Στην Ελλάδα, οι αντίστοιχες απώλειες στον τομέα των ειδών ένδυσης υπολογίζονται σε 267 εκατ. ευρώ ετησίως, ενώ επιπλέον 76 εκατ. ευρώ χάνονται από τον κλάδο των τσαντών, κοσμημάτων και ρολογιών.
Το design καθορίζει τις καταναλωτικές επιλογές
Η έρευνα του EUIPO αναδεικνύει ότι το design αποτελεί καθοριστικό παράγοντα στις αγοραστικές αποφάσεις των Ευρωπαίων καταναλωτών. Συγκεκριμένα, το 72% δηλώνει ότι επηρεάζεται από την αισθητική και τον σχεδιασμό ενός προϊόντος, ενώ το 31% θεωρεί το design πολύ ή εξαιρετικά σημαντικό.
Παράλληλα, το 50% των καταναλωτών αναγνωρίζει την αξία ενός καλού σχεδιασμού, ενώ το 73% δηλώνει διατεθειμένο να πληρώσει υψηλότερη τιμή για προϊόντα με καλύτερο design.
Ιδιαίτερα έντονη είναι η επίδραση στις νεότερες ηλικίες, καθώς το 80% των ατόμων ηλικίας 18–24 ετών θεωρεί το design καθοριστικό στις αγορές του και εμφανίζεται πιο πρόθυμο να επενδύσει σε προϊόντα υψηλής αισθητικής αξίας.
Οι κλάδοι που πλήττονται περισσότερο
Το design παίζει ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στους τομείς των επίπλων και της μόδας, με το 76% των καταναλωτών να το θεωρεί κρίσιμο για την αγορά επίπλων και το 66% για ενδύματα και αξεσουάρ.
Παρότι η τιμή και η ποιότητα παραμένουν οι βασικοί παράγοντες επιλογής, το design επηρεάζει καθοριστικά τις προτιμήσεις, ιδιαίτερα στις νεότερες γενιές.
Ωστόσο, η αυξανόμενη αξία του το καθιστά ιδιαίτερα ευάλωτο σε αντιγραφές και απομιμήσεις, φαινόμενο που ενισχύεται από την ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου και τη διάδοση των κοινωνικών δικτύων.
Η έκταση του προβλήματος των απομιμήσεων
Σύμφωνα με τα στοιχεία του EUIPO, περίπου το 13% των Ευρωπαίων δηλώνει ότι έχει αγοράσει συνειδητά προϊόντα απομίμησης, ποσοστό που ανεβαίνει στο 26% στις ηλικίες 15–24 ετών.
Η μόδα αποτελεί τον πιο ευάλωτο κλάδο, με τις ετήσιες απώλειες να φτάνουν τα 12 δισ. ευρώ, ενώ οι απομιμήσεις σε τσάντες, κοσμήματα και ρολόγια προκαλούν επιπλέον ζημίες περίπου 2,7 δισ. ευρώ σε επίπεδο ΕΕ.
Οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις
Οι απομιμήσεις δεν επηρεάζουν μόνο τις πωλήσεις, αλλά δημιουργούν και ευρύτερους κινδύνους. Πολλά προϊόντα δεν πληρούν τα πρότυπα ασφάλειας, ενώ συχνά συνδέονται με περιβαλλοντική επιβάρυνση και δίκτυα οργανωμένου εγκλήματος.
Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις (ΜμΕ) είναι ιδιαίτερα ευάλωτες, καθώς βασίζονται συχνά σε περιορισμένο αριθμό προϊόντων και έχουν μικρότερη δυνατότητα ελέγχου και προστασίας της πνευματικής τους ιδιοκτησίας.
Η αξία της κατοχύρωσης design
Σύμφωνα με μελέτες του EUIPO, οι επιχειρήσεις που κατοχυρώνουν τα σχέδιά τους εμφανίζουν σχεδόν 30% υψηλότερα έσοδα ανά εργαζόμενο και περίπου 25% υψηλότερες αμοιβές σε σχέση με εκείνες που δεν διαθέτουν προστασία διανοητικής ιδιοκτησίας.
Παρόλα αυτά, μόλις το 1% των ΜμΕ στην ΕΕ έχει κατοχυρώσει τα σχέδιά του.
Ο εκτελεστικός διευθυντής του EUIPO, João Negrão, υπογράμμισε ότι το ευρωπαϊκό design αποτελεί «σημαντικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα» που ενισχύει την καινοτομία και τη διεθνή ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων.
Πρωτοβουλίες και θεσμικό πλαίσιο
Το EUIPO προωθεί δράσεις για την ενίσχυση της προστασίας του design, όπως χρηματοδοτικά εργαλεία για ΜμΕ, συμβουλευτικές υπηρεσίες (IP Scan) και ψηφιακές πλατφόρμες επιβολής δικαιωμάτων.
Παράλληλα συνεργάζεται με οργανισμούς όπως η Europol και η Frontex για την καταπολέμηση του εμπορίου απομιμήσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η διοργάνωση των DesignEuropa Awards, που αναδεικνύουν δημιουργούς και καινοτόμα σχέδια, συμβάλλοντας στην προώθηση της ευρωπαϊκής σχεδιαστικής κουλτούρας.
Στο πλαίσιο πρόσφατης μεταρρύθμισης, η νομοθεσία για το design στην ΕΕ έχει απλουστευθεί, με στόχο τη μείωση κόστους και τη διευκόλυνση της κατοχύρωσης.
Η καταχώριση ενωσιακού design πραγματοποιείται πλέον μέσω ενιαίας ηλεκτρονικής αίτησης στο EUIPO, με κόστος που ξεκινά από 350 ευρώ και ισχύ σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ για έως 25 χρόνια, με δυνατότητα ανανέωσης κάθε πέντε έτη.
