Πιο συγκεκριμένα, τρία μέτρα για τη μείωση του ενεργειακού κόστους προτείνει η Eurelectric, ενόψει του Συμβουλίου Ενέργειας της ΕΕ στις 29 Οκτωβρίου. Με επιστολή προς τους υπουργούς Ενέργειας των κρατών-μελών, η ευρωπαϊκή ένωση του κλάδου ηλεκτρισμού ζητά την κατάργηση των μη ενεργειακών επιβαρύνσεων στους λογαριασμούς ρεύματος, την παροχή στοχευμένης στήριξης σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις και τη διαμόρφωση ενός ευνοϊκότερου πλαισίου φορολόγησης και χρεώσεων δικτύου.
Παράλληλα, θέτει στο επίκεντρο την επιτάχυνση του εξηλεκτρισμού της ευρωπαϊκής οικονομίας, προτείνοντας να τεθεί στόχος περίπου 50% έως το 2040, στο πλαίσιο της ενεργειακής και κλιματικής πολιτικής για την περίοδο μετά το 2030.
Την επιστολή υπογράφουν ο πρόεδρος της Eurelectric και διευθύνων σύμβουλος της Fortum, Markus Rauramo, και ο γενικός γραμματέας της ένωσης, Kristian Ruby.
Τι ζητά η Eurelectric για τους λογαριασμούς ρεύματος
Η πρώτη προτεραιότητα αφορά την άμεση ελάφρυνση των καταναλωτών, σε μια περίοδο κατά την οποία το ενεργειακό κόστος εξακολουθεί να επιβαρύνει τα νοικοκυριά και να πιέζει την ανταγωνιστικότητα των ενεργοβόρων επιχειρήσεων.
Ειδικότερα, εν όψει χειμώνα, η Eurelectric προτείνει:
Κατάργηση των μη ενεργειακών χρεώσεων από τους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας, ώστε να περιοριστεί η τελική επιβάρυνση των καταναλωτών.
Στοχευμένη και προσωρινή στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων, μέσω ενισχύσεων στο εισόδημα ή άλλων χρηματοδοτικών παρεμβάσεων.
Αποφυγή επιδοτήσεων στην ηλεκτροπαραγωγή από φυσικό αέριο, καθώς, σύμφωνα με την ένωση, ενδέχεται να προκαλέσουν στρεβλώσεις στην ενιαία ευρωπαϊκή αγορά.
Η Eurelectric υποστηρίζει ότι τα μέτρα στήριξης θα πρέπει να είναι χρονικά περιορισμένα και συντονισμένα, αξιοποιώντας τα διαθέσιμα εργαλεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις κρατικές ενισχύσεις, μεταξύ των οποίων το Πλαίσιο Κρατικών Ενισχύσεων για την Καθαρή Βιομηχανία (CISAF) και το προσωρινό πλαίσιο ενισχύσεων για την κρίση στη Μέση Ανατολή (METSAF).
Γιατί απορρίπτει τις επιδοτήσεις στο φυσικό αέριο
Η ευρωπαϊκή ένωση εταιρειών ηλεκτρισμού προειδοποιεί ότι η επιδότηση της ηλεκτροπαραγωγής από φυσικό αέριο μπορεί να αλλοιώσει τον ανταγωνισμό και να αποδυναμώσει τα οικονομικά κίνητρα για τον περιορισμό της χρήσης του συγκεκριμένου καυσίμου.
Στο πλαίσιο αυτό, επικαλείται τον «ιβηρικό μηχανισμό», που εφαρμόστηκε στην Ισπανία και την Πορτογαλία το 2022 για τον περιορισμό του κόστους του φυσικού αερίου στην ηλεκτροπαραγωγή. Κατά την Eurelectric, η συγκεκριμένη παρέμβαση αποτέλεσε εξαίρεση, η οποία συνδέθηκε με τον χαμηλό βαθμό διασύνδεσης των δύο αγορών και δεν αποτελεί κατάλληλο πρότυπο για χώρες με ισχυρότερες ηλεκτρικές διασυνδέσεις.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, μέρος του οφέλους από μια επιδότηση θα μπορούσε να μεταφερθεί σε γειτονικές χώρες μέσω των εξαγωγών ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ το κόστος θα επιβάρυνε τους εγχώριους φορολογουμένους ή καταναλωτές.
Στόχος εξηλεκτρισμού 50% έως το 2040
Η δεύτερη βασική πρόταση αφορά την ενίσχυση του εξηλεκτρισμού της οικονομίας, με την Eurelectric να ζητά έναν στόχο της τάξης του 50% έως το 2040, στο πλαίσιο της πολιτικής για την περίοδο μετά το 2030.
Η μετάβαση των μεταφορών, της θέρμανσης και των βιομηχανικών διεργασιών στον ηλεκτρισμό εκτιμάται ότι μπορεί να μειώσει την εξάρτηση της Ευρώπης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Στην επιστολή αναφέρεται ότι, σύμφωνα με εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η επίτευξη του σχετικού στόχου θα μπορούσε να περιορίσει τη ζήτηση φυσικού αερίου στην ΕΕ κατά 70%.
Για να επιταχυνθεί η μετάβαση, η Eurelectric ζητά τη διατήρηση μιας ουσιαστικής και προβλέψιμης τιμής άνθρακα, καθώς και την εφαρμογή του δεύτερου Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS2), το οποίο αφορά τις εκπομπές από καύσιμα που χρησιμοποιούνται, μεταξύ άλλων, στις οδικές μεταφορές και στα κτίρια.
Παράλληλα, υπογραμμίζει την ανάγκη για νέες επενδύσεις στην καθαρή ηλεκτροπαραγωγή, στα δίκτυα, στην αποθήκευση ενέργειας και στις τεχνολογίες ευελιξίας του συστήματος.
Αλλαγές στη φορολογία και στις χρεώσεις δικτύου
Η τρίτη πρόταση αφορά τη φορολογική μεταχείριση της ηλεκτρικής ενέργειας και τον τρόπο υπολογισμού των χρεώσεων δικτύου.
Η Eurelectric ζητά η ηλεκτρική ενέργεια να μην επιβαρύνεται φορολογικά περισσότερο από το φυσικό αέριο, ενώ εισηγείται τη μείωση των φόρων και των λοιπών επιβαρύνσεων στο χαμηλότερο επίπεδο που επιτρέπει το ισχύον πλαίσιο.
Σε ό,τι αφορά τα δίκτυα, προτείνει τιμολόγια που αντανακλούν το πραγματικό κόστος χρήσης τους και παρέχουν κίνητρα για αποδοτικότερη κατανάλωση. Ζητά, επίσης, να επιταχυνθούν οι συνδέσεις βιομηχανικών εγκαταστάσεων που προχωρούν σε εξηλεκτρισμό, σε συνδυασμό με τη σύναψη μακροχρόνιων συμβάσεων αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας (PPAs).
Επενδύσεις για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης
Πέρα από τα άμεσα μέτρα για τους λογαριασμούς, η Eurelectric θεωρεί ότι η μακροπρόθεσμη αντιμετώπιση του ενεργειακού κόστους προϋποθέτει τη μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενα καύσιμα και την ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας.
Στην επιστολή της ζητά την εφαρμογή των ήδη συμφωνημένων ευρωπαϊκών πρωτοβουλιών για την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και τα δίκτυα, καθώς και την προστασία των κρίσιμων ενεργειακών υποδομών από φυσικές και υβριδικές απειλές, όπως κυβερνοεπιθέσεις και δολιοφθορές σε υποθαλάσσια καλώδια.
Το βασικό μήνυμα προς τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις είναι ότι η μείωση των λογαριασμών πρέπει να συνδυαστεί με τη διατήρηση της εύρυθμης λειτουργίας της αγοράς και με επενδύσεις που θα ενισχύσουν την ενεργειακή ασφάλεια και την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Η επιστολή
Θέμα: Διασφάλιση ανταγωνιστικής και ασφαλούς ενέργειας για τον φετινό χειμώνα και το μέλλον
Αξιότιμοι Υπουργοί,
Για άλλη μια φορά, η Ευρώπη πληρώνει το τίμημα της εξάρτησής της από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα. Οι λογαριασμοί για τα νοικοκυριά αυξάνονται, οι ενεργοβόρες βιομηχανίες δέχονται πιέσεις, ενώ η ανησυχία για το κόστος ενέργειας αποτυπώνεται στις διαδηλώσεις που πραγματοποιούνται σε διάφορες χώρες της ΕΕ, με τους πολίτες να καλούν τις κυβερνήσεις να αναλάβουν δράση. Ως εκπρόσωποι του τομέα ηλεκτρικής ενέργειας, λαμβάνουμε σοβαρά υπόψη αυτές τις ανησυχίες και επιθυμούμε να συμβάλουμε στη λύση.
Αυτόν τον χειμώνα, επιδιώκουμε να βρούμε από κοινού λύσεις που θα προστατεύουν τόσο τα νοικοκυριά όσο και τους βιομηχανικούς καταναλωτές, χωρίς να προκαλούν στρεβλώσεις στην αγορά.
Συμμεριζόμαστε την άποψη του Επιτρόπου Jørgensen –όπως διατυπώθηκε στο Δουβλίνο στις 29 Σεπτεμβρίου– ότι κάθε μέτρο ανακούφισης πρέπει να είναι προσωρινό και στοχευμένο. Ως εκ τούτου, υποστηρίζουμε τα μέτρα που περιλαμβάνονται στην «εργαλειοθήκη» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, συμπεριλαμβανομένου του Πλαισίου Κρατικών Ενισχύσεων για την Καθαρή Βιομηχανία (Clean Industrial State Aid Framework - CISAF) και του σχετικού Προσωρινού Πλαισίου Κρατικών Ενισχύσεων λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή (METSAF).
Αντιθέτως, η επιδότηση της ηλεκτροπαραγωγής από φυσικό αέριο –όπως συζητείται επί του παρόντος σε ορισμένες χώρες– θα προκαλούσε στρεβλώσεις στην εσωτερική αγορά. Υπενθυμίζουμε στους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής ότι ο «ιβηρικός μηχανισμός» (Iberian mechanism) –που εφαρμόστηκε στην Ισπανία και την Πορτογαλία το 2022 για τον προσωρινό περιορισμό του κόστους του φυσικού αερίου στην ηλεκτροπαραγωγή– αποτέλεσε μια εξαίρεση βασισμένη στη χαμηλή διασυνδεσιμότητα των δικτύων, και συνεπώς αποτελεί ακατάλληλο μοντέλο για αγορές με υψηλότερο βαθμό διασύνδεσης.
Υπάρχουν καλύτερες λύσεις, οι οποίες παρουσιάζονται παρακάτω Μακροπρόθεσμα, η δομική απάντηση είναι σαφής: εξηλεκτρισμός (electrification). Κάθε αντλία θερμότητας, ηλεκτρικό όχημα ή βιομηχανική διαδικασία που μεταβαίνει στον ηλεκτρισμό, αντικαθιστά τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα με καθαρή ενέργεια που παράγεται στην Ευρώπη. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η επίτευξη του στόχου για την ηλεκτροδότηση θα μπορούσε να μειώσει τη ζήτηση φυσικού αερίου στην ΕΕ κατά 70%.
Υπό αυτό το πρίσμα, και ενόψει της συζήτησής σας στο Συμβούλιο Ενέργειας της 29ης Οκτωβρίου, η Eurelectric επιθυμεί να καταθέσει τις απόψεις της σχετικά με τρία ζητήματα προτεραιότητας που περιλαμβάνονται στην ημερήσια διάταξή σας:
1. Μέτρα ανακούφισης που δεν προκαλούν στρεβλώσεις, και ηλεκτροδότηση για διαρκή ασφάλεια – υποστήριξη που εστιάζει στον λογαριασμό και όχι στη λειτουργία της αγοράς, χωρίς επιδοτήσεις για την ηλεκτροπαραγωγή με βάση το φυσικό αέριο.
2. Ένα πλαίσιο για την περίοδο μετά το 2030, βασισμένο στον εξηλεκτρισμό – με στόχο ο εξηλεκτρισμός να φτάσει στο περίπου 50% της οικονομίας έως το 2040, προσέγγιση που περιλαμβάνει όλες τις τεχνολογίες και ένα ισχυρό Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών (ETS).
3. Χρεώσεις δικτύου και φορολογία προσαρμοσμένες στις μελλοντικές ανάγκες – τιμολόγια φιλικά προς το σύστημα και φορολογική μεταχείριση της ηλεκτρικής ενέργειας που δεν επιβαρύνει περισσότερο από εκείνη του φυσικού αερίου, ώστε οι λογαριασμοί να επιβραβεύουν την καθαρή ηλεκτροκίνηση.
Στο Παράρτημα θα βρείτε αναλυτικότερα τις προτάσεις μας για καθένα από αυτά τα ζητήματα. Η Eurelectric είναι έτοιμη να συνεργαστεί εποικοδομητικά μαζί σας, με στόχο την παροχή προσιτής, ασφαλούς και καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας για τους πολίτες και τη βιομηχανία της Ευρώπης.
Αναλυτικά: Οι συστάσεις της Eurelectric για το Συμβούλιο Ενέργειας της 29ης Οκτωβρίου
1. Ενεργειακή ασφάλεια: ανακούφιση τον φετινό χειμώνα, ανθεκτικότητα μακροπρόθεσμα
Στόχος: Η προστασία των καταναλωτών τον φετινό χειμώνα, χωρίς να αλλοιώνεται η εσωτερική αγορά, και η οικοδόμηση μακροπρόθεσμης ασφάλειας με βάση την καθαρή ηλεκτρική ενέργεια εγχώριας παραγωγής.
Για τον φετινό χειμώνα:
• Πλήρης αξιοποίηση της «εργαλειοθήκης» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με βραχυπρόθεσμα μέτρα ανακούφισης, συμπεριλαμβανομένου του Πλαισίου Κρατικών Ενισχύσεων για μια Καθαρή Βιομηχανική Συμφωνία (Clean Industrial Deal State Aid Framework - CISAF) και του Προσωρινού Πλαισίου Κρατικών Ενισχύσεων για την κρίση στη Μέση Ανατολή (Middle East Crisis Temporary State Aid Framework - METSAF). Τα μέτρα ανακούφισης πρέπει να είναι στοχευμένα, χρονικά περιορισμένα και συντονισμένα, να υλοποιούνται μέσω ενισχύσεων στο εισόδημα ή χρηματοδοτικών παρεμβάσεων —και όχι μέσω ανώτατων ορίων τιμών (price caps)—, αποφεύγοντας την αποσύνδεση των τιμών και τον κατακερματισμό της αγοράς.
• Αφαίρεση των μη ενεργειακών επιβαρύνσεων από τους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας.
• Αποφυγή επιδότησης της ηλεκτροπαραγωγής από φυσικό αέριο. Τα ανώτατα όρια τιμών στο φυσικό αέριο αποτελούν, στην πράξη, επιδοτήσεις για τις μονάδες φυσικού αερίου, οι οποίες αυξάνουν τη ζήτηση για το καύσιμο αυτό, ενώ θα έπρεπε να τη μειώνουμε. Ο «ιβηρικός μηχανισμός» αποτέλεσε μια εξαίρεση, η οποία δικαιολογούνταν από τον χαμηλό βαθμό διασυνδεσιμότητας. Σε μια αγορά με υψηλό βαθμό διασύνδεσης, όπως αυτή της Ιταλίας, μέρος του οφέλους θα κατέληγε σε γειτονικές χώρες μέσω των εξαγωγών, ενώ το κόστος θα επιβάρυνε τους εγχώριους φορολογούμενους ή καταναλωτές, στρεβλώνοντας το διασυνοριακό εμπόριο και αποδυναμώνοντας τα επενδυτικά σήματα.
Μακροπρόθεσμα:
• Οικοδόμηση μακροπρόθεσμης ασφάλειας μέσω του εξηλεκτρισμού, της καθαρής ηλεκτροπαραγωγής, των δικτύων, της αποθήκευσης και της ευελιξίας.
• Προστασία των κρίσιμων ενεργειακών υποδομών από φυσικές και υβριδικές απειλές. Οι ενεργειακές υποδομές της Ευρώπης αποτελούν στόχο ακόμη και σε περιόδους ειρήνης —από δολιοφθορές σε υποθαλάσσια καλώδια μέχρι εισβολές μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones) και κυβερνοεπιθέσεις.
• Εφαρμογή των όσων έχουν ήδη συμφωνηθεί: ο μεταρρυθμισμένος σχεδιασμός της αγοράς, η «Δέσμη για τα Δίκτυα» (Grids Package) και η πρωτοβουλία «AccelerateEU» περιλαμβάνουν ήδη τα εργαλεία για τη μείωση των τιμών και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας.
2. Πλαίσιο για την περίοδο μετά το 2030: στόχοι που ενισχύουν την ανθεκτικότητα
Στόχος: Ένα πλαίσιο που καθιστά τον εξηλεκτρισμό τον πυρήνα της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής για το κλίμα και την ενέργεια με ορίζοντα το 2040 Με αφετηρία τον στόχο του 46% που προβλέπεται στο Σχέδιο Δράσης για τον Εξηλεκτρισμό, ένας στόχος της τάξης του 50% έως το 2040 θα μπορούσε να κατευθύνει τις επενδύσεις στα δίκτυα, στην παραγωγή καθαρής ενέργειας και στην ευελιξία.
• Υιοθέτηση μιας προσέγγισης που περιλαμβάνει όλες τις τεχνολογίες, η οποία θα υποστηρίζεται από ένα απλό και στιβαρό πλαίσιο διακυβέρνησης, χωρίς να απαιτείται αναθεώρηση των κανόνων που είναι απαραίτητοι για την επίτευξη των στόχων του 2030.
• Στήριξη του κλιματικού στόχου για το 2040 και καθιέρωση μιας ουσιαστικής και προβλέψιμης τιμής άνθρακα, απαλλαγμένης από ad hoc παρεμβάσεις.
• Εφαρμογή του ETS2 (Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών 2) για την επιτάχυνση της ηλεκτροκίνησης στις μεταφορές και τη θέρμανση, αντί για την αναβολή ή την επαναδιαπραγμάτευσή του.
3. Χρεώσεις δικτύου: τιμολόγια που επιβραβεύουν την αποδοτικότητα
Στόχος: Χρεώσεις δικτύου και φορολογία που επιβραβεύουν την αποδοτική χρήση του δικτύου και την ηλεκτροκίνηση, χωρίς να υφίστανται διασταυρούμενες επιδοτήσεις.
Πώς να επιτευχθεί αυτό:
• Διατήρηση των τιμολογίων δικτύου σε επίπεδα που αντικατοπτρίζουν το κόστος, με ενισχυμένο ρόλο για τα στοιχεία που βασίζονται στη δυναμικότητα (capacity-based elements), σε συνδυασμό με στατικά σήματα διαφοροποίησης ανάλογα με τον χρόνο χρήσης.
• Ενσωμάτωση σημάτων που σχετίζονται με την τοποθεσία (locational signals) στα τέλη σύνδεσης, αντί στα τακτικά τιμολόγια δικτύου.
• Αντιμετώπιση των στόχων κοινωνικής και βιομηχανικής πολιτικής εκτός του πλαισίου των τιμολογίων δικτύου, και παροχή ισότιμων κινήτρων στους διαχειριστές δικτύων τόσο για ψηφιακές όσο και για φυσικές λύσεις.
• Στήριξη των φορολογικών πτυχών της πρότασης: η ηλεκτρική ενέργεια δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να φορολογείται βαρύτερα από το φυσικό αέριο, ενώ οι φόροι και οι επιβαρύνσεις στην ηλεκτρική ενέργεια θα πρέπει να περιοριστούν στο νόμιμο ελάχιστο επίπεδο.
• Αξιοποίηση της ιεράρχησης των συνδέσεων στο δίκτυο για την επιτάχυνση της διαδικασίας ηλεκτροκίνησης/ηλεκτροδότησης βιομηχανικών δραστηριοτήτων, παράλληλα με τη χρήση μακροχρόνιων συμβάσεων αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας (PPAs).
