Μια νέα, ιδιαίτερα δύσκολη πολιτική και κοινωνική συζήτηση ανοίγει στην Ελλάδα, καθώς οι προβολές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη γήρανση του πληθυσμού επαναφέρουν στο προσκήνιο το ενδεχόμενο αύξησης των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης. Σύμφωνα με την έκθεση Ageing Report 2027, το γενικό όριο συνταξιοδότησης στη χώρα μας ενδέχεται να φτάσει τα 68 έτη το 2030, από τα 67 που ισχύουν σήμερα, ενώ το όριο πρόωρης συνταξιοδότησης προβλέπεται να μετακινηθεί από τα 62 στα 63 έτη.

Η εξέλιξη αυτή έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η χώρα εισέρχεται σταδιακά σε τροχιά προεκλογικής αντιπαράθεσης, με το ασφαλιστικό να αναδεικνύεται σε ένα από τα ζητήματα που δύσκολα θα μπορέσουν να αποφύγουν τα πολιτικά κόμματα. Και αυτό γιατί η συζήτηση δεν αφορά μόνο τους σημερινούς εργαζομένους που βρίσκονται κοντά στη συνταξιοδότηση, αλλά κυρίως τις νεότερες γενιές, οι οποίες καλούνται να σχεδιάσουν το εργασιακό τους μέλλον μέσα σε ένα εντελώς διαφορετικό δημογραφικό περιβάλλον.

Η Κομισιόν ουσιαστικά περιγράφει μια Ελλάδα στην οποία οι πολίτες θα ζουν περισσότερο, οι γεννήσεις θα παραμένουν σε χαμηλά επίπεδα και το εργατικό δυναμικό θα συρρικνώνεται. Το ερώτημα που προκύπτει είναι εάν το σημερινό συνταξιοδοτικό μοντέλο μπορεί να διατηρηθεί χωρίς νέες παρεμβάσεις ή εάν η αύξηση των ηλικιακών ορίων θα αποτελέσει αναπόφευκτη επιλογή για τις επόμενες κυβερνήσεις.

Από τα 67 στα 68 το 2030 – Η μακροπρόθεσμη εικόνα

Οι αριθμοί της έκθεσης είναι ενδεικτικοί της κατεύθυνσης που μπορεί να ακολουθήσει το ελληνικό ασφαλιστικό σύστημα. Με βάση τις προβολές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τα όρια ηλικίας διαμορφώνονται ως εξής:

• 2030: Γενικό όριο συνταξιοδότησης στα 68 έτη και πρόωρης συνταξιοδότησης στα 63.
• 2055: Γενικό όριο στα 70 έτη και πρόωρης συνταξιοδότησης στα 65.
• 2080: Γενικό όριο στα 72 έτη και πρόωρης συνταξιοδότησης στα 67.

Πρόκειται για μια εξέλιξη που, εφόσον επιβεβαιωθεί στην πράξη, θα αλλάξει σημαντικά τον προγραμματισμό εκατομμυρίων εργαζομένων. Ωστόσο, χρειάζεται να υπογραμμιστεί ότι η έκθεση δεν ανακοινώνει κάποια ειλημμένη απόφαση της ελληνικής κυβέρνησης. Αποτυπώνει μακροπρόθεσμες προβολές με βάση τις δημογραφικές παραδοχές και τον υφιστάμενο μηχανισμό σύνδεσης των ορίων ηλικίας με το προσδόκιμο ζωής.

Το ασφαλιστικό μπαίνει στην προεκλογική ατζέντα

Η χρονική συγκυρία καθιστά το ζήτημα ακόμη πιο ευαίσθητο. Καθώς η πολιτική αντιπαράθεση ενόψει των επόμενων εθνικών εκλογών αναμένεται να ενταθεί, η προοπτική αύξησης των ορίων ηλικίας δημιουργεί ένα νέο πεδίο σύγκρουσης ανάμεσα στην κυβέρνηση και την αντιπολίτευση.

Για τη Νέα Δημοκρατία, το στοίχημα είναι να αποσαφηνίσει εάν και υπό ποιες προϋποθέσεις θα μπορούσε να εξεταστεί μια νέα προσαρμογή των ορίων ηλικίας. Η κυβέρνηση καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη διασφάλισης της βιωσιμότητας του ασφαλιστικού και στον κίνδυνο να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι προετοιμάζει έναν ακόμη γύρο επιβάρυνσης των εργαζομένων.

Για το ΠΑΣΟΚ, η ΕΛΑΣ και τα υπόλοιπα κόμματα της αντιπολίτευσης, το θέμα προσφέρει τη δυνατότητα να θέσουν στο επίκεντρο την προστασία των ασφαλισμένων, την επάρκεια των συντάξεων και την ανάγκη διαφορετικών πολιτικών για την αντιμετώπιση του δημογραφικού.

Το πολιτικό ερώτημα είναι πλέον σαφές: Μπορεί ένα κόμμα να διεκδικήσει την ψήφο των εργαζομένων χωρίς να δεσμευτεί ξεκάθαρα για το τι σκοπεύει να κάνει με τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης;

Η στάση των κομμάτων

Στο πεδίο των πολιτικών αντιδράσεων, το ΠΑΣΟΚ έχει ήδη διαμορφώσει σαφή θέση υπέρ της διατήρησης των σημερινών ορίων. Στις προγραμματικές του δεσμεύσεις για το ασφαλιστικό έχει ανακοινώσει ότι δεν θα υπάρξει αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης έως το 2035. Ο εκπρόσωπος του κόμματος για θέματα εργασίας και κοινωνικής ασφάλισης, Κώστας Τσουκαλάς, έχει υποστηρίξει ότι δεν υπάρχει ανάγκη νέας αύξησης, επισημαίνοντας πως η Ελλάδα έχει ήδη προχωρήσει σε σημαντικές προσαρμογές και ότι η διατήρηση του μηχανισμού αυτόματης αναπροσαρμογής δημιουργεί ανασφάλεια στους ασφαλισμένους.

Από την πλευρά της κυβέρνησης, οι προηγούμενες τοποθετήσεις της πολιτικής ηγεσίας του υπουργείου Εργασίας ήταν καθησυχαστικές. Η υπουργός Νίκη Κεραμέως είχε δηλώσει τον Ιούνιο του 2026 ότι οι τότε αναλογιστικές μελέτες δεν έδειχναν ανάγκη αύξησης των ορίων, ενώ η υφυπουργός Άννα Ευθυμίου είχε διευκρινίσει ότι δεν επρόκειτο να υπάρξει αύξηση το 2027 και ότι ο επόμενος κύκλος επανεξέτασης τοποθετείται στο 2030.

Η νέα έκθεση, ωστόσο, επαναφέρει το ζήτημα με διαφορετική ένταση και δημιουργεί την ανάγκη για μια νέα, σαφή κυβερνητική τοποθέτηση.

Για τα υπόλοιπα κόμματα, η συζήτηση αναμένεται να μεταφερθεί στην ανάγκη προστασίας των ασφαλισμένων από νέες αυξήσεις, αλλά και στην αναζήτηση εναλλακτικών λύσεων για τη χρηματοδότηση του ασφαλιστικού.

Το μεγάλο δίλημμα για την επόμενη κυβέρνηση

Σε κάθε περίπτωση το συνταξιοδοτικό δεν είναι ένα ζήτημα που μπορεί να αντιμετωπιστεί αποκλειστικά με λογιστικούς όρους. Πίσω από τους δείκτες και τις δημογραφικές προβολές βρίσκονται εργαζόμενοι που αναρωτιούνται εάν θα χρειαστεί να παραμείνουν στην εργασία μέχρι τα 68 χρόνια, νέοι που βλέπουν τη σύνταξη ως μια ολοένα πιο μακρινή προοπτική και συνταξιούχοι που ανησυχούν για τη δυνατότητα του συστήματος να διατηρήσει αξιοπρεπείς παροχές.

Η αύξηση των ορίων ηλικίας δεν είναι η μοναδική διαθέσιμη απάντηση στο δημογραφικό πρόβλημα. Η ενίσχυση της απασχόλησης, η αύξηση της συμμετοχής των γυναικών και των μεγαλύτερων ηλικιακά εργαζομένων στην αγορά εργασίας, η στήριξη της οικογένειας και της γεννητικότητας, η αξιοποίηση της νόμιμης μετανάστευσης και η αύξηση της παραγωγικότητας αποτελούν κρίσιμες παραμέτρους.

Το ίδιο ισχύει για την ποιότητα της εργασίας. Είναι διαφορετικό να ζητείται από έναν εργαζόμενο γραφείου να παραμείνει στην αγορά εργασίας μέχρι τα 68 και διαφορετικό από έναν οικοδόμο, έναν εργαζόμενο σε βαριά χειρωνακτική εργασία ή έναν νοσηλευτή που έχει ήδη επιβαρυνθεί σωματικά από δεκαετίες εργασίας.

Η επόμενη κυβέρνηση (όποια κι αν είναι), θα βρεθεί μπροστά σε μια δύσκολη εξίσωση. Θα πρέπει να διασφαλίσει ότι το ασφαλιστικό θα μπορεί να χρηματοδοτεί τις συντάξεις των επόμενων γενεών, χωρίς να μεταφέρει δυσανάλογο βάρος στους σημερινούς εργαζομένους.

Η Κομισιόν άνοιξε τη συζήτηση με αριθμούς που δύσκολα μπορούν να αγνοηθούν. Και φυσικά οι επίδοξοι πρωθυπουργοί, Μητσοτάκης, Ανδρουλάκης και Τσίπρας καλούνται να πάρουν θέση.