Πιο αναλυτικά, όπως επισημαίνει το Reuters, μετά την ιστορική εκλογική της νίκη στις περιφερειακές εκλογές του Σεπτεμβρίου στη Σαξονία-Άνχαλτ, η AfD, η οποία προηγείται πλέον στις δημοσκοπήσεις σε εθνικό επίπεδο, εμφανίζεται πιο κοντά από ποτέ στην είσοδό της στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση, πριν από το τέλος της δεκαετίας.
Σε αυτό το φόντο, η συγκεκριμένη προοπτική έχει πυροδοτήσει συζητήσεις σχετικά με το πώς μπορεί το κόμμα να διατηρήσει την αντισυστημική του ταυτότητα, ενώ ταυτόχρονα θα εμφανίζεται και ως αξιόπιστος εταίρος για πιθανούς συμμάχους, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό.
Η AfD ιδρύθηκε το 2013, εν μέσω της δυσαρέσκειας για τα προγράμματα διάσωσης υπερχρεωμένων κρατών-μελών της Ευρωζώνης, και αρχικά αποτέλεσε ένα κίνημα που αντιτασσόταν στο ενιαίο νόμισμα.
Στη συνέχεια, επέκτεινε την κριτική της και προς την ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση, ωστόσο η απήχησή της ενισχύθηκε κυρίως λόγω της αντίθεσής της στη μετανάστευση. Πρόκειται για μια πολιτική γραμμή που, σύμφωνα με τους επικριτές της αλλά και την εγχώρια υπηρεσία πληροφοριών, προσεγγίζει επικίνδυνα τις αντιλήψεις περί φυλετικής ανωτερότητας και την ξενοφοβία, οι οποίες σημάδεψαν το πρόσφατο παρελθόν της Γερμανίας.
Η ακροδεξιά ιδεολογία κερδίζει έδαφος σε ολόκληρη την Ευρώπη
Από την πλευρά της, η AfD απορρίπτει τις κατηγορίες περί εξτρεμισμού. Πολλά στελέχη της υποστηρίζουν πλέον ότι η αυξανόμενη αποδοχή πιο ριζοσπαστικών δεξιών απόψεων και η ενίσχυση της επιρροής συγγενών πολιτικών δυνάμεων σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες καθιστούν πιο αποτελεσματική την προσπάθεια αναμόρφωσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης εκ των έσω, αντί της πλήρους αποχώρησης από αυτήν.
«Ποτέ από το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου οι προοπτικές μεταρρύθμισης της ΕΕ, σύμφωνα με το δικό μας όραμα, δεν ήταν καλύτερες», δήλωσε ο Σεμπάστιαν Μίντσενμαϊερ, βουλευτής της AfD στην ομοσπονδιακή Βουλή.
Ωστόσο, η επιδίωξη αποχώρησης από την Ευρωζώνη, η οποία αποτελούσε βασική θέση πολλών ιδρυτικών στελεχών και πρώτων υποστηρικτών του κόμματος, αποδεικνύεται δυσκολότερο ζήτημα προς διαχείριση.
Νεότερα στελέχη, όπως ο Ζαν-Πασκάλ Χομ, 29 ετών, επικεφαλής της νεολαίας του κόμματος, Generation Deutschland, υποστηρίζουν ότι οι αδιάλλακτες θέσεις για την Ευρώπη θα μπορούσαν να περιπλέξουν την πιο ρεαλιστική οδό της AfD προς την εξουσία σε ομοσπονδιακό επίπεδο: τη μελλοντική συνεργασία με τους συντηρητικούς Χριστιανοδημοκράτες (CDU) του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς, οι οποίοι προς το παρόν αποκλείουν κάθε ενδεχόμενο συμμαχίας.
Τον περασμένο μήνα, η συμπρόεδρος της AfD, Άλις Βάιντελ, παρουσίασε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Στρασβούργο, ένα κείμενο στρατηγικής με τίτλο «Νέα Συμφωνία για την Ευρώπη», από κοινού με τους συμμάχους της στην πολιτική ομάδα «Ευρώπη των Κυρίαρχων Εθνών» (ESN).
Το κείμενο μετατοπίζει το επίκεντρο της πολιτικής του κόμματος από την αποχώρηση από την Ευρωζώνη και την ΕΕ προς την επαναδιαπραγμάτευση των ευρωπαϊκών συνθηκών, με στόχο τη δημιουργία μιας πιο χαλαρής μορφής ένωσης.
Μεταξύ άλλων, προτείνει τη θέσπιση ενός μηχανισμού εξαίρεσης («opt-out») για τα κράτη-μέλη που απορρίπτουν κοινές πολιτικές, όπως εκείνες για τις αμυντικές δαπάνες ή τη μετανάστευση, καθώς και την αυστηρότερη εφαρμογή των δημοσιονομικών κανόνων. Με αυτόν τον τρόπο, αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο διατήρησης του ευρώ.
Σε περίπτωση που οι προσπάθειες μεταρρύθμισης αποτύχουν, το κείμενο προτείνει το ζήτημα της μελλοντικής ευρωπαϊκής πορείας της Γερμανίας να τεθεί σε δημοψήφισμα.
Η AfD επιδιώκει μια «Ευρώπη των πατρίδων»
Η Βάιντελ δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι η AfD και η ομάδα ESN τάσσονται υπέρ «μιας Ευρώπης των πατρίδων», απέφυγε ωστόσο να διευκρινίσει εάν εξακολουθεί να επιθυμεί την αποχώρηση της Γερμανίας από την Ευρωζώνη ή την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Εγκαταλείποντας σταδιακά την αντίθεσή της στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, η AfD θα ακολουθούσε μια πορεία που έχουν ήδη χαράξει ακροδεξιά κόμματα, τα οποία έχουν σημειώσει εκλογικές επιτυχίες σε άλλες χώρες της Ευρωζώνης.
Το γαλλικό κόμμα «Εθνικός Συναγερμός» υποστήριζε επί μακρόν την εγκατάλειψη του ευρώ, ωστόσο υπό την ηγεσία της Μαρίν Λεπέν εγκατέλειψε σταδιακά αυτή την απαίτηση, επιδιώκοντας να διευρύνει την εκλογική του απήχηση. Σήμερα, θεωρείται το φαβορί για τη νίκη στις προεδρικές εκλογές της επόμενης χρονιάς.
Στην Ιταλία, το κόμμα «Αδέλφια της Ιταλίας» της πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι έχει περιορίσει την ευρωσκεπτικιστική ρητορική του από τότε που ανέλαβε την εξουσία, επιλέγοντας να προωθήσει τους στόχους του μέσα από τους θεσμούς της ΕΕ.
Πιο κοντά στη Γερμανία, το ακροδεξιό Κόμμα της «Ελευθερίας της Αυστρίας» (FPÖ), το οποίο διατηρεί στενούς δεσμούς με την AfD, έχει αποκηρύξει τις περισσότερες από τις αντιευρωπαϊκές θέσεις του, προκειμένου να ανοίξει τον δρόμο για τη συμμετοχή του σε εθνικούς κυβερνητικούς συνασπισμούς.
«Η Αυστρία αποτελεί πρότυπο για την AfD», δήλωσε ο Βόλφγκανγκ Σρέντερ, καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Κάσελ.
«Υπό αυτή την έννοια, είναι πιθανό να αποτελεί απλώς θέμα χρόνου μέχρι να εγκαταλείψουν αυτές τις θέσεις», πρόσθεσε, εκτιμώντας ότι μια τέτοια εξέλιξη δεν θα προκαλούσε σημαντικές αντιδράσεις στο εσωτερικό του κόμματος.
Οι γερμανικές εξαγωγές ωφελούνται από τη συμμετοχή στην ΕΕ
Σε κάθε περίπτωση, η γερμανική οικονομία είναι τόσο στενά συνδεδεμένη με την παγκόσμια αγορά και τόσο εξαρτημένη από τις εξαγωγές, ώστε μια αποχώρηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση ή την Ευρωζώνη θα αποτελούσε καταστροφή, υποστήριξε ο Σρέντερ.
«Ένα κίνημα οικονομικής αυτάρκειας, όπως εκείνο που ανέπτυξε ο Χίτλερ το 1933, είναι ουσιαστικά αδύνατο υπό αυτές τις συνθήκες, εκτός εάν κάποιος είναι διατεθειμένος να διακινδυνεύσει την κατάρρευση ολόκληρης της εθνικής οικονομίας».
Τα νεότερα στελέχη της AfD προβάλλουν παρόμοια επιχειρήματα, επισημαίνοντας ότι οι μεταβαλλόμενοι πολιτικοί συσχετισμοί στην Ευρώπη, σε συνδυασμό με τον αυξανόμενο ανταγωνισμό από την Κίνα και την ολοένα λιγότερο αξιόπιστη στάση των Ηνωμένων Πολιτειών, ενισχύουν την ανάγκη για περισσότερη και όχι λιγότερη συνεργασία εντός της ΕΕ.
«Εάν ουσιαστικά καταργούσαμε το κοινό νόμισμα και κάθε χώρα ακολουθούσε ξανά τη δική της πορεία, αυτό θα ήταν εντελώς ουτοπικό και θα μας προκαλούσε επίσης τεράστια ζημιά», δήλωσε ο Χομ.
«Οι νέοι Ευρωπαίοι, ανεξαρτήτως εθνικότητας, αυτοπροσδιορίζονται ολοένα συχνότερα ως Ευρωπαίοι και είναι λιγότερο διατεθειμένοι να συνεχίσουν να αναπαράγουν τις συγκρούσεις των παππούδων τους».
Ωστόσο, στο εσωτερικό του κόμματος, το ζήτημα παραμένει κάθε άλλο παρά λυμένο.
Τον Αύγουστο, ο Χομ κατέθεσε σε συνέδριο της AfD ένα ψήφισμα, στο οποίο αναφερόταν: «Η Generation Deutschland είναι προσηλωμένη στην ευρωπαϊκή ιδέα... Η Ευρώπη είναι κάτι περισσότερο από μια οικονομική περιοχή, κάτι περισσότερο από μια νομισματική ένωση και κάτι περισσότερο από την Ευρωπαϊκή Ένωση».
Παρότι η διατύπωση του ψηφίσματος είχε ως στόχο να αναδείξει τον ρόλο της ΕΕ στη διαφύλαξη της κοινής ιστορίας και κληρονομιάς των ευρωπαϊκών λαών, αντί να εστιάζει στην οικονομική συνεργασία, τελικά αποσύρθηκε, καθώς δεν συγκέντρωσε την απαιτούμενη υποστήριξη.
«Το ζήτημα του ευρώ αποδείχθηκε πιο αμφιλεγόμενο απ' όσο είχαμε αρχικά υπολογίσει», δήλωσε ο ίδιος.
