Το πρόβλημα αφορά ολόκληρη την Ευρώπη, αλλά για την Ελλάδα αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Το διανεμητικό σύστημα, στο οποίο οι εισφορές των σημερινών εργαζομένων χρηματοδοτούν τις συντάξεις των σημερινών συνταξιούχων, δοκιμάζεται όσο μειώνεται η αναλογία εργαζομένων προς συνταξιούχους. Την ίδια στιγμή, το προσδόκιμο ζωής αυξάνεται, παρατείνοντας τη διάρκεια καταβολής των συντάξεων.
Η εικόνα είναι ενδεικτική. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το ποσοστό των πολιτών άνω των 65 ετών έχει αυξηθεί από 16% στις αρχές του αιώνα σε περίπου 22% σήμερα. Η εξέλιξη αυτή αυξάνει τις ανάγκες όχι μόνο για συντάξεις, αλλά και για υγειονομική περίθαλψη και μακροχρόνια φροντίδα.
Το ελληνικό στοίχημα
Η Ελλάδα έχει ήδη βιώσει μια επώδυνη προσαρμογή κατά τη διάρκεια της δημοσιονομικής κρίσης, με σημαντικές περικοπές συντάξεων και αλλαγές στα όρια συνταξιοδότησης. Ωστόσο, οι δημογραφικές πιέσεις δεν έχουν εξαφανιστεί. Αντίθετα, αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που θα καθορίσουν τη μακροπρόθεσμη πορεία του ασφαλιστικού.
Οι προβολές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο Ageing Report 2024 δείχνουν ότι η δημογραφική επιβάρυνση θα συνεχίσει να επηρεάζει τις συνταξιοδοτικές δαπάνες, με την Ελλάδα να συγκαταλέγεται στις χώρες που αναμένεται να δεχθούν σημαντικές πιέσεις τις επόμενες δεκαετίες.
Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι μόνο δημοσιονομικό. Είναι και ζήτημα διαγενεακής δικαιοσύνης. Οι νεότεροι εργαζόμενοι καλούνται να χρηματοδοτήσουν ένα σύστημα στο οποίο οι ίδιοι ενδέχεται να έχουν διαφορετικές προσδοκίες ως προς το ύψος της σύνταξης και τον χρόνο αποχώρησης από την εργασία.
Το μοντέλο των δύο πυλώνων
Η συζήτηση στην Ευρώπη στρέφεται πλέον προς πιο σύνθετα συνταξιοδοτικά μοντέλα. Χώρες όπως η Δανία, η Ολλανδία και η Σουηδία συνδυάζουν την κρατική σύνταξη με ισχυρά επαγγελματικά ταμεία, τα οποία επενδύουν κεφάλαια σε βάθος χρόνου.
Αυτή η κατεύθυνση αναδείχθηκε και από τον CEO της Eurobank, Φωκίωνα Καραβία, στο Athens Investment Forum, ο οποίος υπογράμμισε την ανάγκη ανανέωσης του ευρωπαϊκού κοινωνικού συμβολαίου, με έμφαση σε δύο βασικούς άξονες: τη δημοσιονομική σταθερότητα και την αύξηση της παραγωγικότητας.
Για την Ελλάδα, η ενίσχυση των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης και των ομαδικών ασφαλιστικών προγραμμάτων αποτελεί ένα βήμα προς αυτή την κατεύθυνση. Παράλληλα, η ανάπτυξη της συμπληρωματικής ιδιωτικής αποταμίευσης, με κατάλληλα κίνητρα και θεσμικές εγγυήσεις, μπορεί να ενισχύσει το εισόδημα της τρίτης ηλικίας.
Σημαντικό ρόλο θα παίξει και η ενίσχυση της απασχόλησης, η προσέλκυση εργαζομένων στην αγορά εργασίας και κυρίως η αύξηση της παραγωγικότητας, ώστε μια μικρότερη πληθυσμιακά εργατική βάση να μπορεί να δημιουργεί μεγαλύτερο οικονομικό πλούτο.
Το ζητούμενο δεν είναι, ασφαλώς, η εγκατάλειψη της δημόσιας κοινωνικής ασφάλισης, αλλά η διαμόρφωση ενός πιο ανθεκτικού συστήματος. Γιατί το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι απλώς πόσο θα κοστίζουν οι συντάξεις στο κράτος, αλλά αν οι επόμενες γενιές θα εξακολουθούν να πιστεύουν ότι η εργασία και οι εισφορές τους εξασφαλίζουν ένα αξιοπρεπές μέλλον.
