Οι προκλήσεις αυτές βρέθηκαν στο επίκεντρο του 1ου Βιοτεχνικού Εθνικού Συνεδρίου με τίτλο «Η Βιοτεχνία του Αύριο: Από το Όραμα στην Πράξη», μιας πρώτης κοινής εθνικής πρωτοβουλίας των Βιοτεχνικών Επιμελητηρίων Αθήνας (ΒΕΑ), Πειραιά (ΒΕΠ) και Θεσσαλονίκης (ΒΕΘ). Το συνέδριο πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα στο ξενοδοχείο Divani Caravel, με τη συμμετοχή εκπροσώπων της πολιτικής ζωής, του επιχειρηματικού και επιμελητηριακού κόσμου, καθώς και της ακαδημαϊκής και ερευνητικής κοινότητας.
Συγκεκριμένα, από τις τοποθετήσεις των ομιλητών αναδείχθηκε η ανάγκη να περάσει η ελληνική βιοτεχνία από τη διαχείριση των καθημερινών πιέσεων σε μια οργανωμένη πορεία εκσυγχρονισμού και ανάπτυξης. Κυβερνητικά στελέχη παρουσίασαν μέτρα στήριξης και σχεδιασμούς για την αξιοποίηση νέων τεχνολογιών, ενώ οι εκπρόσωποι των επιχειρήσεων και των επιμελητηρίων έθεσαν στο τραπέζι τα εμπόδια που περιορίζουν την παραγωγικότητα, τις επενδύσεις και την ανταγωνιστικότητά τους.
Πάντως, η ελληνική βιοτεχνία βρίσκεται μπροστά σε μια κρίσιμη μετάβαση. Από τη μία πλευρά, καλείται να αντιμετωπίσει τις πιέσεις του ενεργειακού και φορολογικού κόστους, τη γραφειοκρατία και τις ελλείψεις προσωπικού. Από την άλλη, χρειάζεται να επενδύσει σε σύγχρονο εξοπλισμό, νέες τεχνολογίες, δεξιότητες και εξωστρέφεια, ώστε να ενισχύσει την παραγωγικότητα και τη θέση της στις εγχώριες και διεθνείς αγορές.
Γι' αυτό και η συζήτηση για το μέλλον της βιοτεχνίας δεν αφορά μόνο την ανακούφιση από τις σημερινές πιέσεις. Αφορά τη δημιουργία ενός χρηματοδοτικού και θεσμικού περιβάλλοντος που θα επιτρέπει στις μικρές παραγωγικές επιχειρήσεις να επενδύουν, να ανανεώνουν τον εξοπλισμό τους, να αξιοποιούν την καινοτομία και να περνούν με ασφάλεια στην επόμενη γενιά.
Νικόλαος Κόκκος: Το χρηματοδοτικό κενό κρατά τις βιώσιμες βιοτεχνίες μακριά από την επόμενη ημέρα
Ιδιαίτερη διάσταση στη συζήτηση για τη χρηματοδότηση έδωσε ο Νικόλαος Κόκκος, πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της ΚΟΚΚΟΣ & ΠΟΓΑΤΟΣ Α.Β.Ε., μιας ιστορικής μονάδας ζαχαρωτών (οι εμβήματικές καραμέλες γάλακτος ΚΟΚΚΟΣ) με πορεία τριών γενεών και εξαγωγική παρουσία σε αγορές όπως ο Καναδάς, οι ΗΠΑ και η Αυστραλία.
Με αφετηρία την εμπειρία μιας επιχείρησης με ιστορία περίπου 80 ετών, ο κ. Κόκκος υπογράμμισε ότι το βασικό πρόβλημα για πολλές μικρομεσαίες παραγωγικές μονάδες δεν είναι αποκλειστικά η έγκριση ή μη ενός τραπεζικού δανείου, αλλά το χρηματοδοτικό κενό που εμφανίζεται όταν μια επιχείρηση έχει καταφέρει να επιβιώσει και χρειάζεται πλέον κεφάλαια για να αναπτυχθεί και να περάσει στην επόμενη φάση της.
Όπως επισήμανε, υπάρχουν πολλές μικρές επιχειρήσεις που λειτουργούν κανονικά, διαθέτουν πελατολόγιο και τεχνογνωσία, εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις τους και εξυπηρετούν τα δάνειά τους, χωρίς ωστόσο να έχουν πρόσβαση στα απαραίτητα επενδυτικά κεφάλαια. Σε αρκετές περιπτώσεις, μάλιστα, εξακολουθούν να φέρουν το βάρος ζημιών και άλλων οικονομικών επιπτώσεων από τα χρόνια της κρίσης, γεγονός που μπορεί να περιορίζει τη δυνατότητά τους να αξιοποιήσουν υφιστάμενα εργαλεία κρατικής ενίσχυσης ή εγγυοδοσίας.
Το πρόβλημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις όταν συνδυάζεται με τον παλαιό παραγωγικό εξοπλισμό. Η έλλειψη επενδύσεων, όπως ανέφερε, οδηγεί σε χαμηλότερη παραγωγικότητα, συχνότερες βλάβες, αυξημένη ενεργειακή κατανάλωση και, τελικά, υψηλότερο κόστος παραγωγής. Έτσι, η επιχείρηση χρειάζεται κεφάλαια για να εκσυγχρονιστεί, αλλά αδυνατεί να τα εξασφαλίσει ακριβώς επειδή οι περιορισμένες οικονομικές της δυνατότητες δεν της επιτρέπουν να επενδύσει.
«Δεν έχει λεφτά, χρειάζεται την παραγωγικότητα και προσπαθεί με τα ίδια κεφάλαια να επιβιώσει την επιχείρησή του», ήταν το χαρακτηριστικό περίγραμμα του φαύλου κύκλου που περιέγραψε ο κ. Κόκκος.
Η παρέμβαση του Νικόλαου Κόκκου ανέδειξε μια κρίσιμη πτυχή αυτής της εξίσωσης που εκτείνεται πέρα από την πρόσκαιρη βιωσιμότητα μιας επιχείρησης πηγαίνοντας και στην αναπτυξιακή της δυνατότητα. Μια βιοτεχνία, δηλαδή, μπορεί να έχει πελατεία, τεχνογνωσία, εξαγωγική δραστηριότητα και συνέπεια στις υποχρεώσεις της, αλλά να παραμένει εγκλωβισμένη σε έναν κύκλο χαμηλής παραγωγικότητας, επειδή δεν διαθέτει τα αναγκαία κεφάλαια για να εκσυγχρονιστεί.
Οι επενδύσεις
Από την πλευρά του μιλώντας στο ίδιο πάνελ, με θέμα «Οικονομικές Προκλήσεις & Χρηματοδότηση», που συντόνισε ο δημοσιογράφος Γιώργος Αλεξάκης, ο ο Δρ. Κυριάκος Τολιάς, διευθυντής του Εθνικού Κέντρου Τεκμηρίωσης και Ηλεκτρονικού Περιεχομένου στην Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, ανέφερε ότι το 63% των επιχειρήσεων θεωρεί τη διαθεσιμότητα χρηματοδότησης εμπόδιο για τις επενδύσεις, ενώ το 83% των μικρών επιχειρήσεων στηρίζεται τελικά σε εσωτερικούς πόρους για τη χρηματοδότησή του. Αυτό, όπως εξήγησε, σημαίνει ότι πολλές επενδύσεις πραγματοποιούνται μόνο όταν οι επιχειρήσεις καταφέρουν να συγκεντρώσουν από μόνες τους τα απαιτούμενα κεφάλαια.
Ως απάντηση σε αυτή την κατάσταση, πρότεινε τη δημιουργία ενός μηχανισμού δυναμικής αξιολόγησης των επιχειρήσεων, ο οποίος δεν θα βασίζεται αποκλειστικά στην υφιστάμενη οικονομική τους θέση, αλλά θα λαμβάνει υπόψη τη συνέπειά τους, τις ταμειακές ροές, την εξαγωγική δραστηριότητα και άλλα ουσιαστικά στοιχεία της λειτουργίας τους.
Το ζητούμενο, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι να αναγνωρίζεται η πραγματική δυνατότητα μιας επιχείρησης να αναπτυχθεί και να ανταποκριθεί σε μια επένδυση, χωρίς το παρελθόν της να λειτουργεί ως μόνιμο εμπόδιο. Διαφορετικά, διαιωνίζεται το παράδοξο σύμφωνα με το οποίο όσο ισχυρότερη είναι ήδη η οικονομική θέση μιας επιχείρησης τόσο ευκολότερη γίνεται η πρόσβασή της σε κεφάλαια, αφήνοντας τις μικρότερες παραγωγικές μονάδες σε μειονεκτική θέση.
Στ. Καλαφάτης: Σύνδεση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων με την έρευνα και την καινοτομία
Στην απλούστευση των διαδικασιών αδειοδότησης και στη διασύνδεση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων με τα ερευνητικά κέντρα της χώρας αναφέρθηκε ο υφυπουργός Ανάπτυξης Σταύρος Καλαφάτης. Όπως σημείωσε, στόχος είναι ο περιορισμός του διοικητικού βάρους και η διοχέτευση περισσότερων πόρων σε επενδύσεις, τεχνολογικό εκσυγχρονισμό και καινοτομία, με ιδιαίτερη μέριμνα για τις μικρότερες επιχειρήσεις.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην τεχνητή νοημοσύνη, την ψηφιοποίηση και τη ρομποτική, επισημαίνοντας τη σημασία της αξιοποίησης της ερευνητικής γνώσης στην παραγωγική διαδικασία. Η πρόκληση, όπως προκύπτει από αυτή την προσέγγιση, είναι οι νέες τεχνολογίες να μην αποτελέσουν προνόμιο μόνο των μεγάλων επιχειρήσεων, αλλά να ενσωματωθούν σταδιακά και στη λειτουργία των μικρών βιοτεχνικών μονάδων.
Ν. Μηλαπίδης: Στοίχημα η σύνδεση της κατάρτισης με τις ανάγκες της αγοράς
Στην έλλειψη κατάλληλου ανθρώπινου δυναμικού και στην ανάγκη αναβάθμισης των δεξιοτήτων αναφέρθηκε ο γενικός γραμματέας Εργασιακών Σχέσεων του υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, Νίκος Μηλαπίδης. Όπως ανέφερε, περισσότεροι από 500.000 ωφελούμενοι έχουν καταρτιστεί μέσω προγραμμάτων ανάπτυξης δεξιοτήτων.
Ωστόσο, υπογράμμισε ότι η κατάρτιση πρέπει να συνδέεται στενότερα με τις πραγματικές ανάγκες των επιχειρήσεων, καλώντας τόσο τον δημόσιο όσο και τον ιδιωτικό τομέα να επενδύσουν στην ενδοεπιχειρησιακή εκπαίδευση. Παράλληλα, χαρακτήρισε λανθασμένη την αναταξινόμηση των ΤΕΙ, υποστηρίζοντας ότι αποδυνάμωσε μια σημαντική δεξαμενή εργαζομένων για ειδικότητες που σήμερα εμφανίζουν ελλείψεις.
Ναπ. Μαραβέγιας: Περιθώρια αύξησης της παραγωγικότητας
Τις δυνατότητες των μικρομεσαίων βιοτεχνιών να αυξήσουν την παραγωγικότητά τους και να μειώσουν το κόστος λειτουργίας τους μέσω σύγχρονων μεθόδων παραγωγής ανέδειξε ο γενικός γραμματέας Εμπορίου του υπουργείου Ανάπτυξης, Ναπολέων Μαραβέγιας.
Όπως επισήμανε, οι βιοτεχνίες αποτελούν αναπόσπαστο μέρος των τοπικών παραγωγικών οικοσυστημάτων, με τη συμβολή τους να μπορεί να υπερβεί τα στενά όρια της περιφέρειας στην οποία δραστηριοποιούνται.
Ο τεχνολογικός εκσυγχρονισμός και η βελτίωση της αποδοτικότητας μπορούν, επομένως, να ενισχύσουν όχι μόνο την επιβίωση των ίδιων των επιχειρήσεων, αλλά και τη συνολική παραγωγική δυναμική της χώρας.
Όμ. Τσάπαλος: Πακέτο μέτρων 2,2 δισ. ευρώ για την οικονομία και τις επιχειρήσεις
Πακέτο μέτρων ύψους 2,2 δισ. ευρώ, το οποίο, σύμφωνα με όσα ανέφερε, επρόκειτο να αρχίσει να υλοποιείται από τον επόμενο μήνα, παρουσίασε ο εκπρόσωπος Τύπου του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Όμηρος Τσάπαλος.
Στις παρεμβάσεις περιλαμβάνονται η σταδιακή κατάργηση του τέλους επιτηδεύματος, η μείωση της προκαταβολής φόρου, φορολογικές ελαφρύνσεις για ελεύθερους επαγγελματίες και η επιτάχυνση των φορολογικών αποσβέσεων για επενδύσεις σε εξοπλισμό.
Αναφερόμενος στις οικονομικές προοπτικές, εκτίμησε ότι ο ρυθμός ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας θα παραμείνει υψηλότερος από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, αναγνωρίζοντας παράλληλα τις πιέσεις που προκαλούν ο πληθωρισμός και η διεθνής αβεβαιότητα. Για τη βιοτεχνία, ωστόσο, το κρίσιμο ζητούμενο παραμένει κατά πόσο οι παρεμβάσεις θα μεταφραστούν σε ουσιαστική ελάφρυνση του λειτουργικού κόστους και σε πραγματικές δυνατότητες νέων επενδύσεων.
Γ. Καββαθάς: Τέσσερα μέτωπα πιέζουν τη βιοτεχνία
Το υψηλό ενεργειακό κόστος, τα καύσιμα, η γραφειοκρατία και η υπερφορολόγηση ανέδειξε ως βασικές εστίες πίεσης ο πρόεδρος της ΓΣΕΒΕΕ, Γιώργος Καββαθάς. Άσκησε, παράλληλα, κριτική στη συγκέντρωση της οικονομικής δραστηριότητας σε μεγάλους ομίλους, υποστηρίζοντας ότι η ενίσχυση των μικρών παραγωγικών μονάδων μπορεί να συμβάλλει στη διεύρυνση της εγχώριας παραγωγής και στην αύξηση της προστιθέμενης αξίας.
Ζήτησε, επίσης, καλύτερο συντονισμό των επιμελητηρίων και των επαγγελματικών οργανώσεων, ώστε να διαμορφωθούν κοινές προτάσεις και να αποκτήσει η διεκδίκηση μέτρων στήριξης μεγαλύτερη θεσμική και πολιτική βαρύτητα.
Γ. Βουτσινάς: Κίνδυνος απώλειας βιοτεχνιών λόγω έλλειψης διαδόχων
Το ζήτημα της διαδοχής στις μικρές επιχειρήσεις ανέδειξε ο πρόεδρος της Κεντρικής Ένωσης Επιμελητηρίων Ελλάδος, Γιάννης Βουτσινάς. Επικαλούμενος στοιχεία του Ινστιτούτου Ερευνών και Μελετών της Ένωσης, ανέφερε ότι η μέση ηλικία των επιχειρηματιών ανέρχεται στα 46,6 έτη, ενώ μόλις το 7,2% είναι έως 29 ετών.
Τα στοιχεία αυτά, όπως προκύπτει από την παρέμβασή του, αναδεικνύουν την ανάγκη ανανέωσης του επιχειρηματικού δυναμικού και δημιουργίας συνθηκών που θα επιτρέψουν στη νέα γενιά να αναλάβει και να εξελίξει υφιστάμενες παραγωγικές μονάδες.
Παράλληλα, γνωστοποίησε ότι 22 φορείς έχουν καταθέσει προτάσεις για τον νέο βιοτεχνικό νόμο, οργανωμένες σε 12 θεματικούς άξονες, και ζήτησε απλούστευση των αδειοδοτήσεων και διασύνδεση των δημόσιων μητρώων.
Κ. Δαμίγος: Χρηματοδότηση, λιγότερη γραφειοκρατία και ψηφιακός μετασχηματισμός
Την ανάγκη να αποκτήσει η βιοτεχνία ισχυρότερη θέση στο παραγωγικό μοντέλο της χώρας υπογράμμισε ο πρόεδρος του Βιοτεχνικού Επιμελητηρίου Αθήνας, Κωνσταντίνος Δαμίγος.
Ως βασικές προτεραιότητες έθεσε τη βελτίωση της πρόσβασης στη χρηματοδότηση, τη μείωση της γραφειοκρατίας και τον ψηφιακό μετασχηματισμό. Ζήτησε, επίσης, ευνοϊκότερους όρους στις ρυθμίσεις οφειλών και τη θεσμοθέτηση ακατάσχετου επαγγελματικού λογαριασμού, προκειμένου να ενισχυθεί η ρευστότητα των επιχειρήσεων και να διασφαλιστεί η δυνατότητά τους να ανταποκρίνονται στις καθημερινές λειτουργικές ανάγκες τους.
Γ. Μαστονικόλας: Οι ελλείψεις προσωπικού απειλούν τη λειτουργία των βιοτεχνιών
Στο αυξημένο κόστος παραγωγής και μεταφοράς, αλλά και στη δυσκολία εξεύρεσης εργαζομένων, εστίασε ο πρόεδρος του Βιοτεχνικού Επιμελητηρίου Πειραιά, Γιάννης Μαστονικόλας. Όπως τόνισε, οι μικρές επιχειρήσεις στηρίζουν την απασχόληση και τις τοπικές κοινωνίες, αλλά αντιμετωπίζουν σημαντικές δυσκολίες στην εξεύρεση του ανθρώπινου δυναμικού που χρειάζονται για να συνεχίσουν να λειτουργούν και να αναπτύσσονται.
Ιδιαίτερη σημασία απέδωσε στη συνεργασία των τριών βιοτεχνικών επιμελητηρίων Αθήνας, Πειραιά και Θεσσαλονίκης, επισημαίνοντας την ανάγκη κοινής δράσης για την αντιμετώπιση των προβλημάτων του κλάδου.
Μ. Παπαδόπουλος: Ανάγκη για ενιαία εθνική στρατηγική
Τη διαμόρφωση ενός κοινού εθνικού σχεδίου για την ενίσχυση της βιοτεχνικής παραγωγής ζήτησε ο πρόεδρος του Βιοτεχνικού Επιμελητηρίου Θεσσαλονίκης, Μάριος Παπαδόπουλος.
Όπως ανέφερε, στόχος είναι να ξεπεραστούν τα διαρθρωτικά εμπόδια που περιορίζουν τη λειτουργία των επιχειρήσεων και να υπάρξει μετάβαση από την αποσπασματική αντιμετώπιση των καθημερινών προβλημάτων σε μια οργανωμένη στρατηγική ανάπτυξης, εκσυγχρονισμού και ενίσχυσης της διεθνούς ανταγωνιστικότητας της ελληνικής βιοτεχνίας.
Σε βιντεοσκοπημένο χαιρετισμό, ο περιφερειάρχης Νίκος Χαρδαλιάς σημείωσε ότι η Περιφέρεια Αττικής ακούει την αγορά, συνεργάζεται με τους εκπροσώπους της και προωθεί συγκεκριμένες λύσεις. Σημειώνεται ότι η κοινή πρωτοβουλία των Βιοτεχνικών Επιμελητηρίων Αθήνας, Πειραιά και Θεσσαλονίκης φιλοδοξεί να συμβάλλει στη διαμόρφωση αυτής της στρατηγικής, με κοινές προτάσεις για τη βιωσιμότητα, τον εκσυγχρονισμό και την ανάπτυξη του κλάδου. Το στοίχημα είναι οι διαπιστώσεις και οι δεσμεύσεις να μετατραπούν σε συγκεκριμένες παρεμβάσεις που θα ενισχύσουν την εγχώρια παραγωγή και θα επιτρέψουν στη βιοτεχνία να διαδραματίσει ουσιαστικό ρόλο στο νέο αναπτυξιακό μοντέλο της ελληνικής οικονομίας.
