Η Μαρία δελ Κάρμεν Αμπασκάλ, 87 ετών, πέθανε σε νοσοκομείο δύο εβδομάδες αφότου απομακρύνθηκε με τη βία από ένα διαμέρισμα στο οποίο ζούσε επί δεκαετίες. Οι τηλεοπτικές εικόνες της μεταφοράς της με φορείο έξω από το διαμέρισμα πυροδότησαν πανεθνικές διαμαρτυρίες κατά της στεγαστικής κρίσης στην Ισπανία.

Η Αμπασκάλ είχε γίνει το πρόσωπο του αγώνα για την αντιμετώπιση της προβληματικής στεγαστικής αγοράς της Ισπανίας — του σημαντικότερου ζητήματος που απασχολεί τους Ισπανούς ενόψει των βουλευτικών εκλογών της 29ης Νοεμβρίου. Ο θάνατός της την Τετάρτη, λίγες ημέρες αφότου ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ ανακοίνωσε τη διεξαγωγή των εκλογών, άλλαξε την πορεία της ιστορίας της, μετατρέποντάς την σε πολιτική μάρτυρα, καθώς η χώρα εισέρχεται σε προεκλογική περίοδο.

Καθώς το πένθος δίνει τη θέση του στην οργή, το ερώτημα είναι ποιος υποψήφιος μπορεί να πείσει καλύτερα τους Ισπανούς ότι θα αποτρέψει την επανάληψη όσων συνέβησαν στην Αμπασκάλ. Πολιτικοί από όλο το πολιτικό φάσμα τοποθετήθηκαν σχεδόν αμέσως για τον θάνατό της.

Ο Σάντσεθ εξέφρασε τα συλλυπητήριά του στους οικείους της Αμπασκάλ και έστειλε «μια αγκαλιά σε όλους όσοι σήμερα νιώθουν αυτή την απώλεια σαν να είναι δική μας».

«Η Μαρίκαρμεν δεν πέθανε· τη δολοφόνησαν τα αρπακτικά που ήθελαν να της πάρουν το σπίτι, το δικαστικό σύστημα και οι διοικητικές αρχές που το επέτρεψαν», δήλωσε η Ιόνε Μπελαρά, επικεφαλής του ακροαριστερού κόμματος Podemos, χρησιμοποιώντας έναν χαρακτηρισμό που παραπέμπει στις εταιρείες ακινήτων και επενδύσεων.

«Σκότωσαν τη Μαρίκαρμεν», ανέφερε το ακροδεξιό κόμμα Vox στον επίσημο λογαριασμό του στο X. «Χρησιμοποίησαν τον πόνο ενός ηλικιωμένου ανθρώπου για να στήσουν μια προεκλογική εκστρατεία που αποκρύπτει την ευθύνη της κυβέρνησης για τη στεγαστική καταστροφή». Το κόμμα απέδωσε τη στεγαστική κρίση στις μεταναστευτικές αφίξεις επί κυβέρνησης Σάντσεθ.

Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι ο αριστερός Σάντσεθ οδεύει προς εκλογική ήττα απέναντι στο συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα (People’s Party), το οποίο πιθανότατα θα σχημάτιζε κυβερνητικό συνασπισμό με το Vox σε περίπτωση νίκης του. Ο Σάντσεθ και οι σύμμαχοί του αντιμετωπίζουν τη στέγαση ως ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης, το οποίο θα μπορούσε να ανατρέψει την πολιτική τους πορεία.

Σύμφωνα με τη Wall Street Journal, το διακύβευμα είναι μεγάλο και η ιστορία της Αμπασκάλ αναμένεται να παραμείνει στο επίκεντρο των προεκλογικών εκστρατειών, δήλωσε η Μπεατρίς Μπεθέρα, πολιτική αναλύτρια και πρώην κεντρώα ευρωβουλευτής.

«Οι προσπάθειες να μετατραπεί ο θάνατος ενός ανθρώπου σε εκλογικό όπλο προκαλούν ανησυχία, και με ανησυχεί το γεγονός ότι αυτό συμβαίνει και στις δύο πλευρές», είπε. «Ο καλύτερος φόρος τιμής στη Μαρίκαρμεν είναι να διασφαλίσουμε ότι, όταν τελειώσουν οι προεκλογικές εκστρατείες, θα αλλάξει κάτι στις συνθήκες που κατέστησαν δυνατή την έξωσή της».

Μέχρι πρόσφατα, η στέγαση δεν αποτελούσε μείζον ζήτημα στην Ισπανία. Σήμερα, σχεδόν το 90% των Ισπανών τη θεωρεί πολιτική προτεραιότητα, σύμφωνα με δημοσκόπηση που δημοσιεύθηκε αυτή την εβδομάδα από το κρατικό Κέντρο Κοινωνιολογικών Ερευνών της Ισπανίας.

Η Ισπανία αντιμετωπίζει έλλειψη άνω των 700.000 κατοικιών, σύμφωνα με την κεντρική τράπεζα της χώρας. Η μετανάστευση, ο τουρισμός και η συγκέντρωση του πληθυσμού στα αστικά κέντρα έχουν αυξήσει τη ζήτηση. Την ίδια στιγμή, οι γραφειοκρατικές καθυστερήσεις, οι αυστηροί κανόνες δόμησης και ο έλεγχος των ενοικίων σε πόλεις όπως η Βαρκελώνη έχουν περιορίσει την προσφορά, οδηγώντας τις τιμές των ακινήτων και τα ενοίκια σε εκρηκτική άνοδο.

Νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, η ισπανική κυβέρνηση παρουσίασε σειρά μέτρων για την αντιμετώπιση της κρίσης, μεταξύ των οποίων η παράταση της απαγόρευσης των εξώσεων και η παροχή φορολογικών ελαφρύνσεων σε ενοικιαστές και μικρούς ιδιοκτήτες ακινήτων.

Ο Σάντσεθ, ο οποίος βρίσκεται στην εξουσία για περισσότερα από οκτώ χρόνια, θα μπορούσε να είχε κάνει περισσότερα για την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης πολύ νωρίτερα, δήλωσε ο Ντιέγκο Σάντσεθ δε λα Κρους, οικονομικός αναλυτής στο Ινστιτούτο Χουάν δε Μαριάνα, μια φιλελεύθερη δεξαμενή σκέψης.

«Όταν βλέπεις μια γυναίκα 87 ετών να εκδιώκεται από το σπίτι της, το 99,9% των ανθρώπων αντιδρά αρνητικά· όλοι εκφράζουν την αλληλεγγύη τους. Ωστόσο, αυτή η υπόθεση είναι πιο περίπλοκη», δήλωσε ο δε λα Κρους. «Δεν πρέπει να πετάμε κάποιον στον δρόμο. Αλλά δεν μπορείς να επιβάλλεις αυτό το κόστος, αυτό το στεγαστικό κόστος, στους ιδιοκτήτες ακινήτων».

Η ιστορία της Μαρικάρμεν

Η ιστορία της Αμπασκάλ ξεκινά το 1956, κατά τη διάρκεια της στρατιωτικής δικτατορίας του Φρανθίσκο Φράνκο, όταν ο πατέρας της υπέγραψε συμβόλαιο μίσθωσης με ελεγχόμενο ενοίκιο για ένα διαμέρισμα στη σημερινή εύπορη συνοικία Ελ Ρετίρο της Μαδρίτης.

Η Αμπασκάλ, η οποία ζούσε μόνη από τον θάνατο της μητέρας της το 2005, κληρονόμησε τελικά το μισθωτήριο συμβόλαιο. Αν και αυτό έληξε το 2007, οι ιδιοκτήτες τής επέτρεψαν να παραμείνει στο διαμέρισμα, καταβάλλοντας περίπου 500 ευρώ τον μήνα για ενοίκιο και λογαριασμούς κοινής ωφέλειας — ποσό που αντιστοιχεί σε 560 δολάρια — σύμφωνα με δικαστικά έγγραφα και δημόσιες δηλώσεις.

Το 2018, μια εταιρεία επενδύσεων σε ακίνητα με την ονομασία Urbagestión αγόρασε το διαμέρισμά της. Για δύο χρόνια, το καθεστώς του ενοικίου της παρέμεινε αμετάβλητο.

Στη συνέχεια, η Urbagestión αύξησε το ενοίκιο σε επίπεδο πιο κοντά στις τιμές της αγοράς, αλλά η Αμπασκάλ δεν μπορούσε να το αντέξει με τη μηνιαία σύνταξή της, ύψους 1.450 ευρώ.

Η Αμπασκάλ προσέφυγε στη δικαιοσύνη για να κρατήσει το σπίτι της. Το 2023, το ανώτατο δικαστήριο της Ισπανίας αποφάσισε υπέρ της Urbagestión. Ακολούθησαν έξι ανεπιτυχείς προσπάθειες έξωσής της, ενώ η Αμπασκάλ μιλούσε δημόσια για τη δεινή θέση στην οποία βρισκόταν και υπερασπιζόταν άλλους ευάλωτους ενοικιαστές.

Κατηγόρησε την ισπανική κυβέρνηση ότι δεν κατάφερε να προστατεύσει ανθρώπους σαν κι εκείνη. Πέρυσι απηύθυνε προσωπική έκκληση στον Σάντσεθ μέσω ανοιχτής επιστολής:

«Έχετε τη δυνατότητα, την ευθύνη και την εξουσία να το αλλάξετε αυτό», έγραψε. «Αυτό το σπίτι είναι δικό μου, όχι επειδή το αγόρασα, αλλά επειδή έχω ζήσει μέσα σε αυτό».

Πρόσθεσε: «Κύριε Πρόεδρε, όταν ολοκληρωθεί η θητεία σας, θα ήθελα να βρίσκομαι ακόμη εδώ, στο ίδιο μέρος όπου βρισκόμουν την ημέρα που γεννηθήκατε».

Δεν έλαβε ποτέ απάντηση.

Η Αμπασκάλ, η οποία αντιμετώπιζε κινητικές δυσκολίες και άλλα προβλήματα υγείας, μεταφέρθηκε με φορείο από το διαμέρισμά της σε νοσοκομείο της Μαδρίτης στις 23 Σεπτεμβρίου. Ακολούθησαν μαζικές διαδηλώσεις. Υπό την πίεση της κοινής γνώμης, η Urbagestión συμφώνησε να της επιτρέψει να επιστρέψει στο διαμέρισμά της με χαμηλό ενοίκιο, μόλις έπαιρνε εξιτήριο από το νοσοκομείο.

Πέθανε προτού προλάβει να ξαναπατήσει το πόδι της σε αυτό.