Από την έναρξη της νέας εμπορικής περιόδου για τα σιτηρά, τον Ιούλιο, η Ρωσία και η Ουκρανία εξαπολύουν επιθέσεις σε λιμάνια και πλοία η μία της άλλης, οδηγώντας σε ουσιαστική αναστολή της εμπορικής δραστηριότητας στον άλλοτε ιδιαίτερα ανεπτυγμένο αγροτικό διάδρομο της Μαύρης Θάλασσας, όπως σημειώνει το Reuters.
Η Μόσχα, επιδιώκοντας να διατηρήσει τους βασικούς πελάτες της στη Μέση Ανατολή και την Ασία, επιχείρησε να μεταφέρει μεγαλύτερο μέρος των εξαγωγών της στα λιμάνια της Βαλτικής, επιδοτώντας τη σιδηροδρομική μεταφορά σιτηρών από τις εύφορες νότιες περιοχές της χώρας. Παράλληλα, άρχισε να εξετάζει τις δυνατότητες που προσφέρει η Αρκτική.
Πρώτο φορτίο από το Μούρμανσκ
Το εμπορικό λιμάνι του Μούρμανσκ και η Demetra Holding, μία από τις μεγαλύτερες εμπορικές εταιρείες της Ρωσίας, ανακοίνωσαν την Τετάρτη ότι ξεκίνησε η φόρτωση σε πλοίο της πρώτης παρτίδας 3.400 μετρικών τόνων σιτηρών, προερχόμενων από «βασικές αγροτικές περιοχές» της χώρας.
Το Μούρμανσκ βρίσκεται σχεδόν 2.000 χιλιόμετρα βόρεια της Μόσχας, κοντά στα σύνορα με τη Νορβηγία, και είναι προσβάσιμο μέσω διεθνών υδάτων. Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, το λιμάνι αποτέλεσε σημαντικό σημείο άφιξης των συμμαχικών νηοπομπών που μετέφεραν εφόδια στη Σοβιετική Ένωση.
«Σε μια περίοδο κατά την οποία οι παραδοσιακές εξαγωγικές διαδρομές αντιμετωπίζουν περιορισμούς, το εμπορικό λιμάνι του Μούρμανσκ ανοίγει με ταχύτητα μια εναλλακτική οδό προς τις ξένες αγορές για τους Ρώσους αγρότες», ανέφερε η διοίκηση του λιμανιού.
Σύμφωνα με στοιχεία ναυτιλιακών μεταφορών και πηγή της αγοράς, περίπου 28.000 μετρικοί τόνοι σιταριού αναμένεται επίσης να φορτωθούν στο Μούρμανσκ με προορισμό την Καζαμπλάνκα του Μαρόκου.
Η Βαλτική στο επίκεντρο των ανησυχιών
Μέχρι στιγμής, η Ρωσία έχει μεταφέρει το μεγαλύτερο μέρος της εμπορικής της δραστηριότητας προς τα λιμάνια της Βαλτικής. Τον Σεπτέμβριο, από εκεί διακινήθηκαν 1,2 εκατομμύρια τόνοι σιτηρών, ποσότητα που αντιστοιχούσε σε περισσότερο από το 60% των συνολικών θαλάσσιων εξαγωγών σιτηρών της χώρας.
Για να ανταποκριθούν στις νέες ανάγκες, επιχειρήσεις έχουν αρχίσει να προσαρμόζουν τερματικούς σταθμούς που χρησιμοποιούνταν προηγουμένως για τη διακίνηση λιπασμάτων και άνθρακα, ώστε να μπορούν να εξυπηρετούν φορτία σιτηρών.
Ωστόσο, η επιλογή της Βαλτικής συνοδεύεται από γεωπολιτικούς κινδύνους. Αξιωματούχοι του Κρεμλίνου έχουν προειδοποιήσει για το ενδεχόμενο εχθρικών ενεργειών από ευρωπαϊκές χώρες-μέλη του ΝΑΤΟ στην περιοχή. Όλες οι χώρες με πρόσβαση στη Βαλτική Θάλασσα, με εξαίρεση τη Ρωσία, είναι μέλη της Συμμαχίας.
Οι σχέσεις της Μόσχας με τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες έχουν επιδεινωθεί περαιτέρω τους τελευταίους μήνες, καθώς το Κρεμλίνο κατηγορεί ευρωπαϊκές χώρες για άμεση στρατιωτική εμπλοκή στον πόλεμο της Ουκρανίας. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις απορρίπτουν τις κατηγορίες, υποστηρίζοντας ότι η στρατιωτική και οικονομική βοήθεια προς το Κίεβο αποσκοπεί στην ενίσχυση της άμυνάς του.
Το αδιέξοδο στη Μαύρη Θάλασσα
Η Τουρκία, η οποία εισάγει σιτηρά από τη Ρωσία, είχε πρωτοστατήσει στις προσπάθειες για την επίτευξη εκεχειρίας και την επανέναρξη των μεταφορών μέσω της Μαύρης Θάλασσας. Ωστόσο, η Μόσχα έχει δηλώσει ότι δεν ενδιαφέρεται πλέον για μια νέα συμφωνία για τα σιτηρά στη συγκεκριμένη θαλάσσια περιοχή.
Η Τουρκία και τα Ηνωμένα Έθνη είχαν μεσολαβήσει για τη σύναψη της Πρωτοβουλίας για τα Σιτηρά της Μαύρης Θάλασσας, η οποία συμφωνήθηκε τον Ιούλιο του 2022 και επέτρεψε την ασφαλή εξαγωγή ουκρανικών σιτηρών μέσω της θαλάσσιας οδού.
Η Ρωσία αποχώρησε από τη συμφωνία το 2023, υποστηρίζοντας ότι οι δικές της εξαγωγές τροφίμων και λιπασμάτων εξακολουθούσαν να αντιμετωπίζουν εμπόδια.
Η στροφή προς το Μούρμανσκ αναδεικνύει πλέον την προσπάθεια της Μόσχας να διατηρήσει την πρόσβασή της στις διεθνείς αγορές, αξιοποιώντας εναλλακτικές διαδρομές σε ένα περιβάλλον όπου ο πόλεμος, οι εμπορικοί περιορισμοί και οι γεωπολιτικές εντάσεις αναδιαμορφώνουν τις θαλάσσιες μεταφορές σιτηρών.
