Σύμφωνα με τα ευρήματά της, εάν μέσα στην επόμενη δεκαετία ξεσπάσει μια ευρείας κλίμακας σύγκρουση στην οποία θα εμπλακούν τα ευρωπαϊκά μέλη της Συμμαχίας, με παράλληλη ανάπτυξη ενισχύσεων από τη Βόρεια Αμερική, οι ανάγκες των στρατιωτικών αεροσκαφών σε καύσιμα θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τα διαθέσιμα αποθέματα.
Οι προειδοποιήσεις αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα εν μέσω της αυξανόμενης ανησυχίας για το ενδεχόμενο άμεσης αντιπαράθεσης με τη Ρωσία, μετά τις πρόσφατες υβριδικές επιχειρήσεις και τις ενέργειες δολιοφθοράς που αποδίδονται στη Μόσχα. Την ώρα που τα ευρωπαϊκά κράτη διοχετεύουν δισεκατομμύρια ευρώ σε εξοπλιστικά προγράμματα, μαχητικά αεροσκάφη, άρματα μάχης, πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη, η επάρκεια καυσίμων ενδέχεται να αποδειχθεί ένας από τους βασικούς περιοριστικούς παράγοντες για την επιχειρησιακή τους ικανότητα.
Η υποχώρηση της διυλιστικής δυναμικότητας
Οι ερευνητές συνδέουν μέρος του προβλήματος με τις πολιτικές απανθρακοποίησης που εφαρμόζουν η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι σύμμαχοί της. Όπως επισημαίνουν, τα κίνητρα για την ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας συνέβαλαν στην απομάκρυνση επενδύσεων από τον τομέα των ορυκτών καυσίμων και στο κλείσιμο διυλιστηρίων, από τα οποία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό ο στρατιωτικός εφοδιασμός.
Το αποτέλεσμα, σύμφωνα με τη μελέτη, είναι ότι η ευρωπαϊκή πτέρυγα του ΝΑΤΟ βρίσκεται αντιμέτωπη με περιορισμένη διαθεσιμότητα τόσο σε ντίζελ όσο και σε καύσιμα αεροσκαφών.
«Από την πλευρά της στρατιωτικής ετοιμότητας, η πρόσβαση στα καύσιμα έχει μεγάλη σημασία», δήλωσε ανώτερος στρατιωτικός αξιωματούχος του ΝΑΤΟ, υπογραμμίζοντας ότι η Συμμαχία χρειάζεται αξιόπιστες ενεργειακές προμήθειες για να μπορεί να αποτρέπει απειλές και να αμύνεται. Όπως σημείωσε, σε ορισμένες περιπτώσεις οι ανάγκες της συλλογικής άμυνας επιβάλλουν να δίνεται προτεραιότητα στις στρατιωτικές δυνάμεις.
Τα στοιχεία της FuelsEurope και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δείχνουν ότι περίπου το ένα τέταρτο των διυλιστηρίων πετρελαίου της Ευρώπης έχει κλείσει από το 2009. Οι μονάδες που σταμάτησαν τη λειτουργία τους αντιστοιχούσαν σε σημαντική περιφερειακή δυναμικότητα, ενώ σήμερα στην ήπειρο παραμένουν περίπου 70 ενεργά διυλιστήρια, τα οποία καλούνται να καλύψουν τις ανάγκες της εγχώριας αγοράς σε καύσιμα αεροσκαφών.
Η ανάγκη ενίσχυσης της διυλιστικής ικανότητας βρίσκεται πλέον και στην ατζέντα των Βρυξελλών. Η δυναμικότητα διύλισης στην ΕΕ έχει υποχωρήσει κατά 10% τα τελευταία 20 χρόνια, εξέλιξη που έχει επιπτώσεις και στην αμυντική ασφάλεια, όπως προειδοποίησε τον περασμένο μήνα ο επίτροπος Ενέργειας της Ένωσης, Νταν Γιόργκενσεν.
Εκπρόσωπος του Κέντρου Αριστείας Ενεργειακής Ασφάλειας του ΝΑΤΟ, το οποίο εκπόνησε τη μελέτη, ανέφερε ότι η έρευνα έχει κοινοποιηθεί σε υψηλό επίπεδο εντός της Συμμαχίας και στα κράτη-μέλη. Όπως εξήγησε, η γεωπολιτική συγκυρία καθιστά επείγουσα την αξιολόγηση των κινδύνων που καταγράφονται.
Το σενάριο του Άρθρου 5 και το έλλειμμα καυσίμων
Η μελέτη εξετάζει ένα ιδιαίτερα δυσμενές σενάριο: μια γενικευμένη σύγκρουση στο ευρωπαϊκό έδαφος του ΝΑΤΟ, η οποία θα ενεργοποιούσε το Άρθρο 5 της Συμμαχίας και θα απαιτούσε την ανάπτυξη σημαντικών στρατιωτικών δυνάμεων από τη Βόρεια Αμερική.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι σε μια τέτοια περίπτωση το υφιστάμενο σύστημα εφοδιασμού θα έφτανε στα όριά του. Μάλιστα, ακόμη και αν δεσμεύονταν για στρατιωτική χρήση όλα τα διαθέσιμα αποθέματα καυσίμων του πολιτικού τομέα, το έλλειμμα δεν θα μπορούσε να καλυφθεί.
Ειδικότερα, από το 2035 και μετά, η πλήρης αξιοποίηση των πολιτικών αποθεμάτων θα άφηνε ακάλυπτες ανάγκες ύψους 4,7 εκατομμυρίων τόνων καυσίμων. Σύμφωνα με τις προβολές της μελέτης, το έλλειμμα θα μπορούσε να εκτιναχθεί στους 50 εκατομμύρια τόνους έως το 2050.
Οι συντάκτες της έρευνας προειδοποιούν ότι χωρίς παρεμβάσεις, ακόμη και η επιβολή περιορισμών στην κατανάλωση καυσίμων από τον πολιτικό τομέα δεν θα αρκούσε για να εξισορροπήσει την κατάσταση από τα μέσα της δεκαετίας του 2030 και μετά.
Οι προτάσεις για την αποτροπή της κρίσης
Η μελέτη δεν θεωρεί, πάντως, ότι οι ελλείψεις είναι αναπόφευκτες. Αντιθέτως, προτείνει μια σειρά παρεμβάσεων για την ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και της στρατιωτικής ετοιμότητας του ΝΑΤΟ.
Μεταξύ άλλων, εισηγείται τη διατήρηση της υφιστάμενης διυλιστικής δυναμικότητας, την αύξηση των στρατηγικών αποθεμάτων καυσίμων, την επιτάχυνση της παραγωγής εναλλακτικών αεροπορικών καυσίμων και τη διαφοροποίηση των πηγών εισαγωγών. Παράλληλα, υπογραμμίζει την ανάγκη να βελτιωθεί η αποδοτικότητα στη χρήση καυσίμων από τις ένοπλες δυνάμεις.
Οι ερευνητές αναγνωρίζουν, παράλληλα, ότι η ενεργειακή μετάβαση μπορεί να προσφέρει και νέες δυνατότητες στον τομέα της ασφάλειας εφοδιασμού. Όπως εξήγησε εκπρόσωπος του Κέντρου Αριστείας Ενεργειακής Ασφάλειας, η ανάπτυξη εναλλακτικών καυσίμων στην Ευρώπη δημιουργεί πρόσθετες πηγές προμήθειας, οι οποίες μπορούν να παράγονται εντός της ηπείρου, περιορίζοντας την εξάρτηση από τις διεθνείς αλυσίδες εφοδιασμού αργού πετρελαίου.
Η ανάγκη να διασφαλιστεί η επάρκεια καυσίμων σε περίπτωση πολέμου έχει τεθεί και σε ανώτατο πολιτικό επίπεδο. Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, εξέφρασε αντίστοιχους προβληματισμούς στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη, αναγνωρίζοντας ότι η Συμμαχία ανησυχεί για την περιορισμένη διυλιστική δυναμικότητα σε περίπτωση πολεμικής σύγκρουσης με τη Ρωσία.
Η μελέτη αποτελεί ανεξάρτητη ερευνητική αξιολόγηση του Κέντρου Αριστείας Ενεργειακής Ασφάλειας του ΝΑΤΟ και όχι επίσημη θέση της Συμμαχίας. Το Κέντρο, με έδρα το Βίλνιους της Λιθουανίας, λειτουργεί ως εξειδικευμένος ερευνητικός κόμβος και παρέχει στα κράτη-μέλη στρατηγικά και επιχειρησιακά δεδομένα για ζητήματα ενεργειακής ασφάλειας.
