Παρότι μεγάλο μέρος των ιρανικών εγκαταστάσεων εμπλουτισμού ουρανίου καταστράφηκε ή υπέστη σοβαρές ζημιές από τις αεροπορικές επιδρομές του Ισραήλ και των ΗΠΑ τον Ιούνιο, εκτιμάται ότι σημαντικές ποσότητες υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου διασώθηκαν. Το συγκεκριμένο απόθεμα αποτελεί σήμερα τη βασική ανησυχία της αμερικανικής πλευράς ενόψει των επικείμενων διαπραγματεύσεων.
Την Παρασκευή (29/5), ο Ντόναλντ Τραμπ ανέφερε σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι το Ιράν θα πρέπει να αποδεχθεί τον εντοπισμό και την καταστροφή του εμπλουτισμένου ουρανίου που βρίσκεται θαμμένο σε υπόγειες εγκαταστάσεις, σε συνεργασία με την Τεχεράνη και τον πυρηνικό οργανισμό του ΟΗΕ.
Η Τεχεράνη, από τη μεριά της, απέρριψε μέσω διαρροών στα κρατικά ΜΜΕ τους όρους του Τραμπ και τελικά η σύσκεψη του Αμερικανού προέδρου στο Situation Room έληξε χωρίς κάποιο απτό αποτέλεσμα.
Ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, έχει δώσει οδηγία να μην αποσταλεί στο εξωτερικό το ουράνιο εμπλουτισμένο στο 60%, σύμφωνα με δύο ανώτερες ιρανικές πηγές που μίλησαν στο Reuters την προηγούμενη εβδομάδα.
Παράλληλα, ιρανικές πηγές αναφέρουν ότι η Τεχεράνη ενδέχεται να εξετάσει μια συμβιβαστική λύση, σύμφωνα με την οποία θα αποστείλει το μισό από το συγκεκριμένο απόθεμα σε τρίτη χώρα, λαμβάνοντας σε αντάλλαγμα ουράνιο εμπλουτισμένο στο 5%, ενώ το υπόλοιπο θα παραμείνει εντός του Ιράν.
Τι είναι το υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο
Πρόκειται για ένα από τα δύο σχάσιμα υλικά που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την κατασκευή πυρηνικού όπλου, μαζί με το πλουτώνιο.
Σε αντίθεση με το πλουτώνιο, το οποίο συνήθως προκύπτει από αναλωμένο καύσιμο πυρηνικών αντιδραστήρων και απαιτεί εκτεταμένες και εύκολα ανιχνεύσιμες εγκαταστάσεις, το ουράνιο μπορεί να εμπλουτιστεί μέσω φυγοκεντρητών, οι οποίοι απαιτούν πολύ μικρότερη υποδομή.
Από τις τρεις γνωστές εγκαταστάσεις εμπλουτισμού που λειτουργούσαν στο Ιράν πριν από τις επιθέσεις του Ιουνίου, οι δύο βρίσκονταν υπόγεια, ενώ η τρίτη, που ήταν υπέργεια, καταστράφηκε.
Το ουράνιο χαρακτηρίζεται ως υψηλά εμπλουτισμένο όταν η καθαρότητά του φτάνει το 20%, ενώ για στρατιωτική χρήση απαιτείται επίπεδο εμπλουτισμού περίπου 90%.
Οι περισσότεροι σύγχρονοι πυρηνικοί αντιδραστήρες λειτουργούν με καύσιμο εμπλουτισμένο έως περίπου 5%, αν και ορισμένοι χρησιμοποιούν υψηλότερα ποσοστά. Σύμφωνα με πληροφορίες, τα πυρηνικά υποβρύχια των ΗΠΑ χρησιμοποιούν καύσιμο με εμπλουτισμό άνω του 90%.
Ποια είναι τα αποθέματα του Ιράν
Μετά τις επιθέσεις του Ιουνίου, το Ιράν δεν έχει ενημερώσει τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) για την κατάσταση των αποθεμάτων του, ενώ δεν έχει επιτρέψει ούτε την επιστροφή των επιθεωρητών στις εγκαταστάσεις όπου φυλάσσονταν.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ΔΟΑΕ, πριν από την έναρξη των ισραηλινών επιθέσεων στις 13 Ιουνίου, το Ιράν διέθετε:
- 440,9 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60%
- 184,1 κιλά εμπλουτισμένου στο 20%
- 024,4 κιλά εμπλουτισμένου στο 5%
- 391,1 κιλά εμπλουτισμένου στο 2%
Με βάση τα κριτήρια του οργανισμού, η ποσότητα του ουρανίου με εμπλουτισμό 60% θα μπορούσε, εφόσον υποστεί περαιτέρω επεξεργασία, να επαρκεί για την παραγωγή έως και δέκα πυρηνικών όπλων. Το απόθεμα του 20% θα μπορούσε να επαρκέσει για ένα όπλο, ενώ το απόθεμα του 5% θα μπορούσε θεωρητικά να οδηγήσει στην παραγωγή δώδεκα.
Παραμένει άγνωστο πόσο από αυτό το υλικό έχει διασωθεί. Ο επικεφαλής του ΔΟΑΕ, Rafael Grossi, έχει δηλώσει ότι η υπηρεσία του εκτιμά πως «λίγο περισσότερα από 200 κιλά» ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60% βρίσκονται αποθηκευμένα σε υπόγειο συγκρότημα σηράγγων στο Ισφαχάν, το οποίο φαίνεται να μην υπέστη σοβαρές ζημιές από τις επιθέσεις. Όπως ανέφερε, ποσότητες του υλικού υπήρχαν επίσης στις εγκαταστάσεις της Νατάνζ.
Τι ανησυχεί τον Λευκό Οίκο
Η βασική ανησυχία της Ουάσιγκτον αφορά το ουράνιο εμπλουτισμένο στο 60%, καθώς βρίσκεται πολύ πιο κοντά στο επίπεδο που απαιτείται για την κατασκευή πυρηνικού όπλου και θα μπορούσε να αναβαθμιστεί ταχύτερα. Για τον λόγο αυτό οι ΗΠΑ επιδιώκουν την πλήρη εξάλειψή του. Το Ιράν, από την πλευρά του, εξακολουθεί να αρνείται ότι επιδιώκει την απόκτηση πυρηνικών όπλων.
Παρ’ όλα αυτά, όσο αυξάνεται το επίπεδο εμπλουτισμού, τόσο ευκολότερη γίνεται η περαιτέρω επεξεργασία του υλικού. Για παράδειγμα, η μετάβαση από το 60% στο 90% απαιτεί λιγότερη προσπάθεια σε σχέση με την αύξηση από φυσικό ουράνιο στο 5%.
Η αποχώρηση των ΗΠΑ από την πυρηνική συμφωνία του 2015, με απόφαση του Τραμπ το 2018, οδήγησε στην κατάρρευση της συμφωνίας και επέτρεψε στην Τεχεράνη να επεκτείνει σημαντικά το πυρηνικό της πρόγραμμα. Βάσει εκείνης της συμφωνίας, το Ιράν δεν επιτρεπόταν να εμπλουτίζει ουράνιο πέραν του 3,67%.
Ακόμη και όταν το ουράνιο φτάσει σε επίπεδα εμπλουτισμού 90%, απαιτούνται επιπλέον στάδια επεξεργασίας για να χρησιμοποιηθεί σε πυρηνικό όπλο. Αρχικά βρίσκεται σε αέρια μορφή και στη συνέχεια πρέπει να μετατραπεί σε μέταλλο για στρατιωτική χρήση.
Δυνατότητες μεταφοράς του ουρανίου
Όπως υπενθυμίζει το Reuters σε σχετική του ανάλυση, το ουράνιο έχει μεταφερθεί κατά το παρελθόν μεταξύ διαφορετικών εγκαταστάσεων υπό την εποπτεία του ΔΟΑΕ.
Στο πλαίσιο της συμφωνίας του 2015 αλλά και προηγούμενων ρυθμίσεων, αποθέματα ουρανίου εμπλουτισμένου έως 20% είχαν μετατραπεί σε καύσιμο για αντιδραστήρες και στη συνέχεια είχαν αποσταλεί εκτός της χώρας.
Η μεταφορά πυρηνικού υλικού σε διεθνές επίπεδο αποτελεί ευαίσθητη διαδικασία, ωστόσο πραγματοποιείται συχνά υπό αυστηρές προϋποθέσεις ασφαλείας.
Όπως είχε δηλώσει ο Rafael Grossi στο PBS τον Μάρτιο, αναφερόμενος στο ουράνιο εμπλουτισμένο στο 60%, «απαιτεί κάποια προφύλαξη, αλλά μπορεί να μετακινηθεί».
