Όπως αναφέρει η Deutsche Welle, οι δημοσκοπήσεις και οι εκτιμήσεις των εταιρειών στοιχηματισμού εμφανίζουν το συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα (PP) του Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχόο να προηγείται, ενόψει των πρόωρων εκλογών της 29ης Νοεμβρίου. Η προοπτική ήττας της κυβέρνησης Σάντσεθ ενισχύεται από τη δυσαρέσκεια για την αδυναμία αντιμετώπισης της στεγαστικής κρίσης, αλλά και από την πολιτική φθορά που ακολούθησε δύο πολύνεκρα σιδηροδρομικά δυστυχήματα.
Όπως επισημαίνουν ξένα μέσα ενημέρωσης που παρακολουθούν την προεκλογική περίοδο, η ισχυρή οικονομική ανάπτυξη δεν έχει μεταφραστεί σε αντίστοιχη βελτίωση της καθημερινότητας για μεγάλο μέρος της ισπανικής κοινωνίας. Έτσι, τα θετικά οικονομικά μεγέθη δεν φαίνεται να αρκούν για να ενισχύσουν την κυβερνητική παράταξη.
Η οικονομία αναπτύσσεται, αλλά η κοινωνική δυσαρέσκεια παραμένει
Η Ισπανία καταγράφει τα τελευταία χρόνια ισχυρούς ρυθμούς ανάπτυξης, με το ΑΕΠ να αυξάνεται κατά 2,8% το 2025. Παράλληλα, η χώρα έχει διαφοροποιήσει σταδιακά το παραγωγικό της μοντέλο, ενισχύοντας τη βιομηχανία και τις τεχνολογικές δραστηριότητες, πέρα από τους παραδοσιακούς πυλώνες του τουρισμού και της γεωργίας.
Ενδεικτική είναι η περίπτωση της PLD Space, μιας εταιρείας στην περιοχή του Αλικάντε, όπου περίπου 600 εργαζόμενοι σχεδιάζουν και κατασκευάζουν πυραύλους για τη μεταφορά δορυφόρων στο διάστημα. Οι ιδρυτές της, Ραούλ Τόρες και Ραούλ Βερδού, ξεκίνησαν την προσπάθειά τους κατασκευάζοντας μοντέλα πυραύλων στο πανεπιστήμιο της γενέτειράς τους, το Έλτσε, και πλέον θεωρούν ότι η Ισπανία έχει αποκτήσει πρωταγωνιστικό ρόλο σε συγκεκριμένους βιομηχανικούς τομείς.
Ωστόσο, η θετική πορεία της οικονομίας δεν αποτυπώνεται εξίσου στην αντίληψη των πολιτών. Ο Ραϊμόντ Τόρες, διευθυντής διεθνούς ανάλυσης του ερευνητικού ινστιτούτου Funcas, περιγράφει μια αντίφαση: «Η οικονομία πηγαίνει καλά, αλλά η αντίληψη του κοινού είναι διαφορετική».
Σύμφωνα με τις αναλύσεις που παρουσιάζονται στο ρεπορτάζ της γερμανικής δημόσιας τηλεόρασης ARD, το στεγαστικό έχει εξελιχθεί σε ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα της ισπανικής κοινωνίας. Η αύξηση του κόστους κατοικίας, σε συνδυασμό με την ακρίβεια, περιορίζει τις δυνατότητες των νοικοκυριών και δημιουργεί την αίσθηση ότι η οικονομική ανάπτυξη δεν αφορά όλους στον ίδιο βαθμό.
Η στεγαστική κρίση πλήττει κυρίως τους νέους
Ιδιαίτερα δύσκολη είναι η κατάσταση για τις νεότερες ηλικίες. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζει το ARD, το 68% των Ισπανών ηλικίας 18 έως 34 ετών εξακολουθεί να ζει στο πατρικό του σπίτι.
Το ρεπορτάζ αναδεικνύει την περίπτωση του 27χρονου Γκονζάλο Άλβαρο, ο οποίος για χρόνια αναζητούσε οικονομικά προσιτή κατοικία στη Μαδρίτη και αναγκάστηκε να ζήσει σε αυτοσχέδιες κοινόβιες κατοικίες μαζί με άλλους νέους που αντιμετώπιζαν αντίστοιχες δυσκολίες. Σήμερα συγκατοικεί με τη σύντροφό του σε ένα μικρό διαμέρισμα, χωρίς ωστόσο να έχει τη δυνατότητα να αποταμιεύσει για την αγορά δικής τους κατοικίας.
Ο ίδιος συμμετείχε στην ίδρυση της ένωσης ενοικιαστών «Sindicato de Inquilinos», η οποία πρωτοστάτησε στις κινητοποιήσεις για το στεγαστικό. Την περασμένη Τετάρτη, η οργάνωση κάλεσε σε γενική απεργία με σύνθημα «Γενική Απεργία για τη Στέγαση», επιχειρώντας να αναδείξει την ανάγκη για περισσότερες προσιτές κατοικίες.
Η δυσαρέσκεια εντάθηκε και μετά την υπόθεση της συνταξιούχου Μαρικάρμεν, η οποία εκδιώχθηκε από το διαμέρισμά της επειδή αδυνατούσε να ανταποκριθεί στην αύξηση του ενοικίου. Η υπόθεση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις και έγινε σύμβολο της στεγαστικής ανασφάλειας που αντιμετωπίζουν ευάλωτες κοινωνικές ομάδες.
Οι δυσκολίες της κυβέρνησης και το πολιτικό στοίχημα του Σάντσεθ
Η κυβέρνηση μειοψηφίας του Πέδρο Σάντσεθ επιχείρησε να παρέμβει στην αγορά κατοικίας, προωθώντας, μεταξύ άλλων, μέτρα για τον περιορισμό των αγορών ακινήτων από μεγάλα επενδυτικά κεφάλαια και την προστασία των ενοικιαστών από τις εξώσεις. Ωστόσο, οι σχετικές πρωτοβουλίες δεν κατάφεραν να εξασφαλίσουν την απαιτούμενη κοινοβουλευτική στήριξη.
Ο Ισπανός πρωθυπουργός επέλεξε στη συνέχεια την προσφυγή στις κάλπες, επιδιώκοντας να αξιοποιήσει πολιτικά το ζήτημα της στέγασης και να εξασφαλίσει νέα λαϊκή νομιμοποίηση. Η επιλογή αυτή, ωστόσο, θεωρήθηκε εξαρχής ριψοκίνδυνη, καθώς η κοινωνική δυσαρέσκεια παραμένει έντονη παρά τις κυβερνητικές εξαγγελίες για ενίσχυση του κοινωνικού κράτους.
Στο μεταξύ, η αξιοπιστία της κυβέρνησης έχει δεχθεί πρόσθετη πίεση μετά τα δύο πολύνεκρα σιδηροδρομικά δυστυχήματα, τα οποία ενίσχυσαν την κριτική για την κατάσταση των υποδομών και την αποτελεσματικότητα των κρατικών μηχανισμών.
Ο Φεϊχόο και το ενδεχόμενο δεξιάς στροφής
Ο επικεφαλής του Λαϊκού Κόμματος, Αλμπέρτο Νούνιεθ Φεϊχόο, επιχειρεί να κεφαλαιοποιήσει τη δυσαρέσκεια, εστιάζοντας στην κατάσταση των σιδηροδρόμων και των αυτοκινητοδρόμων, στα ζητήματα ασφάλειας και στη μεταναστευτική πολιτική.
Έχει επίσης εκφράσει την αντίθεσή του στις κινητοποιήσεις για τη στέγαση, ενώ χρησιμοποιεί ιδιαίτερα σκληρή ρητορική για την παράτυπη μετανάστευση, την οποία παρουσιάζει ως ένα από τα προβλήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν.
Οι δημοσκοπικές διαφορές μεταξύ Σάντσεθ και Φεϊχόο δεν εμφανίζονται απαραίτητα μεγάλες, όπως είχε συμβεί και στις εκλογές του 2023. Ωστόσο, η θέση του κυβερνητικού συνασπισμού επιβαρύνεται από την αδυναμία των αριστερών πολιτικών δυνάμεων που τον στηρίζουν να διαμορφώσουν ενιαία στρατηγική.
Αντίθετα, ο Φεϊχόο μπορεί να προσβλέπει σε κοινοβουλευτική πλειοψηφία με τη στήριξη του ακροδεξιού εθνικιστικού κόμματος Vox. Σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, στην Ισπανία δεν υπάρχει μια ευρέως αποδεκτή πολιτική πρακτική αποκλεισμού της συνεργασίας μεταξύ της Κεντροδεξιάς και της Ακροδεξιάς.
Το Vox προωθεί την ατζέντα της «αντίστροφης μετανάστευσης» και της εθνικής προτεραιότητας, χρησιμοποιώντας το σύνθημα «Πρώτα οι Ισπανοί» τόσο για τη στέγαση όσο και για την πρόσβαση στις κοινωνικές υπηρεσίες.
Προς μια νέα πολιτική ισορροπία;
Το ενδεχόμενο μιας σημαντικής δεξιάς στροφής μετά τις εκλογές της 29ης Νοεμβρίου παραμένει στο επίκεντρο της πολιτικής συζήτησης. Στην Αριστερά υπάρχουν εκτιμήσεις ότι οι κινητοποιήσεις για τη στέγαση θα μπορούσαν να ενισχύσουν την εκλογική της απήχηση και να περιορίσουν τις απώλειες του κυβερνητικού στρατοπέδου.
Παράλληλα, ένα από τα κυβερνητικά διατάγματα για το στεγαστικό κατάφερε τελικά να περάσει από το προσωρινό κοινοβούλιο, προσφέροντας στην κυβέρνηση ένα επιχείρημα για την αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεών της.
Το βασικό ερώτημα, ωστόσο, είναι εάν οι πρωτοβουλίες αυτές θα αποδειχθούν αρκετές για να ανατρέψουν το αρνητικό κλίμα. Για τον Σάντσεθ, η οικονομική ανάπτυξη δεν φαίνεται να αποτελεί από μόνη της επαρκές πολιτικό πλεονέκτημα, καθώς οι ψηφοφόροι αξιολογούν πρωτίστως την επίδραση της οικονομίας στην καθημερινότητά τους. Και σε αυτό το πεδίο, το στεγαστικό πρόβλημα και η κρίση εμπιστοσύνης εξακολουθούν να αποτελούν τις μεγαλύτερες προκλήσεις για την κυβέρνησή του.



