Η αλλαγή, η οποία περιλαμβάνεται σε έγγραφο στρατηγικής του κόμματος που είδε το POLITICO, μετατρέπει τη μέχρι σήμερα κατηγορηματική δέσμευση για εγκατάλειψη του ευρώ σε μια θέση περισσότερο αποδεκτή από τον μέσο Γερμανό πολίτη. Πρόκειται για μια τακτική που έχουν ακολουθήσει ριζοσπαστικά κόμματα σε ολόκληρη την Ευρώπη, καθώς η αυξανόμενη εκλογική τους απήχηση τα φέρνει όλο και πιο κοντά στην εξουσία.
Στο έγγραφο, το οποίο δημοσίευσε πρώτο το Bild am Sonntag, η AfD εγκαταλείπει την απαίτηση για οργανωμένη αποχώρηση της Γερμανίας από το ευρώ. Αντ’ αυτού, προτείνει τη διεξαγωγή εθνικού δημοψηφίσματος, εφόσον οι εταίροι της χώρας αρνηθούν να εφαρμόσουν μια σειρά ριζικών μεταρρυθμίσεων στον τρόπο λειτουργίας της νομισματικής ένωσης.
«Η AfD προσπαθεί πλέον να εξομαλύνει τις πιο αμφιλεγόμενες πτυχές της», δήλωσε ο Κάρστεν Μπρέσκι, επικεφαλής της παγκόσμιας μακροοικονομικής έρευνας της ING. «Πιθανότατα θέλει να εμφανίζεται πιο έτοιμη να κυβερνήσει [...] Επαναδιατυπώνει τη συζήτηση για την έξοδο από το ευρώ, εντάσσοντάς την σε μια πιο μετριοπαθή, ευρωσκεπτικιστική πλατφόρμα».
Άλλοι ήταν πιο ωμοί στην εκτίμησή τους.
«Αυτό θα τους κάνει να ακούγονται λιγότερο παράλογοι», σχολίασε ο Στέφαν Γκέρλαχ, επικεφαλής οικονομολόγος της EFG Bank.
Η πρόταση δεν αποτελεί ακόμη επίσημη πολιτική του κόμματος. Το ισχύον πρόγραμμα της AfD, όπως αποτυπώθηκε στο εκλογικό της μανιφέστο για τις ομοσπονδιακές εκλογές της περασμένης χρονιάς, εξακολουθεί να προβλέπει την έξοδο από το ευρώ. Οποιαδήποτε αλλαγή αναμένεται να εξεταστεί σε κομματικό συνέδριο το επόμενο έτος.
Ο Ρενέ Αουστ, πρόεδρος της ομάδας «Ευρώπη των Κυρίαρχων Εθνών» στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στην οποία συμμετέχει η AfD, υποστήριξε σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι η νέα διατύπωση απλώς αποσαφηνίζει μια ήδη υπάρχουσα θέση.
Ωστόσο, ο συμβολισμός της κίνησης είναι σημαντικός, καθώς σηματοδοτεί μια σαφή απομάκρυνση από τις ιδρυτικές αρχές του κόμματος.
Η AfD γεννήθηκε ως ευρωσκεπτιστικό κόμμα κόμμα που τασσόταν κατά του ευρώ, με βασικό κίνητρο τις αμφιλεγόμενες έκτακτες διασώσεις κρατών, όπως η Ελλάδα, η Ιρλανδία και η Πορτογαλία, κατά τη διάρκεια της κρίσης δημόσιου χρέους της περιόδου 2010-2012.
Όμως, μετά την απομάκρυνση του ιδρυτή της, Μπερντ Λούκε, το 2015, η μετανάστευση και άλλα ζητήματα της λεγόμενης πολιτισμικής αντιπαράθεσης πέρασαν στο προσκήνιο, ενώ ο ευρωσκεπτικισμός υποχώρησε σε δεύτερο πλάνο.
Η νέα στροφή φαίνεται επίσης να αποτελεί νίκη για την επικεφαλής της AfD, Άλις Βάιντελ, η οποία έχει στραμμένο το βλέμμα στην καγκελαρία.
Τα τελευταία δύο χρόνια υποστηρίζει ότι είναι «πολύ αργά» για να αποχωρήσει η Γερμανία από το ευρώ. Σε συνέντευξή της στη δημόσια τηλεόραση ZDF τον Αύγουστο, απέφυγε να απαντήσει ευθέως σε ερωτήσεις σχετικά με τη δέσμευση του εκλογικού προγράμματος για έξοδο από το ενιαίο νόμισμα, προτιμώντας να επικεντρωθεί στις αδυναμίες του ευρώ και σε όσα θεωρεί καταχρήσεις στη διακυβέρνησή του εις βάρος της Γερμανίας.
Ο Μαρσέλ Λεβαντόφσκι, καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο του Χάλε και ειδικός στον λαϊκισμό, εκτιμά ότι η αλλαγή εντάσσεται σε μια ευρύτερη τάση: τα ακροδεξιά κόμματα της Ευρώπης μετριάζουν τη ρητορική και τις επιδιώξεις τους όσο πλησιάζουν στην εξουσία.
Έπειτα από δύο ηχηρές νίκες στις περιφερειακές εκλογές του περασμένου μήνα και με σαφές και διευρυνόμενο προβάδισμα στις εθνικές δημοσκοπήσεις, η AfD βρίσκεται πιο κοντά από ποτέ στην εξουσία.
Ο Λεβαντόφσκι επισημαίνει ότι ανάλογη πορεία ακολούθησε και ο γαλλικός Εθνικός Συναγερμός (RN), ο οποίος εγκατέλειψε τις δεσμεύσεις για έξοδο από το ευρώ και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι αποφάσεις αυτές φαίνεται να ενίσχυσαν το προβάδισμά του στις δημοσκοπήσεις, προσφέροντας στη Μαρίν Λεπέν την καλύτερη μέχρι σήμερα ευκαιρία να διεκδικήσει την προεδρία της Γαλλίας στις εκλογές της επόμενης άνοιξης.
Ακόμη ριζοσπαστική, παρά τις αλλαγές
Αυτό δεν σημαίνει ότι η AfD εγκαταλείπει τις ριζοσπαστικές θέσεις της ή ότι ξαφνικά ανακάλυψε τα πλεονεκτήματα του ενιαίου νομίσματος.
Το κόμμα θέλει οι χώρες που λαμβάνουν έμμεση χρηματοδοτική στήριξη μέσω των δανειοδοτικών και αγοραστικών πράξεων ομολόγων της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) να εξοφλούν τακτικά τις υποχρεώσεις τους στο σύστημα πληρωμών της κεντρικής τράπεζας, γνωστό ως TARGET, είτε σε χρυσό είτε σε Bitcoin.
Παράλληλα, επιδιώκει να πετύχει εκεί όπου απέτυχε ο πρώην υπουργός Οικονομικών της Άνγκελα Μέρκελ, Βόλφγκανγκ Σόιμπλε: να επιβάλει έναν μηχανισμό ελεγχόμενης χρεοκοπίας για τα κράτη της ευρωζώνης.
Ζητά, επίσης, να αποκτήσει η Γερμανία μεγαλύτερη επιρροή στη διαδικασία λήψης αποφάσεων της ΕΚΤ, υποστηρίζοντας ότι τα δικαιώματα ψήφου στο Διοικητικό Συμβούλιο θα πρέπει να συνδέονται με το μέγεθος και την οικονομική ισχύ κάθε κράτους-μέλους.
Πέρα από αυτά, το έγγραφο στρατηγικής προτείνει ακόμη και τη διάλυση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και την αντικατάσταση των ευρωβουλευτών από εθνικές αντιπροσωπείες, ώστε τα εθνικά κοινοβούλια να παραμένουν «υπόλογα στους πολίτες κάθε έθνους», αντί να αναπτύσσουν μια εσωτερική λογική αποκομμένη από αυτούς.
Ο Λεβαντόφσκι χαρακτηρίζει την πρόταση αυτή ως «απομάκρυνση από τον υπερεθνικισμό προς τη διεθνή συνεργασία σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με κανόνες που θα τη διέπουν».
«Αυτό θα απαιτούσε συμφωνία όλων των κρατών-μελών, την οποία δεν πρόκειται να εξασφαλίσεις», σχολίασε ο Γκέρλαχ της EFG.
Καθώς οι εταίροι της Γερμανίας είναι πιθανό να αντισταθούν στις απαιτήσεις για τέτοιου είδους αλλαγές στις ευρωπαϊκές συνθήκες, μια μελλοντική ομοσπονδιακή κυβέρνηση υπό την AfD θα μπορούσε εύκολα να βρεθεί αντιμέτωπη με μια κατάσταση στην οποία θα θεωρούσε ότι έχουν εκπληρωθεί οι προϋποθέσεις για τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος.
Οι σκιές του Brexit
Οι Γερμανοί, πάντως, δεν φαίνεται να βιάζονται να προσφύγουν σε δημοψήφισμα. Σύμφωνα με την εαρινή έρευνα Ευρωβαρόμετρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το 87% των πολιτών στηρίζει το ευρώ.
«Για τα λαϊκιστικά, ακροδεξιά κόμματα, η απαίτηση για δημοψηφίσματα έχει μεγαλύτερη σημασία από την ίδια τη διεξαγωγή τους», σημειώνει ο Λεβαντόφσκι.
«Όσο εξακολουθούν να ζητούν δημοψήφισμα, μπορούν να υποστηρίζουν ότι “ο πραγματικός λαός”, τον οποίο μόνο αυτά εκπροσωπούν, δεν ερωτάται. Αυτός είναι ο σκοπός».
Για τον επικεφαλής οικονομολόγο της Berenberg, Χόλγκερ Σμίντινγκ, η στρατηγική θυμίζει εκείνη του πρώην πρωθυπουργού του Ηνωμένου Βασιλείου Ντέιβιντ Κάμερον: προτείνονται μεταρρυθμίσεις που τα υπόλοιπα κράτη δύσκολα θα αποδεχθούν και, σε περίπτωση αποτυχίας των διαπραγματεύσεων, η τελική απόφαση περνά στους ψηφοφόρους.
Η κατάληξη της πολιτικής διαδρομής του Κάμερον αποτελεί υπενθύμιση ότι μια τέτοια στρατηγική δεν είναι χωρίς κινδύνους. Και με τις πιέσεις προς την ΕΚΤ για μεγαλύτερη στήριξη να εντείνονται από Γάλλους πολιτικούς τόσο της Αριστεράς όσο και της Δεξιάς, οι κίνδυνοι αυτοί ενδέχεται να επανέλθουν στο προσκήνιο.
Όπως και να εξελιχθούν τα πράγματα, πάντως, οι αναλυτές εκτιμούν ότι το ακραίο σενάριο της διάλυσης του ευρώ φαίνεται να απομακρύνεται.
«Μια έξοδος της Γερμανίας από το ευρώ – ή ακόμη και μια αξιόπιστη απειλή εξόδου – θα αποτελούσε μια τεράστια πράξη οικονομικού αυτοσαμποτάζ», δήλωσε ο Μαρσέλ Φράτσερ, πρόεδρος του Γερμανικού Ινστιτούτου Οικονομικών Ερευνών (DIW).
«Μια τέτοια έξοδος θα περιόριζε τις επενδύσεις, θα κόστιζε εκατομμύρια θέσεις εργασίας, θα κατέστρεφε την ευημερία και θα πυροδοτούσε μια βαθιά χρηματοπιστωτική κρίση στην Ευρώπη».
Πρόκειται για μια πραγματικότητα που φαίνεται πλέον να αποδέχονται, έστω και απρόθυμα, και άλλα κορυφαία στελέχη της AfD, πέρα από τη Βάιντελ.
Ο βουλευτής Μπερντ Μπάουμαν παρατήρησε σκωπτικά σε συνέντευξη Τύπου την Τρίτη ότι η στιγμή για το «Dexit», δηλαδή την έξοδο της Γερμανίας από το ευρώ, έχει περάσει — αν υπήρξε ποτέ.
«Όσο περισσότερο διαρκεί ένας γάμος», είπε χαρακτηριστικά, «τόσο πιο ακριβό γίνεται το διαζύγιο».
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Γερμανία: Η AfD καλπάζει προς την εξουσία – Η κάλπη που μπορεί να ανοίξει την πόρτα στην «κόλαση»
