Η επιτυχία των Μπολσονάρο στις εκλογές της Κυριακής δείχνει ότι το συντηρητικό κίνημα που οικοδόμησε ο μεγαλύτερος Μπολσονάρο εξελίσσεται σε κυρίαρχη πολιτική δύναμη σε αυτή τη χώρα των περισσότερων από 200 εκατομμυρίων κατοίκων.

Ο μεγαλύτερος γιος του Ζαΐρ, ο Φλάβιο Μπολσονάρο, 45 ετών, γερουσιαστής από το Ρίο ντε Τζανέιρο, εξέπληξε το πολιτικό κατεστημένο της Βραζιλίας — αλλά και πολλούς μέσα στο ίδιο του το κόμμα — καθώς τερμάτισε μπροστά από τον πρόεδρο Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα στον πρώτο γύρο της ψηφοφορίας. Οι δύο άνδρες θα αναμετρηθούν πλέον σε έναν σκληρό δεύτερο γύρο στις 25 Οκτωβρίου.

Ωστόσο, οι συντηρητικοί σημείωσαν νίκες σε ολόκληρο το πολιτικό φάσμα. Το Φιλελεύθερο Κόμμα του Μπολσονάρο σχεδόν διπλασίασε τις έδρες του στη Γερουσία, φτάνοντας τις 28 από τις 81, δημιουργώντας το μεγαλύτερο μπλοκ ενός κόμματος στη Γερουσία εδώ και σχεδόν τέσσερις δεκαετίες, ενώ εδραίωσε τη θέση του ως το μεγαλύτερο κόμμα στην κάτω βουλή. Η δεξιά επικράτησε επίσης στις κυβερνήσεις των πολιτειών της Βραζιλίας, με δεξιούς ή κεντρώους υποψηφίους να κερδίζουν από τον πρώτο γύρο ή να τερματίζουν πρώτοι σε περίπου 20 από τις 26 πολιτείες της χώρας και στην Ομοσπονδιακή Περιφέρεια.

Ο Μπολσονάρο δεν είναι πλέον απλώς ένας άνθρωπος, λένε πολιτικοί επιστήμονες, αλλά μια ιδέα — και μια ιδέα που σήμερα βρίσκει μεγαλύτερη απήχηση στους Βραζιλιάνους από οποιαδήποτε άλλη.

Η στροφή της Βραζιλίας προς τα δεξιά διαμορφώνεται εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία. Οι Βραζιλιάνοι ήταν ανέκαθεν πιο κοινωνικά συντηρητικοί απ’ όσο ίσως υποδηλώνει η πολιτική της χώρας, ιδιαίτερα σε ζητήματα όπως οι αμβλώσεις και ο γάμος μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου. Περισσότερο από το ένα τέταρτο των Βραζιλιάνων είναι πλέον ευαγγελικοί χριστιανοί, από μόλις 9% το 1991, ενώ η βίαιη εγκληματικότητα έχει ενισχύσει τις απαιτήσεις για αυστηρότερη αστυνόμευση και ευκολότερη πρόσβαση στα όπλα.

Ο αναπτυσσόμενος αγροτοβιομηχανικός τομέας της Βραζιλίας, που τροφοδοτείται από την αυξανόμενη κινεζική ζήτηση για βραζιλιάνικη σόγια, βοδινό κρέας και άλλα εμπορεύματα, έχει επίσης προσδώσει μεγαλύτερη οικονομική και πολιτική επιρροή στην αγροτική συντηρητική ενδοχώρα της χώρας. Παράλληλα, οι οικονομικές και πολιτικές κρίσεις υπό αριστερές κυβερνήσεις σε άλλα μέρη της Λατινικής Αμερικής, ιδιαίτερα στη Βενεζουέλα, έχουν βοηθήσει τη δεξιά να παρουσιάσει την αριστερά ως απειλή.

Ωστόσο, για δεκαετίες μετά το τέλος της στρατιωτικής δικτατορίας της Βραζιλίας το 1985, η ανοιχτή ταύτιση με τη δεξιά έφερε ένα κοινωνικό στίγμα. Αυτό άρχισε να αλλάζει καθώς ενηλικιώθηκε μια νέα γενιά ψηφοφόρων που δεν είχε βιώματα από τη στρατιωτική διακυβέρνηση. Για πολλούς από αυτούς, οι πολιτικές αποτυχίες που καθόρισαν την εποχή τους δεν ήταν πλέον εκείνες της δικτατορίας, αλλά τα σκάνδαλα διαφθοράς και η οικονομική αναταραχή υπό το Κόμμα των Εργαζομένων του ντα Σίλβα.

Ο Ζαΐρ Μπολσονάρο έδωσε φωνή σε αυτή τη μετατόπιση, σύμφωνα με ανάλυση της Wall Street Journal. Η άνοδός του κατέστησε δυνατό — και μάλιστα για εκατομμύρια Βραζιλιάνους κοινωνικά αποδεκτό και δημοφιλές — να ασπαστούν ανοιχτά τη δεξιά, μετατρέποντας μια ταμπέλα που για μεγάλο διάστημα ήταν πολιτικά άβολη σε μια ισχυρή ταυτότητα.

«Η σημερινή Βραζιλία είναι μια χώρα που βρίσκεται στο κέντρο-δεξιά», δήλωσε ο Μπράιαν Γουίντερ, επί χρόνια αναλυτής της Λατινικής Αμερικής και αρχισυντάκτης του Americas Quarterly. «Η Βραζιλία της bossa nova και της samba, η Βραζιλία που γνωρίζουν τόσοι ξένοι και στην οποία μεγάλωσε ο Λούλα, έχει πλέον σχεδόν ολοκληρωτικά αντικατασταθεί», είπε.

Αυτό που έχει αναδυθεί στη θέση της είναι μια Βραζιλία με «καουμπόικα καπέλα και μεγάλες αγκράφες στις ζώνες, μεγα-εκκλησίες, εμπορικά κέντρα», είπε. «Μια χώρα που πλέον έχει τόσα πολλά κοινά με τις Ηνωμένες Πολιτείες».

Ο Ζαΐρ Μπολσονάρο απέτυχε να επανεκλεγεί το 2022, καθώς το επιθετικό του ύφος και ο τρόπος με τον οποίο διαχειρίστηκε την πανδημία της Covid-19 αποξένωσαν αρκετούς Βραζιλιάνους, επιτρέποντας στον ντα Σίλβα να επιστρέψει στην εξουσία. Ο Μπολσονάρο έχασε με διαφορά μικρότερη των δύο ποσοστιαίων μονάδων και στη συνέχεια προσπάθησε να ανατρέψει το αποτέλεσμα, γεγονός που τελικά οδήγησε στην καταδίκη και τη φυλάκισή του πέρυσι.

Ωστόσο, η ήττα του δεν ανέτρεψε τη μετατόπιση της Βραζιλίας προς τα δεξιά.

Όπως και ο πατέρας του, ο Φλάβιο είναι μια βαθιά διχαστική πολιτική προσωπικότητα, με πρόσφατες δημοσκοπήσεις να δείχνουν ότι περισσότερο από το 40% των Βραζιλιάνων δεν θα τον ψήφιζαν ποτέ. Ακόμη και οι δεξιοί ψηφοφόροι λένε ότι απέχει πολύ από το να αποτελεί ιδανικό υποψήφιο. Είναι πολιτικά πιο έμπειρος και δικτυωμένος από τον πατέρα του, αλλά ταυτόχρονα περισσότερο μπλεγμένος στις καταγγελίες περί διαφθοράς που χαρακτηρίζουν την πολιτική ζωή της Βραζιλίας.

Προς το παρόν, όμως, το όνομα Μπολσονάρο παραμένει το ασφαλέστερο πολιτικό καταφύγιο για μεγάλο μέρος της δεξιάς — ένα «γνωστικό shortcut», όπως το αποκαλεί ο Λεονάρντο Μπαρέτο, πολιτικός επιστήμονας με έδρα τη Μπραζίλια, το οποίο σηματοδοτεί αμέσως ένα σύνολο συντηρητικών αξιών.

«Υπάρχει η αντίληψη ότι κάποιος που φέρει το επώνυμο Μπολσονάρο δεν θα προδώσει τον στόχο ή τις ιδέες που βρίσκονται πίσω από το κίνημα», δήλωσε ο Μπαρέτο. «Είσαι πιστός στον ηγέτη. Είσαι πιστός στην οικογένεια, επειδή πιστεύεις ότι διαθέτει κάποια ιδιαίτερη ιδιότητα».

Η Μισέλ Μπολσονάρο, σύζυγος του Ζαΐρ, εξελέγη γερουσιαστής για τη Μπραζίλια με αριθμό ψήφων-ρεκόρ. Ο αδελφός του Ζαΐρ, Ρενάτο, κέρδισε έδρα στο Κογκρέσο στο Σάο Πάολο, ενώ ο γιος του, Κάρλος, κέρδισε έδρα στη Γερουσία στην πολιτεία Σάντα Καταρίνα, στον νότο. Ακόμη και ο Ζαΐρ Ρενάν, ο 28χρονος μικρότερος γιος του Ζαΐρ Μπολσονάρο, κέρδισε έδρα στην κάτω βουλή για την ίδια πολιτεία.

Η επιστροφή του Ζαΐρ στην πολιτική — ή έστω η έξοδός του από τον κατ’ οίκον περιορισμό — θα ήταν δυσκολότερη. Εάν εκλεγεί πρόεδρος, ο Φλάβιο θα μπορούσε να επιδιώξει να δώσει χάρη στον πατέρα του ή το Κογκρέσο θα μπορούσε να προωθήσει μια αμνηστία. Ωστόσο, οποιαδήποτε από τις δύο οδούς θα μπορούσε τελικά να προσβληθεί και να ακυρωθεί από το Ανώτατο Δικαστήριο.

Οι εκλογές, ωστόσο, θα μπορούσαν επίσης να δώσουν στους Μπολσονάρο μεγαλύτερη δύναμη ώστε να αναδιαμορφώσουν το ίδιο το δικαστήριο.

Ως πρόεδρος, ο Φλάβιο θα μπορούσε να έχει την ευκαιρία να διορίσει έως και τέσσερις από τους 11 δικαστές του, καθώς θα προκύπτουν κενές θέσεις, υπό την προϋπόθεση έγκρισης από τη Γερουσία. Παράλληλα, η αυξανόμενη δύναμη της δεξιάς στη Γερουσία θα έδινε στους συμμάχους των Μπολσονάρο μεγαλύτερη επιρροή στην προσπάθεια να προχωρήσουν σε διαδικασίες αποπομπής δικαστών που θεωρούν εχθρικούς προς την οικογένεια.