Με αφορμή τις πρόσφατες ανακοινώσεις της ΕΛΣΤΑΤ για τη διάρθρωση των ελληνικών επιχειρήσεων, αξίζει να σταθούμε λίγο περισσότερο πίσω από τους αριθμούς. Όχι απλώς για να δούμε πόσες επιχειρήσεις έχουμε, πόσους εργαζομένους απασχολούν ή πόσο τζίρο πραγματοποιούν, αλλά για να κατανοήσουμε καλύτερα την ίδια τη δομή της ελληνικής οικονομίας.
Γιατί οι αριθμοί, όταν διαβάζονται σωστά, δεν καταγράφουν απλώς την πραγματικότητα. Μας δείχνουν και τις προκλήσεις της επόμενης ημέρας.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το 2024, στους τομείς της βιομηχανίας, των κατασκευών, του εμπορίου και των υπηρεσιών δραστηριοποιούνται 966.366 επιχειρήσεις. Απασχολούν περίπου 3,6 εκατομμύρια ανθρώπους, πραγματοποιούν συνολικό κύκλο εργασιών 447,5 δισ. ευρώ και δημιουργούν ακαθάριστη προστιθέμενη αξία 114,2 δισ. ευρώ.
Ήδη αυτά τα μεγέθη περιγράφουν μια οικονομία με έντονη επιχειρηματική δραστηριότητα. Η ουσία, όμως, βρίσκεται στην εσωτερική της διάρθρωση.
Το εμπόριο αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Με 220.588 επιχειρήσεις αντιπροσωπεύει το 22,8% του συνόλου. Απασχολεί 846.889 ανθρώπους, δηλαδή σχεδόν έναν στους τέσσερις εργαζομένους που καταγράφονται στην έρευνα. Παράλληλα, πραγματοποιεί κύκλο εργασιών 167,7 δισ. ευρώ, που αντιστοιχεί στο 37,5% του συνολικού κύκλου εργασιών, και δημιουργεί ακαθάριστη προστιθέμενη αξία 22,3 δισ. ευρώ.
Τα μεγέθη αυτά δεν προσφέρονται ούτε για πανηγυρισμούς ούτε για εύκολες αναγνώσεις.
Αποδεικνύουν, όμως, ότι δεν μπορεί να υπάρξει σοβαρή συζήτηση για το παραγωγικό μοντέλο της χώρας χωρίς το εμπόριο στο κέντρο της.
Και εδώ βρίσκεται μια σημαντική παρεξήγηση που πρέπει να ξεπεράσουμε. Η ενίσχυση της παραγωγικής βάσης της χώρας δεν σημαίνει ότι πρέπει να επιλέξουμε μεταξύ βιομηχανίας, υπηρεσιών και εμπορίου. Μια σύγχρονη οικονομία χρειάζεται και τα τρία.
Χρειάζεται περισσότερη μεταποίηση, περισσότερες εξαγωγές, επενδύσεις, τεχνολογία και καινοτομία. Χρειάζεται όμως ταυτόχρονα ένα σύγχρονο εμπόριο που θα συνδέει την παραγωγή με την κατανάλωση, τα ελληνικά προϊόντα με τις διεθνείς αγορές, τον τουρισμό με την τοπική οικονομία και το φυσικό κατάστημα με τη νέα ψηφιακή πραγματικότητα.
Το δεύτερο μεγάλο μήνυμα των στοιχείων αφορά το μέγεθος των ελληνικών επιχειρήσεων.
Περίπου το 94% των επιχειρήσεων απασχολεί έως εννέα εργαζομένους. Σε αυτές εργάζεται περίπου το 44% των απασχολουμένων, ενώ παράγουν περίπου το 23% της συνολικής προστιθέμενης αξίας.
Εδώ βρίσκεται ίσως μία από τις σημαντικότερες οικονομικές προκλήσεις της χώρας.
Δεν αρκεί να συζητάμε για το αν έχουμε πολλές ή λίγες μικρές επιχειρήσεις. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι πώς αυτές οι επιχειρήσεις θα γίνουν παραγωγικότερες, περισσότερο ανταγωνιστικές και ικανές να μεγαλώσουν.
Η μικρομεσαία επιχειρηματικότητα δεν αποτελεί μια προσωρινή ιδιομορφία της ελληνικής οικονομίας που κάποια στιγμή θα εξαφανιστεί. Αποτελεί βασικό τμήμα της οικονομικής και κοινωνικής της δομής. Επομένως, το ζητούμενο δεν μπορεί να είναι η διατήρηση της μικρής επιχείρησης σε μια κατάσταση μόνιμης επιβίωσης. Το ζητούμενο πρέπει να είναι η εξέλιξή της.
Να μπορεί να επενδύσει στην τεχνολογία. Να αποκτήσει πρόσβαση στη χρηματοδότηση. Να αξιοποιήσει καλύτερα το ανθρώπινο δυναμικό της. Να συνεργαστεί. Να εξάγει. Να ψηφιοποιηθεί ουσιαστικά και όχι απλώς να προσαρμόζεται διαρκώς σε νέες διοικητικές υποχρεώσεις. Και, κυρίως, να μπορεί να μετατρέπει περισσότερο από τον κύκλο εργασιών της σε πραγματική προστιθέμενη αξία.
Υπάρχει όμως και ένας ακόμη αριθμός που δεν πρέπει να περάσει απαρατήρητος. Το 2024 ο αριθμός των επιχειρήσεων του εμπορίου μειώθηκε κατά 1,1%.
Το ποσοστό μπορεί να φαίνεται μικρό. Όταν όμως προέρχεται από μια «δεξαμενή» περίπου 220.000 επιχειρήσεων, αντιστοιχεί σε περισσότερες από 2.400 επιχειρήσεις. Και όταν μιλάμε για έναν κλάδο με σχεδόν 847.000 απασχολουμένους και 167,7 δισ. ευρώ τζίρο, η μεταβολή αξίζει να μελετηθεί και όχι απλώς να καταγραφεί.
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα αν τη συνδυάσουμε με τα στοιχεία του ΓΕΜΗ. Το 2024 καταγράφηκαν περίπου 63.000 νέες επιχειρήσεις στο σύνολο της οικονομίας, από τις οποίες 11.609 στο λιανικό και χονδρικό εμπόριο.
Εμφανίζεται, επομένως, μια φαινομενική αντίφαση: δημιουργούνται χιλιάδες νέες εμπορικές επιχειρήσεις, ενώ την ίδια στιγμή το συνολικό πλήθος των επιχειρήσεων του κλάδου μειώνεται.
Και εδώ πρέπει να αναζητήσουμε γνώση πίσω από τον αριθμό.
Δεν αρκεί να μετράμε πόσες επιχειρήσεις ανοίγουν. Πρέπει να γνωρίζουμε ποιες ανοίγουν, ποιες κλείνουν, πόσο αντέχουν στον χρόνο και σε ποιους κλάδους συγκεντρώνεται η νέα επιχειρηματικότητα. Να διακρίνουμε την επιχειρηματική επιλογή που στηρίζεται σε ένα πραγματικό σχέδιο ανάπτυξης από εκείνη που γεννιέται κυρίως από μια πρόσκαιρη συγκυρία ή από την ανάγκη αυτοαπασχόλησης.
Γιατί το ζητούμενο μιας σύγχρονης αναπτυξιακής πολιτικής δεν μπορεί να είναι απλώς περισσότερες ενάρξεις. Πρέπει να είναι περισσότερες βιώσιμες, παραγωγικές και ανταγωνιστικές επιχειρήσεις, με δυνατότητα να επενδύσουν, να δημιουργήσουν θέσεις εργασίας και να μεγαλώσουν.
Η επόμενη ημέρα της ελληνικής οικονομίας δεν θα κριθεί μόνο από το πόσο θα αυξηθεί το ΑΕΠ. Θα κριθεί από το τι είδους επιχειρήσεις θα δημιουργούν αυτό το ΑΕΠ, πόσο παραγωγικές θα είναι και πόσο ισχυρές θα μπορούν να γίνουν.
Αυτό είναι, τελικά, το πραγματικό στοίχημα του νέου παραγωγικού μοντέλου: όχι να σχεδιάσουμε μια διαφορετική ελληνική οικονομία αγνοώντας αυτή που ήδη υπάρχει, αλλά να βοηθήσουμε την πραγματική οικονομία να εξελιχθεί.
Γιατί η ανάπτυξη δεν μετριέται μόνο από το πόσες επιχειρήσεις ανοίγουν σήμερα.
