Το σχέδιο, το οποίο ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν αποκαλεί «προωθημένη αποτροπή» (forward deterrence), προβλέπει την ανάπτυξη σε διάφορα σημεία της Ευρώπης γαλλικών μαχητικών αεροσκαφών Rafale, ικανών να φέρουν πυρηνικά όπλα, καθώς και τη δημιουργία νέων υποδομών, ασφαλών δικτύων επικοινωνιών, συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης και διαύλων ανταλλαγής πληροφοριών με τις συμμαχικές χώρες.

Απώτερος στόχος είναι, όπως επισημαίνει η WSJ, να δημιουργηθεί μεγαλύτερη στρατηγική αβεβαιότητα για τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, ο οποίος ελέγχει ένα από τα μεγαλύτερα πυρηνικά οπλοστάσια στον κόσμο και έχει επανειλημμένα επαναφέρει το ενδεχόμενο πυρηνικού πολέμου από τότε που οι ρωσικές δυνάμεις εισέβαλαν στην Ουκρανία το 2022.

«Αυτό που προσφέρει είναι μια νέα επιπλοκή για τον αντίπαλο, καθώς προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο που οι Ρώσοι θα πρέπει να αξιολογήσουν», δήλωσε ο σύμβουλος στρατηγικών υποθέσεων του Μακρόν, Ξαβιέ Σατέλ, σε πρόσφατο συνέδριο για την ασφάλεια στη Βαρσοβία. Το εγχείρημα προσφέρει επίσης στη Γαλλία «νέες επιλογές για τη διασπορά των πυρηνικών της δυνάμεων σε περίπτωση πυρηνικής κλιμάκωσης».

Δέκα ευρωπαϊκές χώρες —μεταξύ των οποίων το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γερμανία, η Πολωνία και οι σκανδιναβικές χώρες— έχουν ενταχθεί στη γαλλική πρωτοβουλία, με διαφορετικό βαθμό συμμετοχής η καθεμία, από τότε που ο Μακρόν ανακοίνωσε για πρώτη φορά το σχέδιο τον Μάρτιο.

Η νέα δομή ασφαλών επικοινωνιών, έγκαιρης προειδοποίησης και ανταλλαγής πληροφοριών θα μπορούσε, σύμφωνα με Ευρωπαίους αξιωματούχους, να συμβάλει και στη συμβατική άμυνα, σε περίπτωση που οι ΗΠΑ αποτύχουν να προστατεύσουν τους συμμάχους τους στο ΝΑΤΟ.

«Ζούμε σε μια περίοδο μεγαλύτερης γεωπολιτικής έντασης και η Γαλλία διαθέτει αυτή τη στρατηγική δυνατότητα», δήλωσε ο υπουργός Εξωτερικών της Νορβηγίας, Έσπεν Μπαρθ Άιντε. Όπως ανέφερε, το γαλλικό σχέδιο «δεν αντικαθιστά τίποτα. Συμπληρώνει τις πυρηνικές εγγυήσεις που υπήρχαν ήδη» στο πλαίσιο της αμερικανικής πυρηνικής ομπρέλας.

Γαλλικό πυρηνικό δόγμα

Το γαλλικό πυρηνικό δόγμα προβλέπει τη χρήση πυρηνικών όπλων όταν διακυβεύονται τα «ζωτικά συμφέροντα» της χώρας. Στην ομιλία του τον Μάρτιο, με την οποία ανακοίνωσε τη νέα πολιτική, ο Μακρόν επανέλαβε ότι αυτά τα ζωτικά συμφέροντα δεν περιορίζονται στα γαλλικά σύνορα, αλλά έχουν και ευρωπαϊκή διάσταση.

«Θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε ότι η επιβίωση των στενότερων εταίρων μας μπορεί να τεθεί σε κίνδυνο χωρίς αυτό να επηρεάσει τα δικά μας ζωτικά συμφέροντα;» διερωτήθηκε ο Μακρόν.

Ο Γάλλος πρόεδρος δήλωσε επίσης ότι η Γαλλία, η οποία εκτιμάται ότι διαθέτει περίπου 290 επιχειρησιακές πυρηνικές κεφαλές —ένα κλάσμα των αμερικανικών ή των ρωσικών οπλοστασίων— θα επανεκκινήσει την παραγωγή πυρηνικών όπλων για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες και δεν θα δημοσιοποιεί πλέον το μέγεθος του πυρηνικού της αποθέματος.

Το Παρίσι έχει αφήσει σκόπιμα ασαφή τα ακριβή γεωγραφικά όρια των «ζωτικών συμφερόντων» του και δεν έχει προσφέρει ποτέ ρητή εγγύηση προστασίας στους συμμάχους του. Ωστόσο, οι χώρες που έχει προσκαλέσει να συμμετάσχουν στον πυρηνικό του κύκλο συνεργασίας παρέχουν ορισμένες ενδείξεις για το εύρος αυτών των συμφερόντων.

Μέχρι στιγμής, οι δέκα χώρες είναι το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γερμανία, η Ολλανδία, το Βέλγιο, η Πολωνία, η Ελλάδα, η Φινλανδία, η Νορβηγία, η Σουηδία και η Δανία. Οι τρεις χώρες της Βαλτικής, οι οποίες είναι ιδιαίτερα ευάλωτες απέναντι στη Ρωσία, δεν περιλαμβάνονται στη λίστα. Η Ιταλία αρνήθηκε να συμμετάσχει.

«Δεν έχουμε σχέδια να τοποθετήσουμε πυρηνικά όπλα σε φινλανδικό έδαφος σε καιρό ειρήνης. Έχουμε, όμως, σχέδια για τη δημιουργία ενός στρατηγικού διλήμματος για τη Ρωσία», δήλωσε ο πρόεδρος της Φινλανδίας, Αλεξάντερ Στουμπ.

«Θεωρήσαμε ότι θα ήταν χρήσιμο για την ασφάλειά μας να λαμβάνουμε πληροφορίες και να συμμετέχουμε σε αυτή τη διαδικασία. Δεν γνωρίζουμε πού θα καταλήξει όλο αυτό· πιθανότατα πρόκειται για μια διαδικασία διάρκειας 10 έως 15 ετών».

Η Γαλλία ανέπτυξε τις δικές της πλήρως ανεξάρτητες πυρηνικές δυνάμεις, εκτός του πλαισίου του ΝΑΤΟ, επί προεδρίας του Σαρλ ντε Γκωλ, τη δεκαετία του 1960. Δεν συμμετέχει στην Ομάδα Πυρηνικού Σχεδιασμού του ΝΑΤΟ, στην οποία συμμετέχουν οι ΗΠΑ, η άλλη πυρηνική δύναμη της Ευρώπης, το Ηνωμένο Βασίλειο, καθώς και τα υπόλοιπα κράτη-μέλη της Συμμαχίας.

Οι ΗΠΑ διατηρούν ένα ξεχωριστό πρόγραμμα πυρηνικού διαμοιρασμού με αρκετές ευρωπαϊκές χώρες. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει την ανάπτυξη τακτικών πυρηνικών όπλων σε αεροσκάφη συμμαχικών χωρών, ενώ οποιαδήποτε χρήση τους απαιτεί τη διπλή έγκριση τόσο της συμμαχικής χώρας όσο και της Ουάσιγκτον.

Η βρετανική πυρηνική αποτροπή, σε αντίθεση με τη γαλλική, βασίζεται σε συστήματα που κατασκευάζονται στις ΗΠΑ και τελεί υπό τη διοίκηση του ΝΑΤΟ.

Οι αμφιβολίες για το κατά πόσο οι ΗΠΑ θα διακινδύνευαν έναν πυρηνικό πόλεμο για να υπερασπιστούν έναν σύμμαχό τους δεν είναι καινούργιες. Αποτέλεσαν βασικό λόγο για τον οποίο ο ντε Γκωλ επιδίωξε εξαρχής την ανάπτυξη ανεξάρτητης πυρηνικής αποτροπής.

Το 1961, ο ντε Γκωλ είχε ρωτήσει τον πρόεδρο των ΗΠΑ Τζον Φ. Κένεντι αν θα ήταν διατεθειμένος να θυσιάσει τη Νέα Υόρκη για να σώσει το Παρίσι, χωρίς να λάβει απάντηση. Σήμερα, οι αμφιβολίες αυτές έχουν ενταθεί, καθώς ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει προσεγγίσει τη Ρωσία του Πούτιν, συνάπτοντας ενεργειακές συμφωνίες και ασκώντας πιέσεις στην Ουκρανία.

Γάλλοι αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι η γαλλική πυρηνική αποτροπή είναι πιο αξιόπιστη, επειδή η ασφάλεια των Ευρωπαίων συμμάχων έχει πολύ πιο άμεση σημασία για τη Γαλλία απ’ ό,τι για την Ουάσιγκτον.

«Υπάρχει μία διαφορά μεταξύ Γαλλίας και ΗΠΑ: μοιραζόμαστε την ίδια γεωγραφία, αποτελούμε αναπόσπαστα μέρη της ίδιας ηπείρου και έχουμε οικονομική και κοινωνική συνέχεια με τους γείτονές μας, σε μια ευρύτερη κλίμακα», δήλωσε ο Σατέλ, σύμβουλος του Μακρόν, στη Διάσκεψη Ασφαλείας της Βαρσοβίας.

Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι οι γειτονικές χώρες της Γαλλίας θα συμμετέχουν στη λήψη των αποφάσεων.

«Οι Γάλλοι θα μας επιτρέψουν να συμμετέχουμε στην πυρηνική τους αποτροπή όσο ακριβώς μας επιτρέπουν και οι Αμερικανοί», σχολίασε ειρωνικά ένας υπουργός κυβέρνησης άλλης ευρωπαϊκής χώρας που συμμετέχει στο εγχείρημα.

Ο παράγοντας Λεπέν

Η διατήρηση του πλήρους γαλλικού ελέγχου επί του πυρηνικού οπλοστασίου αποτελεί μέρος μιας σκόπιμης προσπάθειας να καταστεί η στρατηγική της «προωθημένης αποτροπής» αποδεκτή σε ολόκληρο το πολιτικό φάσμα της χώρας, συμπεριλαμβανομένης της ακροδεξιάς Εθνικής Συσπείρωσης της Μαρίν Λεπέν, οι οποίοι προηγείται στις δημοσκοπήσεις ενόψει των προεδρικών εκλογών της ερχόμενης άνοιξης στη Γαλλία.

Το κόμμα της έχει εκφράσει εμμέσως την υποστήριξή του στην πρωτοβουλία της «προωθημένης αποτροπής». Ωστόσο, σύμφωνα με ορισμένους αναλυτές, μια προεδρία Λεπέν θα μπορούσε να υπονομεύσει την ελκυστικότητα του σχεδίου στην υπόλοιπη Ευρώπη, λόγω των προηγούμενων στενών σχέσεών της με τον Πούτιν και του γενικότερου σκεπτικισμού του κόμματός της απέναντι στις ευρωπαϊκές δεσμεύσεις.

«Το πρόβλημα είναι ότι μια προεδρία της Εθνικής Συσπείρωσης θα σήμαινε απώλεια αξιοπιστίας και στους δύο άξονες: τόσο στην αποτροπή της Ρωσίας όσο και στην παροχή καθησυχαστικών εγγυήσεων στους συμμάχους», δήλωσε ο Μπρουνό Τερτρέ, Γάλλος ειδικός στην πυρηνική πολιτική και αναπληρωτής διευθυντής του Ιδρύματος Στρατηγικών Ερευνών στο Παρίσι.