχής. Ακόμη και αν ο συντελεστής δόμησης προϋπήρχε σε κάποιο άλλο ακίνητο, η μεταφορά του συνεπάγεται αυξημένη οικοδομική δυνατότητα σε διαφορετική περιοχή. Το κρίσιμο ερώτημα, επομένως, είναι κατά πόσο οι προτεινόμενες ζώνες μπορούν να απορροφήσουν αυτή την πρόσθετη δόμηση χωρίς να μεταβληθεί ουσιαστικά ο οικιστικός τους χαρακτήρας και χωρίς να απαιτηθούν νέες επενδύσεις σε υποδομές.



