Νωρίτερα τη Δευτέρα (14/9) το Brent «έπαιζε» στα 107 δολάρια με άνοδο 2,5% περίπου, ενώ το αμερικανικό αργό είχε αγγίξει τα 105,5 δολάρια (+2,4%). Ωστόσο, νωρίς το απόγευμα το Brent έφτασε στα 109 δολάρια ανεβάζοντας τα κέρδη του στο 5%, πριν τα περιορίσει ελαφρώς και πέσει και πάλι λίγο κάτω από τα 109 δολάρια το βαρέλι.

Σε αυτό συνετέλεσαν και οι δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ πως Ουκρανία και Ρωσία συμφώνησαν για την αποφυγή πληγμάτων σε ενεργειακές υποδομές.

Σύμφωνα με τον ίδιο, το Κίεβο έχει συμφωνήσει να σταματήσει τις επιθέσεις εναντίον ρωσικών ενεργειακών στόχων και ότι η Μόσχα έχει δεσμευθεί να ακολουθήσει την ίδια στάση. Παράλληλα, ο πλανητάρχης απέδωσε την άνοδο των τιμών του πετρελαίου πολύ περισσότερο στον πόλεμο Ουκρανίας - Ρωσίας παρά στην κρίση στη Μέση Ανατολή μετά την επίθεση ΗΠΑ/Ισραήλ στο Ιράν.

Ωστόσο, σύμφωνα με τους αναλυτές, η άνοδος του πετρελαίου σήμερα οφείλεται κατά κύριο λόγο στις αποφάσεις της Σαουδικής Αραβίας.

Πέρα απ’ το κλείσιμο του αγωγού, επιβαρυντικό ρόλο έπαιξε και η αποχώρηση της Σαουδικής Αραβίας – του μεγαλύτερου εξαγωγές πετρελαίου – από την προγραμματισμένη περιφερειακή συνάντηση με το Ιράν, δυσκολεύοντας ακόμη περισσότερο τις προσπάθειες αποκλιμάκωσης γύρω από τα Στενά του Ορμούζ.

Το πλήγμα στον κρίσιμο αγωγό και οι επιπτώσεις στην αγορά πετρελαίου

Το Ριάντ ανακοίνωσε αργά την περασμένη Παρασκευή ότι προχωρά στην αναστολή λειτουργίας του αγωγού, μετά την επίθεση με drone που σημειώθηκε από το Ιράκ, όπου δραστηριοποιούνται σιιτικές πολιτοφυλακές με την υποστήριξη του Ιράν, καθώς και οι Φρουροί της Επανάστασης.

Ο αγωγός έχει εξελιχθεί σε ιδιαίτερα σημαντική υποδομή για τις εξαγωγές πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας, καθώς συνδέει τις πετρελαιοπαραγωγές περιοχές στα ανατολικά της χώρας με τη δυτική ακτή. Με τον τρόπο αυτό προσφέρει μια εναλλακτική οδό μεταφοράς του πετρελαίου, μετά τους περιορισμούς που επέβαλε το Ιράν στη διέλευση πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ.

Σύμφωνα με τους Financial Times, η συγκεκριμένη επίθεση σημειώθηκε μετά από μια σειρά επιθέσεων που έχουν πραγματοποιήσει οι υποστηριζόμενοι από το Ιράν αντάρτες Χούθι εναντίον ενεργειακών υποδομών της Σαουδικής Αραβίας. Μόλις την προηγούμενη εβδομάδα, οι Χούθι είχαν εξαπολύσει επανειλημμένες επιθέσεις με πυραύλους και drones, την ώρα που οι συγκρούσεις στο πλαίσιο του εμφυλίου πολέμου της Υεμένης είχαν εκ νέου ενταθεί.

Οι αντάρτες έχουν προωθηθεί προς τα νότια κατά μήκος της ακτογραμμής της Ερυθράς Θάλασσας, εκτοπίζοντας δυνάμεις που τάσσονται υπέρ της κυβέρνησης της Υεμένης και έχουν τη στήριξη της Σαουδικής Αραβίας. Επιδίωξή τους είναι να διευρύνουν τον έλεγχό τους στην περιοχή γύρω από το Μπαμπ ελ Μαντέμπ, ένα ακόμη στρατηγικής σημασίας θαλάσσιο πέρασμα για το παγκόσμιο εμπόριο.

Στις χώρες του Κόλπου επικρατεί ανησυχία ότι η Τεχεράνη επιχειρεί να εδραιώσει τον έλεγχό της στο συγκεκριμένο πέρασμα, το οποίο αποτελεί ζωτικής σημασίας δίοδο για τις εισαγωγές και εξαγωγές τους, με απώτερο ενδεχόμενο να επιβάλει στο μέλλον τέλη στα πλοία που το διασχίζουν.

Γιατί το Ριάντ αποχώρησε από τις συνομιλίες

Οι υπουργοί Εξωτερικών του Ιράν και των κρατών του Κόλπου επρόκειτο να συναντηθούν στη Σαλάλα, την παράκτια πόλη του Ομάν, προκειμένου να συζητήσουν την προσωρινή συμφωνία που είχαν επεξεργαστεί Τεχεράνη και Μουσκάτ για τη διαχείριση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.

Δύο πηγές που γνωρίζουν τις συνομιλίες ανέφεραν στους Financial Times ότι η Σαουδική Αραβία εξέφρασε διαφωνίες σχετικά με τη διατύπωση του σχεδίου κοινής δήλωσης που είχαν καταρτίσει το Ομάν και το Ιράν.

Τα κράτη του Κόλπου ανησυχούν ότι η Τεχεράνη επιχειρεί να κατοχυρώσει τον έλεγχό της στο πέρασμα, από το οποίο εξαρτώνται για τις εισαγωγές και τις εξαγωγές τους, ώστε μελλοντικά να επιβάλλει τέλη στα διερχόμενα πλοία.

Μία από τις πηγές ανέφερε στους FT ότι η συγκεκριμένη διατύπωση «θα δημιουργούσε προηγούμενα που θα μπορούσαν να στραφούν εναντίον μας στο μέλλον».

Μια δεύτερη πηγή υποστήριξε ότι στην απόφαση της Σαουδικής Αραβίας να αποχωρήσει από τις συνομιλίες συνέβαλαν τόσο η επίθεση στον αγωγό όσο και οι επιθέσεις των Χούθι εναντίον ενεργειακών εγκαταστάσεων της χώρας.

Η συνάντηση που τελικά δεν πραγματοποιήθηκε

Ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν, Μπαντρ Αλμπουσαΐντι, ανακοίνωσε ότι η προγραμματισμένη συνάντηση μεταξύ του Ιράν και των Αράβων γειτόνων του αναβλήθηκε, με στόχο, όπως ανέφερε, να διευκολυνθεί η επίτευξη συναίνεσης.

«Παραμένουμε προσηλωμένοι στην προώθηση ενός διαλόγου που στηρίζει τη σταθερότητα και τη διαρκή συνεργασία στην περιοχή μας», έγραψε στην πλατφόρμα X, χωρίς ωστόσο να δώσει περαιτέρω διευκρινίσεις για τους λόγους της αναβολής.

Το υπουργείο Εξωτερικών του Ιράν ανέφερε τη Δευτέρα ότι το αίτημα για την αναβολή της συνάντησης προήλθε από τη Σαουδική Αραβία. Όπως μεταδίδουν οι FT, το Ομάν εξετάζει πλέον το ενδεχόμενο να οργανώσει μια αντίστοιχη συνάντηση στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, η οποία θα πραγματοποιηθεί αργότερα μέσα στον μήνα στη Νέα Υόρκη.

Μια τέτοια συνάντηση θα αποτελούσε την πρώτη εδώ και σχεδόν δύο χρόνια κατά την οποία οι υπουργοί Εξωτερικών των έξι κρατών του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου –Σαουδική Αραβία, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Κουβέιτ, Κατάρ, Ομάν και Μπαχρέιν– θα συναντούσαν από κοινού τον Ιρανό ομόλογό τους. Στις συνομιλίες αναμενόταν να συμμετάσχει και το Ιράκ.

Το Μπαχρέιν, ωστόσο, είχε γνωστοποιήσει ήδη ότι δεν επρόκειτο να συμμετάσχει. Η χώρα συγκαταλέγεται σε εκείνες του Κόλπου που έχουν βρεθεί στο στόχαστρο των ισχυρότερων ιρανικών επιθέσεων αντιποίνων.

Η συμφωνία για το Ορμούζ και η αγορά πετρελαίου

Εδώ και αρκετές εβδομάδες, Ομάν και Ιράν βρίσκονταν σε διαπραγματεύσεις για μια προσωρινή συμφωνία που θα ρύθμιζε τη διέλευση των πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ.

Με βάση το υπό διαμόρφωση σχέδιο, τα πλοία θα περνούσαν στα Στενά μέσω ιρανικών χωρικών υδάτων και στη συνέχεια θα κατευθύνονταν κυρίως μέσω της περιοχής του Ομάν, χωρίς να υποχρεούνται να καταβάλλουν τέλη.

Η προσωρινή αυτή ρύθμιση θα ίσχυε μέχρι την επίτευξη μιας μόνιμης συμφωνίας μεταξύ του Ιράν και των γειτονικών κρατών του Κόλπου για το καθεστώς και το μέλλον του στρατηγικού περάσματος. Οι δύο πλευρές εκτιμούσαν παράλληλα ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να συμβάλει στην αποκλιμάκωση της αντιπαράθεσης μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν.

Παράλληλα, υπήρχαν προσδοκίες ότι η συμφωνία μεταξύ Ιράν και Ομάν θα μπορούσε να οδηγήσει στην επαναφορά του σύντομης διάρκειας μνημονίου κατανόησης που είχαν υπογράψει τον Ιούνιο η Τεχεράνη και η Ουάσιγκτον.

Το συγκεκριμένο μνημόνιο προέβλεπε την παράταση της εκεχειρίας για 60 ημέρες, τη σταδιακή αποκατάσταση της λειτουργίας των Στενών του Ορμούζ και την έναρξη συνομιλιών με αντικείμενο τον τερματισμό του πολέμου, σε συνδυασμό με μια συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.

Ωστόσο, οι δύο πλευρές αντάλλαξαν κατηγορίες για παραβίαση των συμφωνηθέντων όρων. Κεντρικό σημείο της αντιπαράθεσης αποτέλεσε ο τρόπος με τον οποίο θα πραγματοποιείται η διέλευση των πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ, τα οποία αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα διαπραγματευτικά όπλα της Τεχεράνης. Η διαφωνία αυτή συνέβαλε στην αναζωπύρωση ενός νέου κύκλου αμοιβαίων επιθέσεων.