Η απάντηση θα έχει σοβαρές επιπτώσεις όχι μόνο για τις δύο χώρες, αλλά και για ολόκληρη την Ευρώπη.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση ασκεί εδώ και καιρό πίεση στην Ιβηρική Χερσόνησο, η οποία λειτουργεί ιστορικά ως ενεργειακό νησί εντός της ΕΕ, να βελτιώσει τις διασυνδέσεις της με τα ευρωπαϊκά ηλεκτρικά δίκτυα. Ήδη από τη Δευτέρα, ειδικοί διαφωνούσαν για το αν τέτοιες διασυνδέσεις θα μπορούσαν να είχαν αποτρέψει τις εκτεταμένες διακοπές — ή αν, αντίθετα, θα είχαν θέσει και άλλες χώρες σε κίνδυνο μετάδοσης της βλάβης.
Υπήρξε επίσης έντονη ανησυχία καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας σχετικά με το αν η διακοπή ρεύματος ήταν αποτέλεσμα κυβερνοεπίθεσης από σαμποτέρ που στόχευσαν την Ευρώπη — παρόλο που δεν προέκυψαν αποδείξεις που να στηρίζουν αυτό το ενδεχόμενο.
Το Politico παρουσιάζει τι γνωρίζουμε μέχρι στιγμής και ποιες μπορεί να είναι οι επιπτώσεις.
Τι πήγε στραβά;
Το απόγευμα της Δευτέρας, ο Εδουάρδο Πριέτο, διευθυντής του ισπανικού διαχειριστή συστήματος μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας Red Eléctrica, δήλωσε ότι η διακοπή ρεύματος οφειλόταν σε «πολύ ισχυρή ταλάντωση στο ηλεκτρικό δίκτυο, η οποία οδήγησε στο να αποσυνδεθεί το ισπανικό σύστημα από το ευρωπαϊκό και τελικά να προκληθεί κατάρρευση του ηλεκτρικού δικτύου της Ιβηρικής Χερσονήσου στις 12:38».
Στη συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε ο Πρωθυπουργός της Ισπανίας Πέδρο Σάντσεθ αργά το βράδυ της Δευτέρας, προέκυψαν περισσότερα ερωτήματα απ’ όσα απαντήθηκαν.
Με σοβαρό ύφος, προειδοποίησε ότι η αποκατάσταση της ηλεκτροδότησης ίσως καθυστερήσει περισσότερο απ’ ό,τι είχε αρχικά εκτιμηθεί, και δήλωσε:
«Αυτό δεν έχει ξανασυμβεί ποτέ».
Οι αρμόδιες αρχές και στις δύο χώρες αρνήθηκαν να προχωρήσουν σε υποθέσεις για το τι μπορεί να προκάλεσε την ανισορροπία στο ηλεκτρικό σύστημα.
«Τι το προκάλεσε είναι κάτι που οι ειδικοί δεν έχουν ακόμη προσδιορίσει αλλά θα το κάνουν», δήλωσε ο Πέδρο Σάντσεθ, προσθέτοντας ότι «καμία υπόθεση δεν έχει απορριφθεί και όλες οι πιθανές αιτίες ερευνώνται».
Γιατί αργεί τόσο η αποκατάσταση του ρεύματος;
Η επαναφορά του ρεύματος στην Ισπανία και την Πορτογαλία αποδεικνύεται ιδιαίτερα δύσκολη.
Σύμφωνα με τον Λεονάρντο Μέους, καθηγητή με ειδίκευση στην ηλεκτρική ενέργεια στο Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο της Φλωρεντίας, οι διαχειριστές των δικτύων πρέπει να ακολουθήσουν μια «τεχνικά πολύπλοκη διαδικασία» για να επαναφέρουν τη λειτουργία του ενεργειακού συστήματος. Και οι δύο χώρες πρέπει να αποκαθιστούν την παροχή «βήμα προς βήμα», αρχικά βασιζόμενες σε ειδικούς σταθμούς παραγωγής ενέργειας, όπως υδροηλεκτρικές αντλίες, εξήγησε.
Οι γειτονικές χώρες συμβάλλουν επίσης, με τον διαχειριστή του γαλλικού δικτύου RTE να παρέχει 700 μεγαβάτ ηλεκτρικής ενέργειας στην Ισπανία μέσα σε λίγες ώρες από τη διακοπή ρεύματος.
Το ρεύμα είχε επιστρέψει στις περισσότερες βόρειες και νότιες περιοχές της Ιβηρικής Χερσονήσου μέχρι αργά το απόγευμα, χάρη εν μέρει στις προμήθειες ηλεκτρικής ενέργειας από τη Γαλλία και το Μαρόκο.
«Τα ενεργειακά συστήματα είναι συνδεδεμένα μέσω ‘διασυνδετήρων’», εξήγησε ο Σόλομον Μπράουν, καθηγητής με ειδίκευση στα ενεργειακά συστήματα στο Πανεπιστήμιο του Σέφιλντ. «Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει αλληλεξάρτηση μεταξύ των δικτύων, αλλά επίσης ότι πρέπει να επανεκκινήσουν ξεχωριστά», πρόσθεσε.
«Καθώς και τα δύο δίκτυα κατέρρευσαν, θα πρέπει να επανενεργοποιηθούν, κάτι που σημαίνει ότι ο διαχειριστής του δικτύου θα πρέπει να επαναφέρει σταδιακά βασικούς σταθμούς παραγωγής σε αντιστοιχία με καταναλωτές (ώστε να υπάρχει ισορροπία ανάμεσα στην παραγωγή και την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας) σε περιοχές του δικτύου που σταδιακά θα επεκτείνονται, μέχρι να επανέλθει πλήρως το σύστημα και να μπορέσει να επανασυνδεθεί με τα εξωτερικά δίκτυα» δήλωσε ο Μπράουν.
Γιατί τα ενεργειακά συστήματα είναι διασυνδεδεμένα;
Η Ισπανία και η Πορτογαλία έχουν στενά συνδεδεμένα δίκτυα μεταξύ τους, αλλά διαθέτουν λίγες διασυνοριακές συνδέσεις με τη Γαλλία και την υπόλοιπη Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εδώ και καιρό επιδιώκει να αλλάξει αυτή την κατάσταση, ενθαρρύνοντας έντονα τα κράτη μέλη να κατασκευάσουν περισσότερες ηλεκτρικές διασυνδέσεις. Οι αρμόδιοι υποστηρίζουν ότι μια τέτοια κίνηση θα ενίσχυε την ενεργειακή ασφάλεια και θα διευκόλυνε τις ροές ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ των χωρών.
Η Μαδρίτη, η Λισαβόνα και το Παρίσι έχουν επανειλημμένα εκφράσει πρόθεση να προχωρήσουν με αυτό το σχέδιο, αλλά η πρόοδος είναι αργή.
Παρόλο που η Ισπανία και η Γαλλία προχωρούν τελικά με τη νέα διασύνδεση στη Χώρα των Βάσκων, η Ένωση Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας της ΕΕ προειδοποίησε πέρσι ότι δεν έχει απελευθερωθεί επαρκής χωρητικότητα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας, παρά τις νομικές υποχρεώσεις που υπάρχουν.
Θα βοηθούσαν περισσότερες διασυνδέσεις;
Παραμένει αβέβαιο αν περισσότερες διασυνδέσεις με την υπόλοιπη Ευρώπη θα είχαν μετριάσει τις επιπτώσεις του μπλακάουτ.
Από τη μία πλευρά, περισσότερες διασυνοριακές συνδέσεις θα μπορούσαν να ενισχύσουν την ικανότητα της Ισπανίας να εξισορροπεί προσφορά και ζήτηση και να εισάγει ηλεκτρική ενέργεια.
Η Pratheeksha Ramdas, ανώτερη αναλύτρια ενέργειας της συμβουλευτικής εταιρείας Rystad, δήλωσε ότι η περιορισμένη δυνατότητα διασυνοριακών συναλλαγών της Ισπανίας με τη Γαλλία «περιορίζει την ικανότητά της για ταχεία απόκριση σε μεγάλες διαταραχές».
Αντίθετα, «η αυξημένη συνδεσιμότητα θα μπορούσε να διακινδυνεύσει την εξάπλωση αστάθειας συχνότητας στα γειτονικά δίκτυα», πρόσθεσε, δημιουργώντας έναν ντόμινο αποτελεσματικών διακοπών ρεύματος σε άλλες χώρες της ΕΕ.
Θα μπορούσε να ήταν κυβερνοεπίθεση;
Υπήρξε εκδηλωμένη ανησυχία σχετικά με την κατάσταση στην Ισπανία. Ένας φοιτητής που έβγαινε από ένα πανεπιστήμιο στη Βαρκελώνη ακούστηκε να ρωτάει:
«Είναι αυτό κυβερνοεπίθεση; Τρομοκρατική επίθεση;»
Η αντίθεση της Ισπανίας στον πόλεμο του Ισραήλ στη Γάζα και η υποστήριξή της στην Ουκρανία κατά της ρωσικής επιθετικότητας την έχουν καταστήσει σημαντικό στόχο για κυβερνοεπιθέσεις, και καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας υπήρξε ενισχυμένη υποψία ότι η κρίση θα μπορούσε να είναι αποτέλεσμα κακόβουλης ενέργειας.
Ωστόσο, στις Βρυξέλλες, η Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Τερέσα Ριμπέρα, φάνηκε να απορρίπτει αυτή την πιθανότητα, λέγοντας ότι «δεν υπάρχει τίποτα που να μας επιτρέπει να πούμε ότι υπάρχει κάποια μορφή σαμποτάζ ή κυβερνοεπίθεση».
Το 2015, χάκερ συνδεδεμένοι με τη Ρωσία κατέστρεψαν ένα κομμάτι του ηλεκτρικού δικτύου της Ουκρανίας. Ωστόσο, η κατάρρευση του δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας δύο χωρών της ΕΕ θα ήταν εντελώς διαφορετική πρόκληση, τόσο όσον αφορά την τεχνική προσπάθεια που απαιτείται όσο και τις πολεμικές συνέπειες μιας τέτοιας επίθεσης.
Γιατί μιλάμε για πράσινη ενέργεια;
Η Ισπανία και η Πορτογαλία είναι πρωτοπόροι στην πράσινη ενέργεια στην ΕΕ, και πριν από τη διακοπή ρεύματος τη Δευτέρα, προμήθευαν πάνω από το 80% της ηλεκτρικής τους ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές.
Οι ειδικοί είχαν αναφέρει προηγουμένως ότι η γρήγορη ανάπτυξη της αιολικής και ηλιακής ενέργειας ασκεί αυξανόμενη πίεση στο ισπανικό δίκτυο, το οποίο χρειάζεται αναβάθμιση για να διαχειριστεί τους ιστορικούς όγκους διαλείπουσας ανανεώσιμης ενέργειας.
Ωστόσο, η πράσινη ενέργεια δεν ήταν υπεύθυνη για το μπλακάουτ της Δευτέρας, δήλωσε ο Μέους, αφού η ΕΕ τα τελευταία χρόνια έχει επιβάλει αρκετές σειρές κανόνων, όπως τα ενημερωμένα πρότυπα σύνδεσης δικτύου από το 2016, προκειμένου να αποτραπεί η αποσύνδεση των ανανεώσιμων γεννητριών από το δίκτυο με τρόπο που να θέτει σε κίνδυνο το σύστημα.
«Η φύση και το μέγεθος της διακοπής καθιστούν απίθανο να ήταν ο όγκος της ανανεώσιμης ενέργειας η αιτία, αφού το ισπανικό δίκτυο είναι πολύ συχνά εκτεθειμένο σε πολύ υψηλούς όγκους τέτοιας παραγωγής», πρόσθεσε ο Ντάνιελ Μιούιρ, ανώτερος αναλυτής ευρωπαϊκής ενέργειας στην S&P Global.
«Υπήρχε επαρκής συμβατική παραγωγή διαθέσιμη, με πυρηνική, υδροηλεκτρική, συμπαραγωγή και θερμικές τεχνολογίες όλες εντός του συστήματος πριν από το συμβάν και ... διαθέσιμες στον διαχειριστή», δήλωσε.
