Με τη διεθνή διάσκεψη COP31 να ξεκινά στην Αττάλεια της Τουρκίας, το ερώτημα που τίθεται ολοένα και πιο επιτακτικά είναι κατά πόσο η διεθνής συνεργασία μπορεί ακόμη να αποτρέψει τις χειρότερες συνέπειες της υπερθέρμανσης του πλανήτη.
Όπως επισημαίνει σε εκτενές δημοσίευμά του ο Guardian, η περσινή διάσκεψη COP30 στη Βραζιλία ανέδειξε τα αδιέξοδα της διαδικασίας. Η βραζιλιάνικη προεδρία είχε αποκλείσει από τις διαπραγματεύσεις το ζήτημα των εθνικών σχεδίων περιορισμού των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, υποστηρίζοντας ότι αποτελούν αποκλειστική αρμοδιότητα των κυβερνήσεων.
Η απόφαση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, καθώς τα συγκεκριμένα σχέδια αποτελούν τον πυρήνα της Συμφωνίας του Παρισιού. Η διάσκεψη κατέληξε τελικά σε έναν συμβιβασμό που ελάχιστους ικανοποίησε, αφήνοντας ανοιχτά τα σημαντικότερα ζητήματα.
Ο στόχος του 1,5°C απομακρύνεται
Το 2015, σχεδόν ολόκληρη η διεθνής κοινότητα δεσμεύτηκε να περιορίσει την αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας στον 1,5°C σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα.
Έντεκα χρόνια αργότερα, η πραγματικότητα είναι απογοητευτική. Οι παγκόσμιες θερμοκρασίες έχουν ξεπεράσει προσωρινά το συγκεκριμένο όριο για δύο διαδοχικά χρόνια, ενώ ακόμη και οι πιο αισιόδοξες εκτιμήσεις του ΟΗΕ παραπέμπουν πλέον σε αύξηση περίπου 1,7 έως 1,8°C.
Παράλληλα, ο ρυθμός υπερθέρμανσης επιταχύνεται. Ενώ το 2015 η θερμοκρασία αυξανόταν κατά περίπου 0,2°C ανά δεκαετία, σήμερα ο αντίστοιχος ρυθμός υπολογίζεται σε 0,4°C.
Ο Γιόχαν Ροκστρέμ, διευθυντής του Ινστιτούτου Έρευνας Κλιματικών Επιπτώσεων του Πότσνταμ, προειδοποιεί ότι ο πλανήτης πλησιάζει επικίνδυνα σε μη αναστρέψιμα σημεία καμπής, ενώ η σημερινή πορεία θα μπορούσε να οδηγήσει σε υπερθέρμανση 2,6 έως 3°C.
Κατά τον ίδιο, το γεγονός ότι μια τέτοια εξέλιξη παραμένει πιθανή παρά την ύπαρξη της Συμφωνίας του Παρισιού συνιστά παγκόσμια αποτυχία.
Τα ορυκτά καύσιμα και τα εμπόδια των διαπραγματεύσεων
Οι δυσκολίες δεν περιορίζονται στην αθέτηση των δεσμεύσεων. Η ίδια η διαδικασία των διασκέψεων COP χαρακτηρίζεται από περίπλοκες διαπραγματεύσεις και την απαίτηση ομοφωνίας, που επιτρέπει σε χώρες με ισχυρά συμφέροντα στα ορυκτά καύσιμα να μπλοκάρουν σημαντικές αποφάσεις.
Χρειάστηκαν περισσότερα από 30 χρόνια διεθνών διαπραγματεύσεων για να υπάρξει, το 2023 στο Ντουμπάι, η πρώτη ρητή συμφωνία για σταδιακή απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα. Ακόμη και τότε, όμως, δεν καθορίστηκε συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.
Η αποχώρηση των ΗΠΑ από τη Συμφωνία του Παρισιού υπό τον Ντόναλντ Τραμπ επιδείνωσε περαιτέρω την κατάσταση.
Την ίδια στιγμή, ακόμη και χώρες που υποστηρίζουν την κλιματική συνεργασία εμφανίζουν αντιφάσεις στην πολιτική τους. Η Αυστραλία δεν έχει θέσει ημερομηνία τερματισμού των εξαγωγών ορυκτών καυσίμων, η Τουρκία σχεδιάζει αύξηση των εκπομπών άνθρακα, ενώ ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εξακολουθούν να προωθούν επενδύσεις σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο.
Η ενεργειακή μετάβαση προχωρά παρά τα πολιτικά αδιέξοδα
Ωστόσο, η εικόνα δεν είναι αποκλειστικά αρνητική.
Η επανεκλογή του Λούλα ντα Σίλβα στη Βραζιλία, οι εκλογικές απώλειες των Ρεπουμπλικανών στις ΗΠΑ και οι πολιτικές αλλαγές σε ευρωπαϊκές χώρες δημιουργούν προσδοκίες για ευνοϊκότερες συνθήκες στην αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης.
Παράλληλα, η ενεργειακή μετάβαση προχωρά και εκτός του πλαισίου των COP.
Μετά την απογοητευτική κατάληξη της περσινής διάσκεψης, σχεδόν 60 χώρες συναντήθηκαν στην Κολομβία και συμφώνησαν να καταρτίσουν εθνικούς οδικούς χάρτες για την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Η Γαλλία, η Γερμανία και η Ολλανδία έχουν ήδη προχωρήσει σε αυτή την κατεύθυνση.
Εντυπωσιακή είναι και η ανάπτυξη των καθαρών τεχνολογιών σε αναπτυσσόμενες οικονομίες. Στο Πακιστάν, τα φωτοβολταϊκά στις στέγες καλύπτουν πλέον περίπου το ένα τέταρτο της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ στο Βιετνάμ τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το 40% των πωλήσεων νέων οχημάτων.
Καθοριστικός είναι και ο ρόλος της Κίνας, η οποία, παρά το γεγονός ότι παραμένει ο μεγαλύτερος παραγωγός εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, έχει αποκτήσει ισχυρό οικονομικό συμφέρον από την παγκόσμια απανθρακοποίηση, χάρη στη βιομηχανία φωτοβολταϊκών και ηλεκτρικών οχημάτων.
Η ηλεκτροκίνηση στο επίκεντρο της COP31
Μία από τις σημαντικότερες προτάσεις της φετινής διάσκεψης αφορά την επέκταση της χρήσης ηλεκτρικής ενέργειας στις μεταφορές, στη θέρμανση και στη βιομηχανία.
Στόχος είναι το μερίδιο του ηλεκτρισμού στην τελική κατανάλωση ενέργειας να αυξηθεί από 23% σήμερα σε 35% έως το 2035.
Σύμφωνα με τον καθηγητή του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης Γιαν Ρόζενοου, η μεγαλύτερη ενεργειακή αποδοτικότητα των ηλεκτρικών τεχνολογιών θα μπορούσε να περιορίσει σημαντικά τη συνολική παγκόσμια κατανάλωση ενέργειας.
Μια συμφωνία που παραμένει αναγκαία
Παρά τις αδυναμίες της, η Συμφωνία του Παρισιού εξακολουθεί να αποτελεί το μοναδικό καθολικό πλαίσιο διεθνούς συνεργασίας για την κλιματική κρίση.
«Το Παρίσι είναι η ηθική μας πυξίδα. Μας έδειξε προς ποια κατεύθυνση πρέπει να κινηθούμε. Η ταχύτητα δεν είναι αυτή που χρειάζεται, αλλά η κατεύθυνση έχει καθοριστεί», επισημαίνει ο πρώην απεσταλμένος του Παναμά για το κλίμα, Χουάν Κάρλος Μοντερέι.
Για τα μικρά νησιωτικά κράτη και τις ευάλωτες κοινωνίες, άλλωστε, η επιτυχία των διεθνών διαπραγματεύσεων αποτελεί ζήτημα επιβίωσης.
Το κρίσιμο στοίχημα της COP31 δεν είναι επομένως μόνο η επίτευξη μιας ακόμη συμφωνίας, αλλά η μετατροπή των πολιτικών δεσμεύσεων σε συγκεκριμένες δράσεις.
Διότι, όπως υπενθυμίζουν οι καταστροφικές πλημμύρες και η κατάρρευση παγετώνων στο Νεπάλ, οι συνέπειες της κλιματικής κρίσης δεν περιμένουν την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων.
