Νέες, διευρυμένες εξουσίες για την επιστροφή παράτυπων μεταναστών από μία τρίτη χώρα σε άλλη αναμένεται να αποκτήσει η Frontex, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής, διευρύνοντας σημαντικά τη δράση του πέρα από τα σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Σύμφωνα με Ευρωπαίους αξιωματούχους που μίλησαν ανώνυμα στο Euronews, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρόκειται να παρουσιάσει την Τρίτη τη σχετική μεταρρύθμιση, η οποία θα ενισχύσει τις επιχειρησιακές δυνατότητες της Frontex σε τρίτες χώρες. Η σχεδιαζόμενη επέκταση αναμένεται να προκαλέσει αντιδράσεις από οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, οι οποίες ζητούν αυστηρότερες εγγυήσεις για την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων των μεταναστών.
Μέχρι σήμερα, η Frontex μπορεί να συνδράμει τις εθνικές αρχές των κρατών-μελών στην επιστροφή παράτυπων μεταναστών στις χώρες καταγωγής τους, καθώς και να συμμετέχει σε επιχειρήσεις επιτήρησης των εξωτερικών συνόρων και των ακτογραμμών της ΕΕ.
Με το νέο πλαίσιο, ο οργανισμός θα μπορεί να υποστηρίζει και τις αρχές τρίτων χωρών, όπως κυβερνήσεις της Βόρειας Αφρικής, στην επιστροφή υπηκόων χωρών της Κεντρικής Αφρικής στις πατρίδες τους, προτού αυτοί επιχειρήσουν να φτάσουν στις ευρωπαϊκές ακτές.
«Όσο περισσότερους ανθρώπους επιστρέφεις προτού φτάσουν στην Ευρώπη, τόσο λιγότερους έχεις να επιστρέψεις αφού φτάσουν», ανέφερε Ευρωπαίος αξιωματούχος στο Euronews.
Ενεργότερος ρόλος στους κόμβους επιστροφής
Η μεταρρύθμιση προβλέπει επίσης τη συμμετοχή της Frontex στις απελάσεις από τους λεγόμενους «κόμβους επιστροφής» (return hubs), τους οποίους η πρόσφατα εγκριθείσα νομοθεσία επιτρέπει στα κράτη-μέλη της ΕΕ να δημιουργούν σε τρίτες χώρες.
Πέντε ευρωπαϊκές κυβερνήσεις βρίσκονται ήδη σε διαπραγματεύσεις για τη δημιουργία του πρώτου τέτοιου κόμβου, ο οποίος αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία το 2027.
Στις δομές αυτές προβλέπεται να φιλοξενούνται μετανάστες των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί ή οι οποίοι δεν διαθέτουν πλέον δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ. Τελικός στόχος είναι η επιστροφή τους στις χώρες καταγωγής τους, με τη συμμετοχή της Frontex να εκτιμάται ότι θα διευκολύνει τις τελικές μεταφορές.
«Δεν πρόκειται πλέον μόνο για έναν οργανισμό που υποστηρίζει τα κράτη-μέλη στα σύνορά τους. [...] Είναι ένας οργανισμός απελάσεων, ο οποίος δραστηριοποιείται ολοένα και περισσότερο μακριά από τα πραγματικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης», δήλωσε η Ζοζεφίν Σολάνκι, ερευνήτρια του ερευνητικού ινστιτούτου Transnational Institute, με έδρα το Άμστερνταμ, σε ενημέρωση προς τον Τύπο ενόψει της μεταρρύθμισης.
Ανησυχία για τα ανθρώπινα δικαιώματα
Μη κυβερνητικές οργανώσεις και φορείς της κοινωνίας των πολιτών ζητούν η επέκταση των αρμοδιοτήτων της Frontex να συνοδευτεί από ισχυρότερους μηχανισμούς εποπτείας, λογοδοσίας και προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Οι οργανώσεις επισημαίνουν ότι ο οργανισμός έχει ήδη βρεθεί αντιμέτωπος με καταγγελίες για παραβιάσεις δικαιωμάτων στο πλαίσιο επιχειρήσεων εντός της Ευρώπης και προειδοποιούν για τους κινδύνους που μπορεί να δημιουργήσει η επέκταση της δράσης του σε τρίτες χώρες.
Η συνεργασία με οποιαδήποτε χώρα εκτός ΕΕ θα απαιτεί, πάντως, ειδική συμφωνία με το συγκεκριμένο κράτος, αντίστοιχη με τις συμφωνίες καθεστώτος που έχει ήδη συνάψει η Frontex με χώρες όπως η Αλβανία, η Σερβία και η Βόρεια Μακεδονία.
Οι συμφωνίες αυτές επιτρέπουν την ανάπτυξη στελεχών της Frontex στο έδαφος των χωρών-εταίρων για συγκεκριμένες αποστολές, μεταξύ των οποίων κοινές επιχειρήσεις και επεμβάσεις ταχείας συνοριακής υποστήριξης.
Παράλληλα, η ΕΕ διαπραγματεύεται συμφωνία με τη Σενεγάλη. Από το 2023 έχει, επίσης, οριστεί αξιωματικός-σύνδεσμος της Frontex για τη χώρα, με διευρυμένες αρμοδιότητες που καλύπτουν τη Μαυριτανία και την Γκάμπια, στο πλαίσιο άτυπων ρυθμίσεων συνεργασίας.
Δύναμη ταχείας επέμβασης και παρακολούθηση των social media
Το νέο πλαίσιο θα περιλαμβάνει ακόμη τη δημιουργία δύναμης ταχείας αντίδρασης, η οποία θα μπορεί να αναπτύσσεται σε περιπτώσεις αιφνίδιων και μαζικών αφίξεων παράτυπων μεταναστών.
Παράλληλα, προβλέπεται η σύσταση μονάδας διαδικτυακής επιτήρησης, με αποστολή την παρακολούθηση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, προκειμένου να εντοπίζονται και να αποτρέπονται μεγάλες μεταναστευτικές μετακινήσεις.
Στόχος είναι να αποφευχθούν περιστατικά όπως εκείνο στη Θέουτα τον περασμένο Ιούλιο, όταν περίπου 90.000 μετανάστες πέρασαν μαζικά τα σύνορα μεταξύ του Μαρόκου και του ισπανικού θύλακα στη βόρεια Αφρική.
Τη μεταρρύθμιση αναμένεται να παρουσιάσουν η εκτελεστική αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για θέματα Ασφάλειας, Χένα Βίρκουνεν, και ο επίτροπος Εσωτερικών Υποθέσεων, Μάγκνους Μπρούνερ, μετά την εβδομαδιαία συνεδρίαση του Σώματος των Επιτρόπων την Τρίτη.
Διπλασιασμός της χρηματοδότησης της Frontex
Η ενίσχυση των αρμοδιοτήτων της Frontex συνοδεύεται και από σημαντική αύξηση των διαθέσιμων πόρων της. Ο οργανισμός αναμένεται να λάβει 12 δισ. ευρώ στο πλαίσιο του επόμενου επταετούς προϋπολογισμού της ΕΕ, ποσό που αντιστοιχεί σε διπλασιασμό της προηγούμενης χρηματοδότησής του.
Η σχεδιαζόμενη μεταρρύθμιση σηματοδοτεί, επομένως, μια ευρύτερη μετατόπιση της ευρωπαϊκής μεταναστευτικής πολιτικής: από τη φύλαξη των εξωτερικών συνόρων και τη διαχείριση των αφίξεων εντός της Ένωσης, προς ένα μοντέλο στο οποίο οι επιστροφές και η αποτροπή της παράτυπης μετανάστευσης θα πραγματοποιούνται όλο και περισσότερο εκτός ευρωπαϊκού εδάφους.
