Σύμφωνα με το σχετικό report του ΟΟΣΑ, η οικογενειακή επανένωση παρέμεινε ο κύριος λόγος μόνιμης μετανάστευσης προς τις χώρες του Οργανισμού. Αντιθέτως, η μετανάστευση προς αναζήτηση εργασίας μειώθηκε (-21%), ύστερα από μια συνεχή άνοδο από το 2020.
Το πιο ανησυχητικό εύρημα, ωστόσο, είναι πως η ανθρωπιστική μετανάστευση αυξήθηκε (+23%) λόγω του μεγάλου αριθμού αιτήσεων ασύλου τα προηγούμενα χρόνια και του ιστορικού ρεκόρ νέων προσφύγων που επανεγκαταστάθηκαν (+19%).
Πιο αναλυτικά, όσον αφορά την προσωρινή μετανάστευση για επαγγελματικούς λόγους, παρατηρείται μεγάλη τάση ανόδου, αφού το 2024 σημείωσε ιστορικά υψηλά. Περίπου 2,3 εκατομμύρια άδειες εργασίας και εγκρίσεις χορηγήθηκαν (εξαιρουμένης της Πολωνίας), μια αύξηση 26% σε σχέση με την προ-πανδημίας περίοδο, το 2019.
Από την άλλη, οι «ακαδημαϊκοί» μετανάστες ήταν λιγότεροι κατά 13% σε σχέση με το 2023, με τις χώρες του ΟΟΣΑ να υποδέχονται γύρω στο 1,8 εκατομμύριο διεθνείς φοιτητές. Η μείωση αυτή οφείλεται κυρίως στη μείωση των εισροών προς τις τέσσερις μεγαλύτερες χώρες υποδοχής – Ηνωμένες Πολιτείες (-12%), Ηνωμένο Βασίλειο (-14%), Καναδά (-39%) και Αυστραλία (-22%).
Όσο για τους νέους αιτούντες άσυλο, το 2024 ο αριθμός τους συνέχισε να αυξάνεται, φτάνοντας στο υψηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί, με 3 εκατομμύρια νέες αιτήσεις. Η άνοδος αυτή προήλθε κυρίως από τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά αυξήσεις καταγράφηκαν επίσης στον Καναδά και το Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ στο υπόλοιπο του ΟΟΣΑ οι αιτήσεις μειώθηκαν.
Στην ΕΕ, οι παράτυποι μετανάστες μειώθηκαν κατά 37% σε σχέση με το 2023, ενώ οι όσοι αποπειράθηκαν να εισέλθουν παράτυπα στο Ηνωμένο Βασίλειο αυξήθηκαν κατά 19%. Ταυτόχρονα, οι επιστροφές μεταναστών από την ΕΕ, το Ηνωμένο Βασίλειο και τις Ηνωμένες Πολιτείες αυξήθηκαν σταθερά από το 2021 έως το 2024.
Οι επιδόσεις των μεταναστών στην αγορά εργασίας παραμένουν σε υψηλά επίπεδα
Μετά την έντονη μεταπανδημική ανάκαμψη του 2022-2023, οι επιδόσεις των μεταναστών στην αγορά εργασίας εμφάνισαν πιο μικτές τάσεις το 2024, καθώς το ποσοστό απασχόλησής τους βελτιώθηκε περαιτέρω μόνο σε περίπου τις μισές χώρες του ΟΟΣΑ. Κατά μέσο όρο, σχεδόν το 77% των μεταναστών ήταν οικονομικά ενεργοί, σχεδόν το 71% απασχολούνταν και λιγότερο από το 10% ήταν άνεργοι το 2024.
Γενικά, η εξέλιξη των ποσοστών απασχόλησης και συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό ήταν πιο ευνοϊκή για τις μετανάστριες σε σχέση με τους άνδρες. Σε ένα τρίτο των χωρών του ΟΟΣΑ, τα ποσοστά απασχόλησης των γυναικών μεταναστριών αυξήθηκαν ενώ των ανδρών μειώθηκαν, οδηγώντας στα μικρότερα χάσματα των τελευταίων ετών.
Ριζική αλλαγή των πολιτικών ένταξης
Ως απάντηση στις πολύ υψηλές εισροές μεταναστών, αρκετές χώρες του ΟΟΣΑ έχουν θέσει σαφείς στόχους για τη μείωση της μετανάστευσης, είτε συνολικά είτε για συγκεκριμένες κατηγορίες.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι πολιτικές μετακίνησης για εργασία γίνονται όλο και πιο στοχευμένες στην προσέλκυση ταλέντων και στην κάλυψη συγκεκριμένων αναγκών της αγοράς εργασίας.
Παράλληλα, οι προϋποθέσεις για την αναγνώριση ασύλου έχουν αυστηροποιηθεί σε πολλές χώρες – ανάμεσα σε αυτές και η Ελλάδα – ενώ προωθούνται ταχύτερες διαδικασίες, μειωμένα επιδόματα και γίνεται προσπάθεια να βρεθούν νέοι προορισμοί για την οικογενειακή επανένωση.
Παράλληλα, σε πολλές χώρες, οι πολιτικές για διεθνείς φοιτητές αναθεωρούνται, με κάποιες να περιορίζουν τα δικαιώματα εισόδου και παραμονής μετά τις σπουδές, ενώ άλλες ενισχύουν τους μηχανισμούς παραμονής για καλύτερη ένταξη στην αγορά εργασίας.
Όσον αφορά τις πολιτικές ένταξης, ενώ κάποιες χώρες (Βέλγιο, Καναδάς, Γερμανία) επεκτείνουν τα προγράμματα ένταξης, άλλες αυστηροποιούν την πρόσβαση και αυξάνουν τις υποχρεώσεις των μεταναστών (Φινλανδία, Ολλανδία). Η ένταξη συνδέεται όλο και περισσότερο με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας και νέα προγράμματα δημιουργούνται για την υποστήριξη της εργασιακής ενσωμάτωσης.
Γενικά, πάντως, παρατηρείται μεγαλύτερη προσήλωση στην ένταξη των μεταναστριών, μέσω στοχευμένων μέτρων, όπως η ταχύτερη αναγνώριση των ακαδημαϊκών ή/και επαγγελματικών τους προσόντων και η πρόσβασή τους σε διάφορα επιδόματα.
Οι μετανάστες συνεχίζουν να είναι κακοπληρωμένοι
Σύμφωνα με την έρευνα του ΟΟΣΑ, ο μετανάστες/τριες δεν έχουν πάψει να υποαμείβονται σε σχέση με τους γηγενείς. Στοιχεία από την περίοδο 2000-2019 δείχνουν ότι οι μετανάστες, κατά την είσοδό τους στην αγορά εργασίας, κερδίζουν 34% λιγότερο από τους ντόπιους εργαζομένους της ίδιας ηλικίας και φύλου. Τα δύο τρίτα αυτής της διαφοράς οφείλονται στο γεγονός ότι οι μετανάστες απασχολούνται σε επιχειρήσεις και κλάδους με χαμηλότερες αμοιβές.
Το μισθολογικό χάσμα μειώνεται κατά περίπου ένα τρίτο στα πρώτα πέντε χρόνια διαμονής στη χώρα υποδοχής και κατά περίπου το μισό στα πρώτα δέκα χρόνια. Αυτό οφείλεται εν μέρει στη σταδιακή μετάβαση των μεταναστών σε καλύτερα αμειβόμενους κλάδους και επιχειρήσεις.
Σύμφωνα με το report του ΟΟΣΑ, τα δεδομένα αυτά δείχνουν πως οι πολιτικές που στοχεύουν στην άρση εμποδίων στην επαγγελματική κινητικότητα πρέπει να αποκτήσουν κεντρική θέση στα εργαλεία πολιτικής ένταξης. Πρόκειται για πολιτικές όπως παροχή πληροφοριών για αναζήτηση εργασίας, συμβουλευτική καριέρας και ανάπτυξη επαγγελματικών δικτύων, αλλά και βελτίωση των Μέσω Μαζικής Μεταφοράς και πρόσβασή των μεταναστών σε οικονομικά προσιτή στέγη.
Τα εθνικά συστήματα υγείας «βασίζονται» σε μετανάστες
Σύμφωνα με την έκθεση του ΟΟΣΑ, τα συστήματα υγείας των κρατών-μελών «βασίζονται» σε μεγάλο βαθμό σε μετανάστες/τριες γιατρούς και νοσηλευτές.
Το 2020-2021 υπήρχαν πάνω από 830.000 γιατροί και 1,75 εκατομμύρια νοσηλευτές που είχαν γεννηθεί στο εξωτερικό και εργάζονταν σε χώρες του ΟΟΣΑ, αντιπροσωπεύοντας περίπου το ένα τέταρτο και το ένα έκτο του εργατικού δυναμικού σε κάθε επάγγελμα αντίστοιχα. Τα αντίστοιχα στοιχεία για γιατρούς και νοσηλευτές που εκπαιδεύτηκαν στο εξωτερικό είναι 606.000 (18,4%) και 733.000 (8,3%) κατά την περίοδο 2021-2023.
Περίπου ένας στους πέντε γιατρούς και νοσηλευτές που έχουν γεννηθεί στο εξωτερικό προέρχεται από χώρα του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ).
Η Ασία αποτελεί τη βασική περιοχή προέλευσης, αντιπροσωπεύοντας περίπου το 40% των γιατρών και το 37% των νοσηλευτών.
Η Ινδία, η Γερμανία και η Κίνα είναι οι κύριες χώρες προέλευσης για γιατρούς, ενώ οι Φιλιππίνες, η Ινδία και η Πολωνία βρίσκονται στην κορυφή για τους νοσηλευτές.
Περίπου 89.000 γιατροί και 257.000 νοσηλευτές προέρχονται από χώρες που περιλαμβάνονται στη Λίστα Υποστήριξης και Προστασίας Ανθρώπινου Δυναμικού Υγείας του ΠΟΥ, προκαλώντας ανησυχίες για πιθανό αντίκτυπο της διεθνούς κινητικότητας υγειονομικών επαγγελματιών στα εύθραυστα συστήματα υγείας αυτών των χωρών.
