Οι κοινωνικές συνέπειες αυτής της κλιμακούμενης κρίσης του κόστους ζωής είναι ήδη ορατές. Από τα επεισόδια και τις λεηλασίες στη Γαλλία, στο περιθώριο ειρηνικών διαδηλώσεων, μέχρι τις διακοπές στην εφοδιαστική αλυσίδα στην Ιταλία και τις μαζικές συγκεντρώσεις σε ιστορικές πλατείες της Ισπανίας, η δυσαρέσκεια εξαπλώνεται. Οι αρχές στο Παρίσι και τη Ρώμη ενισχύουν τα μέτρα ασφαλείας, προκειμένου να αποτρέψουν την επανάληψη ανάλογων σκηνών τις επόμενες ημέρες, όπως αναφέρει εκτενές ρεπορτάζ του Politico.
Ωστόσο, η αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτιών που οδηγούν τους πολίτες στους δρόμους αποδεικνύεται δύσκολη υπόθεση για τις κυβερνήσεις της Ευρώπης, οι οποίες βρίσκονται αντιμέτωπες με σοβαρούς δημοσιονομικούς περιορισμούς.
«Καμία άλλη γενιά τα τελευταία 50 χρόνια δεν έχει βρεθεί αντιμέτωπη με τόσες πολλές προκλήσεις», δήλωσε ο Γάλλος βουλευτής των Οικολόγων Πουριά Αμιρσαχί, ένας από τους συμπροέδρους της νεοσύστατης κοινοβουλευτικής επιτροπής που εξετάζει κατά πόσο η κυβέρνηση διαχειρίστηκε λανθασμένα τις διαδηλώσεις του περασμένου Σαββάτου.
Καθώς οι θερμοκρασίες υποχωρούν και η ενεργειακή κρίση δεν δείχνει σημάδια αποκλιμάκωσης, ένας ευρωπαϊκός χειμώνας κοινωνικής αναταραχής διαγράφεται στον ορίζοντα. Την ίδια ώρα, σε ολόκληρη την ήπειρο πλησιάζουν σημαντικές εκλογικές αναμετρήσεις, στις οποίες αναμένεται να διαδραματίσουν ρόλο εθνικιστικά και λαϊκιστικά κόμματα που εμφανίζονται ενισχυμένα.
Η δυσαρέσκεια εξαπλώνεται σε ολόκληρη την Ευρώπη
Η κατάσταση στη Γαλλία προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία για τη συνοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς πρόκειται για τη δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της. Το περασμένο Σάββατο, φοιτητές και μαθητές, οι οποίοι πραγματοποιούσαν εδώ και εβδομάδες αποκλεισμούς σχολείων διεκδικώντας μεγαλύτερη κρατική χρηματοδότηση για την εκπαίδευση, ενώθηκαν με εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες που διαμαρτύρονταν για την αύξηση του κόστους ζωής.
Ωστόσο, η γαλλική περίπτωση δεν αποτελεί εξαίρεση.
«Σε ό,τι αφορά το κόστος ζωής, η κατάσταση στη Γαλλία δεν διαφέρει ιδιαίτερα από εκείνη της υπόλοιπης Ευρώπης», σημείωσε ο Γερμανός οικονομολόγος Κάρστεν Μπρζέσκι, επικεφαλής της παγκόσμιας ομάδας μακροοικονομικής έρευνας της ING.
Στην Ισπανία, η έξωση μιας 87χρονης συνταξιούχου από το σπίτι της στη Μαδρίτη τον περασμένο μήνα πυροδότησε διαδηλώσεις για την προστασία των ενοικιαστών και το κόστος στέγασης. Την περίοδο 2015-2025, οι τιμές των κατοικιών αυξήθηκαν κατά 80%, ενώ οι μισθοί ενισχύθηκαν μόλις κατά 30%.
Αντίστοιχες κινητοποιήσεις σημειώθηκαν και στην Πορτογαλία, όπου οι τιμές των κατοικιών έχουν σχεδόν τριπλασιαστεί από το 2015, υπό την επίδραση της τουριστικής ζήτησης και της αυξημένης παρουσίας των λεγόμενων ψηφιακών νομάδων.
Στην Αλβανία, οι πολίτες διαδηλώνουν ειρηνικά από τον Μάιο κατά της φερόμενης εκτεταμένης διαφθοράς στην κυβέρνηση, αλλά και κατά ενός προτεινόμενου πολυτελούς τουριστικού συγκροτήματος που συνδέεται με τον Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρό του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ. Η κατάσταση κλιμακώθηκε την περασμένη εβδομάδα, όταν στις κινητοποιήσεις συμμετείχαν φοιτητές, θέτοντας στο προσκήνιο ζητήματα όπως η φτώχεια, το αυξημένο κόστος ζωής, η ανεπαρκής χρηματοδότηση της εκπαίδευσης και της υγείας, αλλά και ζητώντας την παραίτηση ολόκληρης της πολιτικής τάξης.
Στην Ελλάδα, χιλιάδες μαθητές, φοιτητές και εκπαιδευτικοί κατέβηκαν στους δρόμους την Τετάρτη, στην Αθήνα και σε περίπου 50 ακόμη πόλεις, ζητώντας περισσότερη κρατική χρηματοδότηση για την εκπαίδευση, ασφαλή σχολικά κτίρια και προσιτή στέγαση.
Παράλληλα, δυναμικό «παρών» δίνουν και οι φοιτητές στη Σερβία, όπου οι μεγαλύτερες διαδηλώσεις στην ιστορία της χώρας έχουν μετατραπεί ουσιαστικά σε πολιτικές συγκεντρώσεις, ενόψει των βουλευτικών εκλογών της Κυριακής.
Κινητοποιήσεις νέων έχουν προγραμματιστεί και στη Γερμανία, όπου έχουν ήδη πραγματοποιηθεί μικρότερες συγκεντρώσεις στο Βερολίνο και το Ανόβερο, με αφορμή τις περικοπές στη χρηματοδότηση της εκπαίδευσης.
Το περασμένο Σαββατοκύριακο, μαθητές και φοιτητές διαδήλωσαν σε αρκετές πόλεις της βόρειας Ιταλίας, διαμαρτυρόμενοι για τους χαμηλούς μισθούς και το αυξημένο κόστος ζωής. Δεν έλειψαν τα επεισόδια, με ομάδες κουκουλοφόρων να λεηλατούν καταστήματα, να πετούν πέτρες κατά αστυνομικών και να βάζουν φωτιά σε αστικό εξοπλισμό.
Η ιταλική δημόσια ραδιοτηλεόραση RAI, επικαλούμενη αστυνομική έκθεση, ανέφερε ότι περίπου 10.000 άνθρωποι συμμετείχαν στις κινητοποιήσεις σε διάφορες πόλεις.
Η πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι και η κυβέρνησή της απάντησαν με αυστηρότερα μέτρα ασφαλείας, μεταξύ των οποίων και η αποστολή 500 στρατιωτών στο Μιλάνο, με στόχο, όπως αναφέρθηκε, την προστασία της πόλης.
«Η διαδήλωση είναι δικαίωμα, η καταστροφή των πόλεών μας δεν είναι», δήλωσε η Μελόνι.
Η Μαρί Χάιλαντ, ερευνήτρια στο Eurofound, τον ευρωπαϊκό οργανισμό για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης και εργασίας, εκτίμησε ότι η κρίση του κόστους ζωής «υπονομεύει» το κοινωνικό συμβόλαιο μεταξύ των γενεών. Όπως εξήγησε, οι νέοι Ευρωπαίοι βλέπουν να απομακρύνεται η προοπτική να απολαύσουν ένα επίπεδο ευημερίας αντίστοιχο με εκείνο των γονιών τους, παρά τις προσδοκίες που είχαν καλλιεργηθεί.
Ο Γάλλος βουλευτής Πουριά Αμιρσαχί συγκαταλέγεται στους επικριτές της κυβέρνησης που υποστηρίζουν ότι η κατάσταση ξέφυγε από τον έλεγχο επειδή οι αρμόδιοι δεν επιδίωξαν εγκαίρως διάλογο με το φοιτητικό κίνημα. Όπως επισήμανε, χρειάστηκαν εβδομάδες μέχρι να συναντηθεί ο υπουργός Παιδείας με τους εκπροσώπους των φοιτητών.
«Τα αρχικά αιτήματα ήταν πολύ απλά και πρακτικά: χαρτί υγείας στις τουαλέτες, οροφές που να μη διαλύονται και επαρκής αριθμός εκπαιδευτικών», ανέφερε.
Ο Αμιρσαχί, ο οποίος συμμετείχε στις διαδηλώσεις του περασμένου Σαββατοκύριακου στην εκλογική του περιφέρεια στο Παρίσι, υπογράμμισε ότι «όλες οι ευρωπαϊκές δημοκρατίες θα πρέπει να παρακολουθούν με ιδιαίτερη προσοχή» τις εξελίξεις στη Γαλλία, κάνοντας λόγο για απόπειρα καταστολής της λαϊκής αντίδρασης με τη χρήση βίας.
«Η κατάσταση στη Γαλλία βρίσκεται στην κόψη του ξυραφιού», σημείωσε.
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ενισχύουν τις κινητοποιήσεις
Καθοριστικό ρόλο στην εξάπλωση των διαδηλώσεων και στην έντονα πολωμένη πολιτική αντιπαράθεση που τις συνοδεύει διαδραματίζουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Σύμφωνα με την πλατφόρμα παρακολούθησης των κοινωνικών δικτύων Visibrain, το περασμένο Σάββατο δημοσιεύθηκαν περισσότερα από 2,2 εκατομμύρια μηνύματα στο X σχετικά με τις διαδηλώσεις, αριθμός τριπλάσιος από εκείνον που είχε καταγραφεί στην κορύφωση της κρίσης των «Κίτρινων Γιλέκων» στα τέλη του 2018.
Η γαλλική κυβέρνηση κάλεσε την Τρίτη εκπροσώπους μεγάλων ψηφιακών πλατφορμών, προκειμένου να συζητήσουν την εξάπλωση περιεχομένου που εμφανίζεται να εξυμνεί τη βία στους δρόμους, μετά τη δημοσίευση βίντεο από λεηλασίες και επεισόδια σε πλατφόρμες όπως το TikTok.
Η διαδικτυακή δραστηριότητα συνέβαλε επίσης στη μεταφορά των κινητοποιήσεων από τη μία χώρα στην άλλη. Στην ιταλική πόλη Μπολόνια, διαδηλωτές φώναζαν συνθήματα που είχαν γίνει viral στις γαλλικές μαθητικές κινητοποιήσεις. Παράλληλα, σελίδες στο Instagram αναπαράγουν το κάλεσμα για νέα διαδήλωση στη Γαλλία το Σάββατο, ενώ ομάδες στο Telegram ενημερώνουν τα μέλη τους για τις πολιτικές εξελίξεις και στις δύο χώρες.
Στην Αλβανία, ορισμένοι διαδηλωτές ανέφεραν ότι συμμετέχοντες από την Ισπανία τούς έστειλαν χρήματα για την αγορά προμηθειών, όπως μάσκες και καθαρό νερό, ώστε να περιορίσουν τις επιπτώσεις από τη χρήση δακρυγόνων.
Την ίδια ώρα, ακροδεξιά κόμματα στη Γαλλία, την Ισπανία και την Πορτογαλία επιχειρούν να αξιοποιήσουν την κοινωνική οργή, αποδίδοντας την ευθύνη για την κρίση στις παραδοσιακές πολιτικές δυνάμεις και κατηγορώντας τις ότι έχουν απομακρυνθεί από τις ανάγκες των πολιτών.
Η Μαρίν Λεπέν, υποψήφια για την προεδρία της Γαλλίας και φαβορί, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις του δημοσιεύματος, για τις εκλογές του 2027, επιχειρεί να πείσει τους ψηφοφόρους ότι η ίδια και το ακροδεξιό κόμμα της, Εθνικός Συναγερμός, αποτελούν τη μοναδική πολιτική δύναμη που μπορεί να αποκαταστήσει την τάξη και την ασφάλεια.
Από την πλευρά του, ο Ισπανός ευρωβουλευτής του ακροδεξιού κόμματος Vox, Χόρχε Μαρτίν Φρίας, υποστήριξε ότι οι πολιτικές δυνάμεις του ευρωπαϊκού κατεστημένου «υπέπεσαν στο αμάρτημα της αλαζονείας και ξέχασαν τους απλούς ανθρώπους».
Η γαλλική κυβέρνηση και πολιτικοί της δεξιάς έχουν κατηγορήσει τον υποψήφιο της ριζοσπαστικής αριστεράς για την προεδρία, Ζαν-Λικ Μελανσόν, ο οποίος στήριξε από νωρίς τις φοιτητικές κινητοποιήσεις, ότι επιχειρεί να εκμεταλλευτεί πολιτικά την αναταραχή. Ο ίδιος απορρίπτει κατηγορηματικά τις κατηγορίες, όπως και ορισμένοι πολιτικοί του αντίπαλοι.
Σε κάθε περίπτωση, η Ιταλία δείχνει ότι οι κυβερνήσεις, ανεξαρτήτως πολιτικού προσανατολισμού, αντιμετωπίζουν παρόμοιες πιέσεις. Η Μελόνι βρίσκεται αντιμέτωπη με τις διαμαρτυρίες των νέων στον βορρά, αλλά και με κινητοποιήσεις φορτηγατζήδων και αγροτών στον νότο, οι οποίοι αποκλείουν εξόδους αυτοκινητοδρόμων διαμαρτυρόμενοι για τις τιμές των καυσίμων.
Στην Ισπανία, οι περισσότερες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα οδεύει προς εκλογική νίκη, με δυνατότητα σχηματισμού κυβέρνησης συνασπισμού με το ακροδεξιό Vox στις επικείμενες πρόωρες εκλογές. Ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ προκήρυξε τις εκλογές μετά την απόρριψη από τους βουλευτές ενός πακέτου μέτρων για τη στεγαστική κρίση, το οποίο είχε καθυστερήσει σημαντικά.
Ωστόσο, η αγανάκτηση των Ισπανών απέναντι στο πολιτικό σύστημα είναι πιθανό να διατηρηθεί, σύμφωνα με τη Βαλέρια Ράκου, εκπρόσωπο της Ένωσης Ενοικιαστών της Μαδρίτης, η οποία έχει διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στην οργάνωση των κινητοποιήσεων.
«Όποιος κι αν κυβερνήσει, αυτό δεν πρόκειται να σταματήσει» μετά τις εκλογές του Νοεμβρίου, δήλωσε, υποστηρίζοντας ότι οι διαδηλωτές πέτυχαν μέσα σε λίγες εβδομάδες περισσότερα από όσα κατάφερε η αριστερή κυβέρνηση του Σάντσεθ μέσα σε οκτώ χρόνια.
Οι οργανώσεις για τα δικαιώματα στη στέγαση σχεδιάζουν να εντείνουν την πίεση στις 11 Νοεμβρίου, με την πραγματοποίηση της πρώτης γενικής απεργίας στην Ισπανία εδώ και 15 χρόνια.
«Η πολιτική επιστρέφει εκεί όπου θα έπρεπε πάντα να βρίσκεται: στους δρόμους και στον λαό», ανέφερε η Ράκου.
Στο επίκεντρο η Γερμανία ενόψει του χειμώνα
Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στην πτώση της θερμοκρασίας και στην άνοδο των τιμών της ενέργειας, που αναμένεται να επιβαρύνουν σημαντικά τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.
Ο Φουκ-Βιν Νγκουγέν, επικεφαλής του Κέντρου Ενέργειας του Ινστιτούτου Ζακ Ντελόρ, εκτιμά ότι οι κοινωνικές κινητοποιήσεις θα πρέπει να θεωρούνται αναμενόμενες, καθώς λήγουν τα μέτρα που είχαν θεσπίσει οι κυβερνήσεις για την προστασία των νοικοκυριών από την αύξηση των τιμών της ενέργειας, η οποία συνδέεται με τον πόλεμο στο Ιράν.
Καμία χώρα δεν φαίνεται να μένει ανεπηρέαστη, με τη Γερμανία να συγκαταλέγεται στις οικονομίες που ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωπες με τις μεγαλύτερες πιέσεις αυτόν τον χειμώνα.
«Η Γερμανία είναι μία από τις χώρες που πρέπει να παρακολουθούμε, καθώς τα αποθέματα φυσικού αερίου της βρίσκονται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα», δήλωσε ο Νγκουγέν.
Αυτό σημαίνει ότι τα γερμανικά νοικοκυριά ενδέχεται να βρεθούν αντιμέτωπα με σημαντικές αυξήσεις στους λογαριασμούς θέρμανσης. Παράλληλα, οι πιέσεις στην αγορά φυσικού αερίου είναι πιθανό να μεταφερθούν και στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, επηρεάζοντας και τις γειτονικές χώρες.
Ο Γερμανός οικονομολόγος Κάρστεν Μπρζέσκι συμφώνησε ότι οι προκλήσεις είναι κοινές σε μεγάλο μέρος της Ευρώπης.
«Υπάρχει ένα πρόβλημα που σήμερα εκφράζεται πιο έντονα στη Γαλλία, αλλά είναι πολύ παρόμοιο με την κατάσταση σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες», ανέφερε, επισημαίνοντας τη στασιμότητα της οικονομίας και τη δυσκολία των πολιτών να ανταποκριθούν στο κόστος ζωής.
«Η μεγαλύτερη διαφορά μεταξύ Γαλλίας και Γερμανίας είναι ότι, προς το παρόν, η Γερμανία διαθέτει μεγαλύτερα δημοσιονομικά περιθώρια για να μετριάσει τις επιπτώσεις», σημείωσε. «Ωστόσο, αυτό που συμβαίνει σήμερα στη Γαλλία θα μπορούσε εύκολα να συμβεί στη Γερμανία μέσα στα επόμενα δύο χρόνια».
