Αναλυτικά, για τα νοικοκυριά, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι προβλέψεις για τα σταθερά τιμολόγια, η προστασία από διακοπές ηλεκτροδότησης σε συγκεκριμένες περιπτώσεις εκκρεμών διαφορών με προμηθευτές και η μείωση των χρεώσεων Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας (ΥΚΩ). Για τις επιχειρήσεις, από την άλλη πλευρά, οι αλλαγές αφορούν τόσο τους όρους προμήθειας και τη διαχείριση της ενεργειακής κατανάλωσης όσο και την πρόσβαση σε ηλεκτρικό χώρο για νέες επενδύσεις.
Ελεύθερη αλλαγή παρόχου χωρίς χρέωση για νοικοκυριά και μικρές επιχειρήσεις
Στην ενίσχυση του ανταγωνισμού μεταξύ των προμηθευτών, όπως αναφέρεται από την ενημέρωση του ΥΠΕΝ, αποσκοπεί η διάταξη που κατοχυρώνει το δικαίωμα ελεύθερης επιλογής παρόχου ηλεκτρικής ενέργειας, χωρίς διακρίσεις ως προς το κόστος, τη διαδικασία και τον χρόνο αλλαγής.
Για τα νοικοκυριά και τις μικρές επιχειρήσεις προβλέπεται ότι η αλλαγή προμηθευτή δεν θα επιβαρύνεται με οικονομική χρέωση. Για τις υπόλοιπες κατηγορίες πελατών ενδέχεται να ισχύουν χρεώσεις, σύμφωνα με τους όρους της σύμβασής τους. Η αλλαγή εταιρείας δεν συνεπάγεται, πάντως, διαγραφή των οικονομικών ή άλλων συμβατικών υποχρεώσεων που έχουν ήδη αναληφθεί.
Η παρέμβαση επιδιώκει να διευκολύνει τη μετακίνηση των καταναλωτών προς ανταγωνιστικότερες προσφορές, ενισχύοντας τη δυνατότητά τους να συγκρίνουν προϊόντα και να επιλέγουν εκείνο που ανταποκρίνεται καλύτερα στο προφίλ κατανάλωσής τους.
Σταθερά τιμολόγια τουλάχιστον 12 μηνών
Σημαντική αλλαγή προβλέπεται για τα σταθερά τιμολόγια ηλεκτρικής ενέργειας, τα γνωστά «μπλε» προϊόντα, καθώς θεσπίζεται ελάχιστη διάρκεια σύμβασης ενός έτους.
Κατά τη διάρκεια ισχύος της σύμβασης, ο προμηθευτής δεν θα μπορεί να μεταβάλλει μονομερώς την τιμή ή τους όρους της ούτε να καταγγείλει τη σύμβαση πριν από τη λήξη της. Με τον τρόπο αυτό, επιδιώκεται να ενισχυθεί η προβλεψιμότητα του ενεργειακού κόστους για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις, σε μια αγορά που εξακολουθεί να επηρεάζεται από τις διακυμάνσεις των τιμών.
Παράλληλα, προμηθευτές που εκπροσωπούν περισσότερους από 200.000 τελικούς πελάτες θα υποχρεούνται να διαθέτουν σταθερά προϊόντα, με τις εξαιρέσεις που προβλέπει η νομοθεσία. Οι εταιρείες θα πρέπει, επίσης, να παρέχουν σαφή και συνοπτική ενημέρωση πριν από τη σύναψη ή την παράταση μιας σύμβασης.
Δυναμικά τιμολόγια
Το νομοσχέδιο βάζει κανόνες και στη διάθεση δυναμικών τιμολογίων, των οποίων η τιμή ακολουθεί τις διακυμάνσεις της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας.
Οι καταναλωτές που διαθέτουν έξυπνο μετρητή θα μπορούν να ζητούν τη σύναψη σχετικής σύμβασης, ενώ η μετάβαση σε δυναμική τιμολόγηση θα προϋποθέτει τη συγκατάθεσή τους. Οι προμηθευτές θα οφείλουν να ενημερώνουν για τα πιθανά οφέλη αλλά και τους κινδύνους που συνεπάγεται η επιλογή αυτή.
Τα δυναμικά τιμολόγια μπορούν να προσφέρουν ευκαιρίες εξοικονόμησης σε όσους έχουν τη δυνατότητα να μεταφέρουν μέρος της κατανάλωσής τους σε ώρες χαμηλότερων τιμών. Ωστόσο, η σύνδεση της χρέωσης με τις διακυμάνσεις της αγοράς σημαίνει ότι το κόστος μπορεί να αυξηθεί σε περιόδους υψηλών τιμών. Η επιλογή τους, επομένως, συνδέεται άμεσα με το προφίλ κατανάλωσης κάθε πελάτη και την ικανότητά του να προσαρμόζει τη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας.
Μείωση 50% στις ΥΚΩ από το 2027
Στις παρεμβάσεις που αφορούν άμεσα τους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος, όπως τονίζεται, περιλαμβάνεται η μείωση κατά 50% της χρέωσης Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας για την πρώτη κλίμακα οικιακής κατανάλωσης.
Ειδικότερα, από την 1η Ιανουαρίου 2027, η χρέωση προβλέπεται να υποχωρήσει από τα 6,90 στα 3,45 ευρώ ανά μεγαβατώρα για κατανάλωση έως 1.600 κιλοβατώρες ανά τετράμηνο. Η μείωση αφορά τόσο το κανονικό όσο και το μειωμένο ωράριο τιμολόγησης.
Η συγκεκριμένη παρέμβαση αφορά μία επιμέρους χρέωση του λογαριασμού και όχι το σύνολο του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας. Το πραγματικό όφελος για κάθε νοικοκυριό θα εξαρτηθεί από την κατανάλωσή του και την κλίμακα στην οποία αυτή εντάσσεται.
Προστασία από διακοπές ρεύματος σε εκκρεμείς διαφορές
Πρόσθετες δικλίδες προστασίας για τους καταναλωτές εισάγονται στις περιπτώσεις διαφορών με τους προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας. Εφόσον πληρούνται οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις, ο πάροχος δεν θα μπορεί να καταγγείλει τη σύμβαση ή να διακόψει την ηλεκτροδότηση για τον σχετικό λόγο όσο εκκρεμεί συγκεκριμένη διαδικασία εξέτασης καταγγελίας ή εξωδικαστικής επίλυσης της διαφοράς.
Η προστασία μπορεί να ενεργοποιείται όταν η υπόθεση εξετάζεται από τον ίδιο τον προμηθευτή, υπό συγκεκριμένους περιορισμούς για επαναλαμβανόμενες καταγγελίες, ή όταν ο καταναλωτής έχει προσφύγει στον Ενεργειακό Διαμεσολαβητή, στην αρμόδια ανεξάρτητη αρχή ή σε άλλον μηχανισμό εξωδικαστικής επίλυσης διαφορών.
Η ρύθμιση δεν είναι απεριόριστη. Η προστασία παύει εάν η καταγγελία κριθεί προδήλως αόριστη, αβάσιμη ή καταχρηστική, καθώς και εάν παρέλθουν 90 ημέρες χωρίς επίλυση της διαφοράς. Σε κάθε περίπτωση, η εκκρεμότητα δεν καταργεί τις υπόλοιπες συμβατικές υποχρεώσεις του καταναλωτή.
Από τρεις σε έξι μήνες η εκπροσώπηση από τον Προμηθευτή Τελευταίου Καταφυγίου
Περισσότερο χρόνο για την εξεύρεση νέου παρόχου θα έχουν οι καταναλωτές που μένουν χωρίς προμηθευτή, καθώς η περίοδος εκπροσώπησης από τον Προμηθευτή Τελευταίου Καταφυγίου παρατείνεται από τρεις σε τουλάχιστον έξι μήνες.
Ο συγκεκριμένος μηχανισμός διασφαλίζει τη συνέχιση της ηλεκτροδότησης όταν ένας πελάτης μένει χωρίς προμηθευτή υπό τις προϋποθέσεις που προβλέπει το ισχύον πλαίσιο. Η παράταση δίνει μεγαλύτερο περιθώριο για τη σύναψη νέας σύμβασης, χωρίς να απαιτείται άμεση επιλογή άλλου παρόχου. Για το φυσικό αέριο, η μέγιστη διάρκεια παραμένει στους τρεις μήνες.
Δύο συμβάσεις προμήθειας στην ίδια παροχή
Περισσότερη ευελιξία στη διαχείριση της ενεργειακής κατανάλωσης επιδιώκει να προσφέρει, επίσης, η δυνατότητα σύναψης περισσότερων από μία συμβάσεων προμήθειας στο ίδιο σημείο σύνδεσης, εφόσον αυτό είναι τεχνικά εφικτό και τηρούνται οι σχετικοί κώδικες.
Η ρύθμιση επιτρέπει τον διαχωρισμό διαφορετικών ηλεκτρικών χρήσεων ενός ακινήτου μέσω ξεχωριστών σημείων μέτρησης και εκκαθάρισης, χωρίς να απαιτείται κατ’ ανάγκη ανεξάρτητη σύνδεση με το δίκτυο για κάθε χρήση.
Έτσι, για παράδειγμα, θα μπορούσε να προβλεφθεί διαφορετική σύμβαση για την κατανάλωση μιας κατοικίας και άλλη για τη φόρτιση ηλεκτρικού αυτοκινήτου ή τη λειτουργία αντλίας θερμότητας. Αντίστοιχη δυνατότητα εισάγεται για επιλέξιμους πελάτες φυσικού αερίου, υπό τις προϋποθέσεις των ισχυόντων κωδίκων.
Κοινή χρήση ενέργειας από ΑΠΕ και νέες δυνατότητες εξοικονόμησης
Σημαντική τομή αποτελεί η θεσμοθέτηση της κοινής χρήσης ενέργειας από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Νοικοκυριά, μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις και δημόσιοι φορείς θα μπορούν να συμμετέχουν σε σχετικά σχήματα, μέσω ιδιωτικών συμφωνιών ή νομικών οντοτήτων, υπό την προϋπόθεση ότι η δραστηριότητα αυτή δεν αποτελεί την κύρια εμπορική ή επαγγελματική τους δραστηριότητα.
Οι συμμετέχοντες θα μπορούν, σύμφωνα με τους κανόνες εφαρμογής, να αφαιρούν την ενέργεια που τους αναλογεί από τη συνολική μετρούμενη κατανάλωσή τους. Για μεμονωμένα νοικοκυριά και πολυκατοικίες προτείνονται αρχικά όρια ισχύος 10,8 kW και 50 kW αντίστοιχα.
Ειδική πρόβλεψη υπάρχει για σχήματα κοινής χρήσης ενέργειας που ανήκουν σε δημόσιους φορείς, καθώς τουλάχιστον το 10% της κοινόχρηστης ενέργειας, κατά μέσο όρο, θα πρέπει να είναι προσβάσιμο σε ευάλωτους καταναλωτές, νοικοκυριά που πλήττονται από ενεργειακή φτώχεια ή πολίτες.
Η πρακτική εφαρμογή του θεσμού θα εξαρτηθεί από την εξειδίκευση των όρων λειτουργίας, των διαδικασιών εκκαθάρισης και των μέτρων που θα διευκολύνουν τη συμμετοχή των ευάλωτων νοικοκυριών.
Υποχρεωτική διαχείριση κινδύνου για τους προμηθευτές
Στο επίπεδο της αγοράς, το νομοσχέδιο εισάγει πλαίσιο διαχείρισης κινδύνου για τις εταιρείες προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας. Η ΡΑΑΕΥ θα καθορίζει τις κατάλληλες στρατηγικές αντιστάθμισης κινδύνου, λαμβάνοντας υπόψη το μέγεθος κάθε προμηθευτή, τη δομή της αγοράς και τα μέτρα που απαιτούνται για τον περιορισμό του κινδύνου διακοπής της προσφοράς.
Στα εργαλεία που μπορούν να αξιοποιηθούν περιλαμβάνονται οι συμβάσεις αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και οι προθεσμιακές συμβάσεις. Στόχος είναι να περιοριστεί η έκθεση των προμηθευτών στις απότομες μεταβολές των χονδρεμπορικών τιμών και να ενισχυθεί η οικονομική βιωσιμότητα των συμβάσεων προμήθειας.
Πρόκειται για παρέμβαση που δεν μεταβάλλει άμεσα τον λογαριασμό του καταναλωτή, αλλά αφορά τη σταθερότητα της αγοράς και τη δυνατότητα των εταιρειών να ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις τους.
Ευέλικτες συνδέσεις και περισσότερη διαφάνεια στα δίκτυα
Το νομοσχέδιο, παράλληλα, επιχειρεί να αντιμετωπίσει και το ζήτημα της περιορισμένης διαθέσιμης δυναμικότητας στα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας, ενισχύοντας τις υποχρεώσεις διαφάνειας των διαχειριστών ως προς τον ηλεκτρικό χώρο που είναι διαθέσιμος για νέες συνδέσεις.
Η δυνατότητα αφορά μονάδες ΑΠΕ, συστήματα αποθήκευσης, μονάδες συμπαραγωγής και εγκαταστάσεις κατανάλωσης. Οι ευέλικτες συνδέσεις θα μπορούν να μετατρέπονται σε συνδέσεις εγγυημένης ισχύος, εφόσον ολοκληρωθούν τα απαιτούμενα έργα δικτύου και εξασφαλιστεί επαρκής δυναμικότητα.
Ειδικό πλαίσιο για τα data centers και τις μεγάλες επενδύσεις
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη σύνδεση των κέντρων δεδομένων, τα οποία λόγω των υψηλών ενεργειακών απαιτήσεών τους αποτελούν σημαντικό παράγοντα για τον σχεδιασμό του ηλεκτρικού συστήματος.
Το νέο πλαίσιο προβλέπει ειδικές διαδικασίες για τη χορήγηση προσφορών σύνδεσης, αυστηρότερες απαιτήσεις τεκμηρίωσης των επενδύσεων και κανόνες για τη χρηματοδότηση των έργων ενίσχυσης του δικτύου που απαιτούνται αποκλειστικά για την εξυπηρέτησή τους.
Για εγκαταστάσεις άνω των 200 MW προτείνεται δυνατότητα απόλυτης προτεραιότητας κατά την αξιολόγηση των αιτήσεων σύνδεσης, εφόσον τουλάχιστον το 80% της μέγιστης ισχύος κατανάλωσης καλύπτεται από μονάδες ηλεκτροπαραγωγής ή συστήματα αποθήκευσης με χωρητικότητα τουλάχιστον έξι ωρών λειτουργίας.
Επιπλέον, προβλέπεται ότι τα data centers θα πρέπει, από την έναρξη λειτουργίας τους, να καλύπτουν τουλάχιστον το 60% της συνολικής ετήσιας κατανάλωσής τους από σταθμούς ΑΠΕ. Οι επενδυτές θα αναλαμβάνουν εξ ολοκλήρου το κόστος των έργων ενίσχυσης ή επέκτασης που απαιτούνται αποκλειστικά για τις εγκαταστάσεις τους.
Ταμείο 2,3 δισ. ευρώ για την ενεργειακή μετάβαση των νησιών
Στο ίδιο νομοθετικό πακέτο προβλέπεται η σύσταση Ταμείου Απανθρακοποίησης Νησιών, με εκτιμώμενη χρηματοδοτική δυνατότητα 2,3 δισ. ευρώ.
Το Ταμείο θα μπορεί να συγχρηματοδοτεί έως το 60% επενδύσεων σε έργα ΑΠΕ και αποθήκευσης ενέργειας, ηλεκτρικές διασυνδέσεις, υποδομές φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων και φράγματα πολλαπλού σκοπού. Κύρια πηγή χρηματοδότησης θα αποτελούν τα έσοδα από τη δημοπράτηση έως 25 εκατομμυρίων δικαιωμάτων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου που μπορεί να διεκδικήσει η Ελλάδα.
Η πρωτοβουλία συνδέεται με την προσπάθεια περιορισμού της εξάρτησης των νησιών από τις πετρελαϊκές μονάδες ηλεκτροπαραγωγής και την ενίσχυση των επενδύσεων σε καθαρότερες μορφές ενέργειας.
Αλλαγές στον ΔΕΣΦΑ και ρυθμίσεις για το υδρογόνο
Οι παρεμβάσεις επεκτείνονται και στην αγορά φυσικού αερίου. Ειδικότερα, προβλέπεται η δυνατότητα μεταβίβασης της συμμετοχής 34% που κατέχει το Ελληνικό Δημόσιο στον ΔΕΣΦΑ σε άλλη εταιρεία που ανήκει εξ ολοκλήρου στο κράτος, με συγκεκριμένη διαδικασία και δικλίδες για τη διατήρηση του διαχωρισμού του διαχειριστή από δραστηριότητες παραγωγής και προμήθειας ενέργειας.
Παράλληλα, εισάγονται ρυθμίσεις για τις υποχρεώσεις των παραγωγών υδρογόνου, ανάλογα με το εάν διοχετεύουν το προϊόν τους σε δίκτυα φυσικού αερίου ή υδρογόνου ή λειτουργούν χωρίς σύνδεση σε δίκτυο.
